Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 39— Đọc, viết số có năm-sáu chữ số theo hàng
Bài 1 (trang 39, Tiết 1). Số?
Viết số
Hàng trăm nghìn
Hàng chục nghìn
Hàng nghìn
Hàng trăm
Hàng chục
Hàng đơn vị
373 181
?
?
?
?
?
?
?
6
8
3
7
8
0
?
2
7
0
0
5
5
95 841
?
?
?
?
?
?
Kiến thức cần nhớ
Một số tự nhiên viết theo hệ thập phân gồm 2 lớp: lớp nghìn (hàng trăm nghìn, chục nghìn, nghìn) và lớp đơn vị (hàng trăm, chục, đơn vị).
Muốn tách số thành các hàng, ta xét từng chữ số kể từ trái sang phải; muốn ghép các hàng thành số, ta viết đúng thứ tự từ hàng cao nhất đến hàng thấp nhất.
🧠 Phân tích tư duy
Bảng có 3 cột hàng thuộc lớp nghìn (trăm nghìn, chục nghìn, nghìn) và 3 cột hàng thuộc lớp đơn vị (trăm, chục, đơn vị) — đây chính là hai lớp vừa học ở bài này. Hai dòng đầu và cuối cho sẵn số ở cột 'Viết số' nên phải TÁCH số thành từng chữ số theo đúng hàng; hai dòng giữa cho sẵn chữ số ở từng hàng nên phải GHÉP lại thành số. Bẫy hay gặp: số 95 841 chỉ có năm chữ số nên cột hàng trăm nghìn để trống, không phải bằng 0.
1Cách 1. Tách/ghép trực tiếp theo đúng vị trí hàng
Định hướng. Với số đã cho, xét từng chữ số kể từ trái sang phải rồi điền vào đúng cột hàng; với các chữ số đã cho theo hàng, viết lại theo đúng thứ tự từ hàng cao đến hàng thấp để được số.
373181: hàng trăm nghìn là 3, hàng chục nghìn là 7, hàng nghìn là 3, hàng trăm là 1, hàng chục là 8, hàng đơn vị là 1 Các hàng 6;8;3;7;8;0 ghép theo đúng thứ tự trăm nghìn — chục nghìn — nghìn — trăm — chục — đơn vị được số 683780 Các hàng 2;7;0;0;5;5 ghép lại được số 270055 95841 không có hàng trăm nghìn; hàng chục nghìn là 9, hàng nghìn là 5, hàng trăm là 8, hàng chục là 4, hàng đơn vị là 1
Vậy bảng được điền đủ như trên.
2Cách 2. Tách số thành tổng theo hàng rồi suy ra từng chữ số
Định hướng. Viết mỗi số thành tổng các trăm nghìn, chục nghìn, nghìn, trăm, chục, đơn vị; hệ số đứng trước mỗi hạng chính là chữ số cần điền, và ngược lại cộng các hạng theo hàng đã cho để ra số.
373181=3×100000+7×10000+3×1000+1×100+8×10+1 nên các hàng lần lượt là 3;7;3;1;8;1 6×100000+8×10000+3×1000+7×100+8×10+0=683780 2×100000+7×10000+0×1000+0×100+5×10+5=270055 95841=9×10000+5×1000+8×100+4×10+1 nên các hàng lần lượt là 9;5;8;4;1
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.
3Cách 3. Đọc số thành lời rồi suy ra/kiểm tra ngược
Định hướng. Đọc to số đã cho thành lời, dựa vào cách đọc để xác định chữ số ở từng hàng; với số vừa ghép được, đọc lại thành lời để tự kiểm tra.
373181 đọc là “Ba trăm bảy mươi ba nghìn một trăm tám mươi mốt”, suy ra các hàng 3;7;3;1;8;1 Số 683780 đọc là “Sáu trăm tám mươi ba nghìn bảy trăm tám mươi”, khớp với các hàng 6;8;3;7;8;0 đã cho Số 270055 đọc là “Hai trăm bảy mươi nghìn không trăm năm mươi lăm”, khớp với các hàng 2;7;0;0;5;5 đã cho 95841 đọc là “Chín mươi lăm nghìn tám trăm bốn mươi mốt”, suy ra các hàng 9;5;8;4;1
Vậy cả ba cách đều cho cùng một kết quả, khẳng định bảng đã điền đúng.
Nhận xét. Số 95841 chỉ có năm chữ số nên cột hàng trăm nghìn bỏ trống, không được viết 0 vào đó.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: nhìn đúng vị trí hàng là điền/ghép được ngay, không mất thời gian viết phép tính.
Đáp số.373 181: 3-7-3-1-8-1. 683 780 (từ 6-8-3-7-8-0). 270 055 (từ 2-7-0-0-5-5). 95 841: 9-5-8-4-1 (không có hàng trăm nghìn).
Sai lầm thường gặp.Với 95 841 lại viết thêm chữ số 0 vào cột hàng trăm nghìn (nghĩ số phải luôn đủ 6 cột), hoặc ghép sai thứ tự các chữ số 6-8-3-7-8-0 thành 638 780.
🚀 Mở rộng.Thử lập bảng tương tự với một số có bảy chữ số (thêm cột hàng triệu ở lớp triệu).
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★Trang 39— Xác định chữ số thuộc lớp nghìn — trắc nghiệm 4 phương án
Bài 2 (trang 39, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Trong các số 28351;476383;3000;333, số nào có chữ số 3 thuộc lớp nghìn? A. 28351 B. 476383 C. 3000 D. 333
Kiến thức cần nhớ
Hàng nghìn, hàng chục nghìn, hàng trăm nghìn hợp thành lớp nghìn.
Một số có thể có nhiều chữ số 3 ở các hàng khác nhau, thuộc các lớp khác nhau.
🧠 Phân tích tư duy
Lớp nghìn gồm ba hàng trăm nghìn, chục nghìn, nghìn (ba hàng bên trái); lớp đơn vị gồm ba hàng trăm, chục, đơn vị (ba hàng bên phải). Với mỗi số, phải xác định đúng VỊ TRÍ của chữ số 3 rồi mới xét chữ số đó rơi vào lớp nào, không phải cứ thấy có chữ số 3 là chọn ngay.
1Cách 1. Xác định trực tiếp lớp của từng chữ số
Định hướng. Với mỗi số, xác định hàng của từng chữ số 3 rồi so với lớp nghìn (trăm nghìn, chục nghìn, nghìn).
28351: chữ số 3 ở hàng trăm — thuộc lớp đơn vị 476383: hai chữ số 3 ở hàng trăm và hàng đơn vị — đều thuộc lớp đơn vị 3000: chữ số 3 ở hàng nghìn — thuộc lớp nghìn 333: ba chữ số 3 ở hàng trăm, chục, đơn vị — đều thuộc lớp đơn vị
Vậy chỉ có 3000 có chữ số 3 thuộc lớp nghìn. Chọn C.
2Cách 2. Loại trừ từng phương án
Định hướng. Xét lần lượt bốn phương án, loại ngay phương án mà chữ số 3 không nằm trong ba hàng trăm nghìn — chục nghìn — nghìn.
A. 28351 có chữ số 3 ở hàng trăm (không thuộc lớp nghìn) — loại B. 476383 có chữ số 3 ở hàng trăm và đơn vị (không thuộc lớp nghìn) — loại D. 333 toàn bộ chữ số 3 đều ở lớp đơn vị — loại C. 3000 có chữ số 3 ở hàng nghìn — thoả mãn
Vậy chỉ còn lại phương án C.
3Cách 3. Khai triển mỗi số thành tổng theo hàng
Định hướng. Viết mỗi số thành tổng các hạng theo hàng, từ đó thấy rõ chữ số 3 đang đứng ở hạng nào.
28351=2×10000+8×1000+3×100+5×10+1 — hạng chứa 3 là hàng trăm 476383=4×100000+7×10000+6×1000+3×100+8×10+3 — hai hạng chứa 3 đều ở lớp đơn vị 3000=3×1000+0×100+0×10+0 — hạng chứa 3 là hàng nghìn, thuộc lớp nghìn 333=3×100+3×10+3 — cả ba hạng chứa 3 đều ở lớp đơn vị
Vậy chỉ có 3000 thoả mãn. Chọn C.
Nhận xét. Cả ba cách đều khẳng định đáp án C, vì 3000 là số duy nhất có chữ số 3 đứng ở hàng nghìn.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 2 (loại trừ): với bài trắc nghiệm 4 phương án, loại nhanh 3 phương án sai sẽ chắc chắn hơn là tính lại từ đầu.
Đáp số.Chọn C. 3 000.
Sai lầm thường gặp.Chọn B vì thấy 476 383 cũng có chữ số 3, nhưng cả hai chữ số 3 trong số này đều nằm ở lớp đơn vị (hàng trăm, hàng đơn vị) chứ không phải lớp nghìn.
🚀 Mở rộng.Đổi đề: tìm trong bốn số trên, số nào có chữ số 3 thuộc lớp đơn vị (đáp số: cả ba số A, B, D).
Bài 5 · Bài 5 (Tiết 1)★★★Trang 40— Ghép số theo điều kiện của lớp
Bài 5 (trang 40, Tiết 1). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Dùng sáu tấm thẻ số 2;3;1;6;4;5 (mỗi thẻ dùng đúng một lần), ghép được một số có sáu chữ số sao cho lớp nghìn không chứa chữ số 4 và lớp đơn vị không chứa chữ số 3. Số đó là: …………………
Kiến thức cần nhớ
Số có sáu chữ số gồm lớp nghìn (ba chữ số đầu) và lớp đơn vị (ba chữ số cuối).
Khi một chữ số bị cấm ở lớp này, nó bắt buộc phải nằm ở lớp còn lại.
Bài 9 · Bài 4 (Tiết 2)★★Trang 41— Xác định chữ số thuộc lớp triệu — trắc nghiệm 4 phương án
Bài 4 (trang 41, Tiết 2). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Trong các số 235038;400000000;2000000;2222, số nào có chữ số 2 thuộc lớp triệu? A. 235038 B. 400000000 C. 2000000 D. 2222
Kiến thức cần nhớ
Hàng triệu, hàng chục triệu, hàng trăm triệu hợp thành lớp triệu.
Một số có sáu chữ số như 235 038 hoàn toàn không có hàng triệu nên không thể có chữ số ở lớp triệu.
Bài 11 · Bài 2 (Tiết 3)★★Trang 42— Viết số tự nhiên từ cách đọc (lớp triệu, lớp nghìn, lớp đơn vị)
Bài 2 (trang 42, Tiết 3). Viết số thích hợp vào ô trống, ứng với mỗi cách đọc sau.
Cách đọc
Viết số
Ba trăm triệu
?
Bảy trăm mười hai nghìn
?
Một nghìn bảy trăm tám mươi ba
?
Hai trăm mười một triệu
?
Kiến thức cần nhớ
Đọc đến 'triệu' mà không có nghìn/đơn vị kèm theo thì số có sáu chữ số 0 ở cuối; đọc đến 'nghìn' mà không có đơn vị kèm theo thì số có ba chữ số 0 ở cuối.
Số không có 'nghìn' hay 'triệu' đọc và viết trực tiếp theo đúng cấu tạo hàng trăm, chục, đơn vị.
Bài 12 · Bài 3 (Tiết 3)★★Trang 42— So sánh chữ số trong lớp nghìn và lớp đơn vị — trắc nghiệm 4 phương án
Bài 3 (trang 42, Tiết 3). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Trong các số 333222;371398;993377;111385, số nào có các chữ số thuộc lớp nghìn giống nhau và các chữ số thuộc lớp đơn vị khác nhau? A. 333222 B. 371398 C. 993377 D. 111385
Kiến thức cần nhớ
Lớp nghìn là ba chữ số đầu, lớp đơn vị là ba chữ số cuối của một số có sáu chữ số.
'Giống nhau' nghĩa là cả ba chữ số bằng nhau; 'khác nhau' nghĩa là không có hai chữ số nào trùng nhau.
Bài 14 · Bài 5 (Tiết 3)★★★Trang 42— Xoá chữ số theo điều kiện để được số thoả mãn (lớp nghìn — lớp đơn vị)
Bài 5 (trang 42, Tiết 3). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Cho dãy các chữ số 85725317. Xoá 2 chữ số trong dãy trên (giữ nguyên thứ tự các chữ số còn lại) thu được số có sáu chữ số thoả mãn đồng thời các điều kiện dưới đây: + Các chữ số khác nhau. + Chữ số 7 ở lớp đơn vị. + Chữ số 5 không ở hàng nghìn. Vậy số đó là: ……………………
Kiến thức cần nhớ
Xoá bớt chữ số trong một dãy nhưng giữ nguyên thứ tự các chữ số còn lại, ta được một số mới có ít chữ số hơn.
Số có sáu chữ số: ba chữ số đầu là lớp nghìn (trong đó chữ số thứ ba là hàng nghìn), ba chữ số cuối là lớp đơn vị.
