Bài 1 · Bài 1★★Trang 47— Xác định hàng, lớp của một chữ số rồi làm tròn số đến đúng hàng đó
Bài 1 (trang 47). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp.
a) Mỗi chữ số in đậm dưới đây thuộc hàng nào, lớp nào?
a) Mỗi chữ số in đậm dưới đây thuộc hàng nào, lớp nào?
- 761 387 448: ?
- 83 198 371: ?
- 757 176: ?
- 761 387 448: ?
- 83 198 371: ?
- 757 176: ?
Kiến thức cần nhớ
- Muốn làm tròn một số đến một hàng nào đó, ta so sánh chữ số ở hàng ngay bên phải hàng đó với 5: bé hơn 5 thì làm tròn xuống (giữ nguyên chữ số hàng cần tròn), từ 5 trở lên thì làm tròn lên (cộng thêm 1 vào chữ số hàng cần tròn); các chữ số bên phải hàng cần tròn đều chuyển thành 0.
- Ba hàng đơn vị, chục, trăm hợp thành lớp đơn vị; ba hàng nghìn, chục nghìn, trăm nghìn hợp thành lớp nghìn; ba hàng triệu, chục triệu, trăm triệu hợp thành lớp triệu.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho ba số với một chữ số in đậm ở mỗi số — dấu hiệu để xác định đúng hàng là đếm từ phải sang trái đúng vị trí của chữ số đó rồi xem hàng đó thuộc lớp nào. Bẫy của đề là ba chữ số in đậm rơi vào hai hàng khác nhau (hai số ở hàng trăm nghìn, một số ở hàng nghìn) nên không được làm tròn chung một hàng cho cả ba số, mà phải làm tròn đúng hàng đã xác định được ở câu a) cho từng số.
1Cách 1. Xác định đúng hàng rồi so sánh chữ số bên phải hàng đó với 5
Định hướng. Đếm từ phải sang trái để xác định đúng hàng và lớp của chữ số in đậm, sau đó nhìn chữ số ngay bên phải hàng cần tròn để quyết định tròn lên hay tròn xuống.
761 387 448: chữ số in đậm là chữ số thứ 6 kể từ hàng đơn vị nên thuộc hàng trăm nghìn, lớp nghìn
83 198 371: chữ số in đậm là chữ số thứ 4 kể từ hàng đơn vị nên thuộc hàng nghìn, lớp nghìn
757 176: chữ số in đậm là chữ số thứ 6 kể từ hàng đơn vị nên thuộc hàng trăm nghìn, lớp nghìn
761 387 448 có chữ số hàng chục nghìn là 8, mà 8 không bé hơn 5 nên tròn lên:
83 198 371 có chữ số hàng trăm là 3, mà 3 bé hơn 5 nên tròn xuống:
757 176 có chữ số hàng chục nghìn là 5, mà 5 không bé hơn 5 nên tròn lên:
83 198 371: chữ số in đậm là chữ số thứ 4 kể từ hàng đơn vị nên thuộc hàng nghìn, lớp nghìn
757 176: chữ số in đậm là chữ số thứ 6 kể từ hàng đơn vị nên thuộc hàng trăm nghìn, lớp nghìn
761 387 448 có chữ số hàng chục nghìn là 8, mà 8 không bé hơn 5 nên tròn lên:
83 198 371 có chữ số hàng trăm là 3, mà 3 bé hơn 5 nên tròn xuống:
757 176 có chữ số hàng chục nghìn là 5, mà 5 không bé hơn 5 nên tròn lên:
Hình minh hoạ (có kết quả)
Vậy hàng, lớp và kết quả làm tròn của ba số lần lượt như trên.
2Cách 2. Tách số thành tổng theo hàng rồi làm tròn đúng hạng chứa chữ số in đậm
Định hướng. Viết số thành tổng các hàng; hạng chứa chữ số in đậm cho biết ngay hàng của nó, rồi giữ nguyên hoặc cộng thêm một đơn vị vào đúng hạng đó theo chữ số ở hạng liền sau.
, hạng cho biết chữ số in đậm thuộc hàng trăm nghìn; hạng liền sau () có chữ số không bé hơn nên cộng thêm :
, hạng cho biết chữ số in đậm thuộc hàng nghìn; hạng liền sau () có chữ số bé hơn nên giữ nguyên:
, hạng cho biết chữ số in đậm thuộc hàng trăm nghìn; hạng liền sau () có chữ số không bé hơn nên cộng thêm :
, hạng cho biết chữ số in đậm thuộc hàng nghìn; hạng liền sau () có chữ số bé hơn nên giữ nguyên:
, hạng cho biết chữ số in đậm thuộc hàng trăm nghìn; hạng liền sau () có chữ số không bé hơn nên cộng thêm :
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.
3Cách 3. Định vị trên tia số rồi so xem gần mốc tròn nào hơn
Định hướng. Đặt số cần tròn lên một tia số có hai mốc tròn liền kề ở hai đầu, đúng theo hàng cần tròn; số nằm gần mốc nào hơn thì tròn về mốc đó.
nằm giữa hai mốc trăm nghìn liền kề và , mốc giữa là ; vì lớn hơn nên gần hơn, tròn thành (đúng như hình tia số)
nằm giữa hai mốc trăm nghìn liền kề và ; khoảng cách tới mốc dưới là , tới mốc trên là , gần mốc trên hơn nên tròn thành
nằm giữa hai mốc nghìn liền kề và ; khoảng cách tới mốc dưới là , tới mốc trên là , gần mốc dưới hơn nên tròn thành
nằm giữa hai mốc trăm nghìn liền kề và ; khoảng cách tới mốc dưới là , tới mốc trên là , gần mốc trên hơn nên tròn thành
nằm giữa hai mốc nghìn liền kề và ; khoảng cách tới mốc dưới là , tới mốc trên là , gần mốc dưới hơn nên tròn thành
Vậy cả ba cách đều cho cùng một kết quả.
Nhận xét. Nhìn trên tia số giúp hiểu vì sao quy tắc "so sánh với 5" lại đúng — đó chính là xác định số nằm ở nửa nào của khoảng cách giữa hai mốc tròn liền kề.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1 (so sánh chữ số bên phải hàng cần tròn với 5) vì nhanh, đúng chuẩn quy tắc SGK, không phải viết tổng dài.
Đáp số. a) 761 387 448: chữ số 3 thuộc hàng trăm nghìn, lớp nghìn. 83 198 371: chữ số 8 thuộc hàng nghìn, lớp nghìn. 757 176: chữ số 7 thuộc hàng trăm nghìn, lớp nghìn. b) 761 387 448 làm tròn được 761 400 000. 83 198 371 làm tròn được 83 198 000. 757 176 làm tròn được 800 000.
Sai lầm thường gặp. Làm tròn 757 176 thành 700 000 vì chỉ giữ nguyên ba chữ số đầu, quên so sánh chữ số hàng chục nghìn (5) với 5 để quyết định phải tròn lên.
🚀 Mở rộng. Thử làm tròn số 12 345 678 đến hàng triệu (so sánh chữ số hàng trăm nghìn với 5) để luyện thêm một hàng làm tròn khác.
