Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 60— Đọc, viết số đo diện tích đề-xi-mét vuông (dm²)
Bài 1 (trang 60, Tiết 1). Hoàn thành bảng sau (theo mẫu).
Đọc
Viết
Mười bốn đề-xi-mét vuông (mẫu)
14 dm² (mẫu)
Hai trăm bốn mươi tư đề-xi-mét vuông
?
?
2 107 dm²
Ba nghìn năm trăm mười đề-xi-mét vuông
?
Kiến thức cần nhớ
Đọc (hoặc viết) số đo diện tích: đọc (hoặc viết) số trước, sau đó đọc (hoặc viết) tên kí hiệu đơn vị đo diện tích.
Số có hàng chục bằng 0 mà hàng đơn vị khác 0 thì đọc thêm “linh”; số có hàng trăm bằng 0 thì bỏ qua khi đọc.
🧠 Phân tích tư duy
Dòng mẫu “Mười bốn đề-xi-mét vuông” ↔ “14 dm²” cho biết quy tắc: đọc số trước rồi đọc tên đơn vị đo diện tích sau, và viết thì ngược lại. Bài có hai chiều: từ lời sang số (dòng 2, dòng 4) và từ số sang lời (dòng 3), nên phải nhận diện đúng mỗi ô trống cần điền theo chiều nào. Bẫy hay gặp là đọc số có hàng chục bằng 0 (như 2 107) mà quên thêm chữ “linh”.
1Cách 1. Tách trực tiếp theo từng cụm từ chỉ hàng
Định hướng. Dòng mẫu cho biết cứ đọc số rồi đọc thêm "đề-xi-mét vuông" là được cách đọc, và ngược lại; tách từng cụm từ chỉ hàng để viết đúng chữ số.
"Hai trăm bốn mươi tư" gồm hàng trăm là 2, hàng chục là 4, hàng đơn vị là 4, nên viết là 244 dm² 2107 đọc tách hàng nghìn 2, hàng trăm 1, hàng chục 0, hàng đơn vị 7: đọc là "Hai nghìn một trăm linh bảy đề-xi-mét vuông" "Ba nghìn năm trăm mười" gồm hàng nghìn 3, hàng trăm 5, hàng chục 1, hàng đơn vị 0, nên viết là 3510 dm²
Vậy các ô còn thiếu lần lượt là 244 dm²; "Hai nghìn một trăm linh bảy đề-xi-mét vuông"; 3510 dm².
2Cách 2. Viết số thành tổng theo hàng rồi ghép chữ số
Định hướng. Viết số đã cho thành tổng các hàng nghìn, trăm, chục, đơn vị rồi ghép lại thành một số duy nhất, sau đó thêm tên đơn vị đo diện tích.
244=2×100+4×10+4, ghép thành 244 dm² 2107=2×1000+1×100+0×10+7, đọc từng hạng: hai nghìn, một trăm, không chục nên bỏ qua, linh bảy nên đọc là "Hai nghìn một trăm linh bảy đề-xi-mét vuông" 3510=3×1000+5×100+1×10+0, ghép thành 3510 dm²
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.
3Cách 3. Làm ngược lại để tự kiểm tra chéo
Định hướng. Làm ngược lại: với ô đã có số, đọc to số đó thành lời theo đúng cấu trúc hàng nghìn - hàng trăm - hàng chục - hàng đơn vị rồi thêm tên đơn vị đo; với ô đã có lời, làm ngược lại.
244 dm² đọc là "hai trăm" (hàng trăm), "bốn mươi" (hàng chục), "tư" (hàng đơn vị) nên khớp với dòng đã cho "Hai trăm bốn mươi tư đề-xi-mét vuông", xác nhận viết đúng là 244 dm² 2107 dm² đọc là "hai nghìn" - "một trăm" - hàng chục là 0 nên không đọc chục, đơn vị là 7 nên thêm "linh bảy": "Hai nghìn một trăm linh bảy đề-xi-mét vuông" "Ba nghìn năm trăm mười" tách thành hàng nghìn 3, hàng trăm 5, hàng chục 1, hàng đơn vị 0 (không đọc), khớp với số 3510 dm²
Vậy ba kết quả đều thống nhất với Cách 1 và Cách 2.
Nhận xét. Số có chữ số 0 ở hàng chục (như 2107) khi đọc phải thêm chữ "linh" trước hàng đơn vị, không được bỏ qua.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: đọc thẳng theo cụm từ chỉ hàng, không cần viết phép tính trung gian.
Đáp số.244 dm²; 2 107 dm² đọc là “Hai nghìn một trăm linh bảy đề-xi-mét vuông”; 3 510 dm².
Sai lầm thường gặp.Đọc vội cụm “Mười bốn” rồi chép nhầm thành một số khác (ví dụ 28) do không tách rõ “Mười” (hàng chục bằng 1) và “bốn” (hàng đơn vị); cách sửa là luôn tách từng chữ theo đúng hàng trước khi viết số.
🚀 Mở rộng.Thử đọc-viết thêm số có sáu chữ số, ví dụ 123 456 dm², để luyện thêm hàng trăm nghìn.
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★★Trang 60— So sánh diện tích hai hình chữ nhật đo bằng hai đơn vị khác nhau
Bài 2 (trang 60, Tiết 1). Quan sát hình vẽ rồi khoanh vào chữ đặt trước câu đúng. A. Diện tích hình P lớn hơn diện tích hình Q. B. Diện tích hình P bằng diện tích hình Q. C. Diện tích hình P bé hơn diện tích hình Q.
Kiến thức cần nhớ
Muốn so sánh diện tích hai hình đo bằng hai đơn vị khác nhau, phải đổi về cùng một đơn vị đo diện tích trước.
Diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng (hai kích thước phải cùng một đơn vị đo).
🧠 Phân tích tư duy
Hình P cho theo đơn vị đề-xi-mét (4 dm, 1 dm), hình Q cho theo đơn vị xăng-ti-mét (50 cm, 9 cm) — đây là dấu hiệu bắt buộc phải đổi về cùng một đơn vị đo trước khi so sánh, không được so trực tiếp các số 4, 1 với 50, 9. Bẫy của đề là nhìn số đo của P nhỏ hơn nhiều so với Q rồi vội kết luận P bé hơn mà chưa tính diện tích thật.
1Cách 1. Đổi kích thước hình P sang cm rồi tính
Định hướng. Hai hình đo bằng hai đơn vị khác nhau (dm và cm) nên phải đổi cùng về một đơn vị rồi mới so sánh được; đổi kích thước của P sang cm trước khi tính diện tích.
Đổi kích thước hình P: 4 dm =40 cm và 1 dm =10 cm Diện tích hình P là: 40×10=400 (cm²) Diện tích hình Q là: 50×9=450 (cm²) So sánh: 400<450
Vậy diện tích hình P bé hơn diện tích hình Q, chọn đáp án C.
2Cách 2. Tính diện tích P theo dm² trước, đổi kết quả sau
Định hướng. Tính diện tích hình P ngay theo đơn vị dm² trước, rồi mới đổi kết quả sang cm² để so với diện tích hình Q — khác Cách 1 ở chỗ đổi đơn vị sau khi tính thay vì trước khi tính.
Diện tích hình P theo dm² là: 4×1=4 (dm²) Đổi kết quả sang cm²: 4 dm² =400 cm² Diện tích hình Q là: 50×9=450 (cm²) So sánh: 400<450
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1, chọn đáp án C.
3Cách 3. Ước lượng bằng ô vuông chuẩn 10 cm × 10 cm rồi tính chính xác
Định hướng. Ước lượng bằng ô vuông chuẩn cạnh 10 cm (mỗi ô có diện tích 100 cm²) để hình dung độ lớn trước, sau đó tính chính xác bằng phép nhân.
Hình P (40 cm × 10 cm) xếp vừa đúng 4 ô vuông cạnh 10 cm nên diện tích ước lượng là 4×100=400 (cm²) Hình Q dài 50 cm xếp được 5 ô theo chiều dài, nhưng chiều rộng chỉ 9 cm (kém 1 cm so với ô chuẩn) nên diện tích hơi nhỏ hơn 5×100=500 cm², tính chính xác: 50×9=450 (cm²) So sánh hai kết quả chính xác: 400<450
Vậy diện tích hình P vẫn bé hơn diện tích hình Q, chọn đáp án C.
Nhận xét. Khi hai hình cho bằng hai đơn vị đo khác nhau, luôn phải đổi về cùng một đơn vị trước khi kết luận, dù đổi trước hay đổi sau khi tính.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: đổi kích thước trước khi tính giúp phép nhân đơn giản và ít nhầm đơn vị hơn.
Đáp số.Diện tích hình P là 400 cm², diện tích hình Q là 450 cm², diện tích P bé hơn diện tích Q. Chọn đáp án C.
Sai lầm thường gặp.So sánh trực tiếp các số 4 dm với 50 cm mà quên đổi đơn vị, dẫn đến kết luận sai là diện tích P lớn hơn Q.
🚀 Mở rộng.Thử so sánh diện tích hình Q với một hình chữ nhật thứ ba cho theo đơn vị mét, ví dụ dài 1 m rộng 40 cm, để luyện đổi đơn vị qua ba cấp cm–dm–m.
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★★Trang 61— Toán có lời văn: diện tích hình vuông tạo thành khi cắt hình chữ nhật
Bài 4 (trang 61, Tiết 1). Nam có một tấm bìa hình chữ nhật dài 30 cm, rộng 10 cm. Nam cắt tấm bìa đó thành đúng 3 hình vuông bằng nhau. Tính diện tích của mỗi tấm bìa hình vuông.
Kiến thức cần nhớ
Diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng (cùng đơn vị đo).
Khi một hình được chia thành các phần bằng nhau, diện tích mỗi phần bằng diện tích cả hình chia cho số phần.
Bài 6 · Bài 2 (Tiết 2)★★Trang 62— Ước lượng diện tích thực tế của đồ vật quen thuộc
Bài 2 (trang 62, Tiết 2). Nối mỗi đồ vật với số đo diện tích phù hợp: cửa sổ, con tem, quyển vở bài tập Toán 4 (các số đo cho sẵn: 408 cm²; 2 m²; 6 cm²).
Kiến thức cần nhớ
Ước lượng diện tích một đồ vật bằng cách so sánh với độ lớn thật của nó trong đời sống.
Đơn vị mét vuông (m²) dùng cho vật to (nhà cửa, sân bãi); xăng-ti-mét vuông (cm²) dùng cho vật nhỏ cầm tay.
Bài 7 · Bài 3 (Tiết 2)★Trang 62— Đổi đơn vị đo diện tích m² – dm²
Bài 3 (trang 62, Tiết 2). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. a) 3 m² =? dm² 2 m² =? dm² 400 dm² =? m² b) 2 m² 5 dm² =? dm² 4 m² 33 dm² =? dm² 6 m² 14 dm² =? dm²
Kiến thức cần nhớ
1 m² = 100 dm² (cạnh 1 m² gấp 10 lần cạnh 1 dm² theo mỗi chiều, 10×10=100).
Số đo hỗn hợp (ví dụ 2 m² 5 dm²) phải đổi phần đơn vị lớn sang đơn vị nhỏ rồi cộng với phần đơn vị nhỏ có sẵn.
Bài 8 · Bài 4 (Tiết 2)★★Trang 62— Toán có lời văn: diện tích hình chữ nhật với hai kích thước khác đơn vị đo
Bài 4 (trang 62, Tiết 2). Bác Hai trồng dưa hấu trong một khu vườn hình chữ nhật có chiều dài 20 m, chiều rộng 50 dm. Tính diện tích khu vườn dưa hấu của bác Hai.
Kiến thức cần nhớ
Diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng (hai kích thước phải cùng một đơn vị đo).
1 m = 10 dm nên 50 dm = 5 m; ngược lại 1 m² = 100 dm².
Bài 11 · Bài 3 (Tiết 3)★Trang 63— Ước lượng và chọn đơn vị đo diện tích phù hợp với vật thật
Bài 3 (trang 63, Tiết 3). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Diện tích mặt trên của một chiếc gọt bút chì như hình bên khoảng: A. 8 mm² B. 8 cm² C. 8 dm² D. 8 m²
Kiến thức cần nhớ
Ước lượng diện tích một vật nhỏ cầm tay bằng cách hình dung kích thước thật rồi tính hoặc so sánh.
Bậc đơn vị đo diện tích tăng dần theo thứ tự: mi-li-mét vuông, xăng-ti-mét vuông, đề-xi-mét vuông, mét vuông — mỗi bậc liền kề hơn kém nhau 100 lần.
Bài 13 · Bài 1 (Tiết 4)★★Trang 63— Toán có lời văn: diện tích hình chữ nhật ghép từ hai hình vuông, đổi đơn vị
Bài 1 (trang 63, Tiết 4). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Việt có hai hình vuông cạnh 2 cm. Việt đã ghép hai hình vuông đó thành một hình chữ nhật có chiều dài là 4 cm. Vậy diện tích của hình chữ nhật đó là ? mm².
Kiến thức cần nhớ
Diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng; diện tích hình vuông = cạnh × cạnh.
1 cm² = 100 mm², dùng để đổi kết quả hoặc đổi kích thước trước khi tính.
Bài 14 · Bài 2 (Tiết 4)★★★Trang 64— So sánh diện tích và chu vi của các hình ghép từ hình chữ nhật
Bài 2 (trang 64, Tiết 4). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Dưới đây có bốn hình vẽ A, B, C, D mô tả các phòng khách. Biết diện tích phòng khách nhà An bằng diện tích phòng khách nhà Bình nhưng chu vi phòng khách nhà An lớn hơn chu vi phòng khách nhà Bình. Hỏi hình nào dưới đây mô tả phòng khách nhà Bình?
Kiến thức cần nhớ
Diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng; muốn tính diện tích hình ghép phức tạp, chia nhỏ thành các hình chữ nhật rồi cộng, hoặc bao ngoài rồi trừ phần khuyết.
Chu vi của một hình là tổng độ dài tất cả các cạnh bao quanh hình đó — với hình nhiều cạnh phải cộng đủ từng cạnh một, không dùng công thức (dài+rộng)×2 như hình chữ nhật.
Bài 15 · Bài 3 (Tiết 4)★★Trang 64— Tính diện tích phần còn lại bằng cách lấy hiệu hai hình vuông
Bài 3 (trang 64, Tiết 4). Tính diện tích của phần không tô màu trong hình dưới đây (hình vuông lớn cạnh 8 mm, hình vuông tô màu ở giữa cạnh cách đều mỗi bên 2 mm).
Kiến thức cần nhớ
Diện tích phần không tô màu = diện tích hình lớn − diện tích hình tô màu (khi hình tô màu nằm gọn bên trong hình lớn).
Cạnh hình vuông nhỏ nằm giữa, cách đều mỗi bên một khoảng d, thì cạnh nhỏ = cạnh lớn − 2×d (trừ cả hai bên).
Bài 16 · Bài 4 (Tiết 4)★★Trang 65— Toán có lời văn: tính số lít sơn cần dùng theo định mức diện tích
Bài 4 (trang 65, Tiết 4). Chú Tư cần sơn một bức tường hình chữ nhật có chiều dài 5 m, chiều rộng 4 m. Biết 1 lít sơn đủ để sơn 5 m². Hỏi chú Tư cần dùng bao nhiêu lít sơn để đủ sơn kín bức tường đó?
Kiến thức cần nhớ
Diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng.
Muốn tìm số lần một đại lượng chứa một định mức cho trước, lấy đại lượng đó chia cho định mức.
