Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 66— Đổi đơn vị đo thời gian: giây - phút, thế kỉ - năm
Bài 1 (trang 66, Tiết 1). Viết số thích hợp vào chỗ chấm.
a) 1 phút =? giây
60 giây =? phút
2 phút =? giây
120 giây =? phút
b) 1 thế kỉ =? năm
100 năm =? thế kỉ
3 thế kỉ =? năm
300 năm =? thế kỉ
Kiến thức cần nhớ
Đơn vị đo thời gian giây và thế kỉ: 1 phút =60 giây; 1 thế kỉ =100 năm.
Muốn đổi từ đơn vị lớn ra đơn vị bé thì nhân, đổi từ đơn vị bé ra đơn vị lớn thì chia cho đúng số lần đơn vị lớn gấp đơn vị bé.
🧠 Phân tích tư duy
Tám phép đổi chia làm hai nhóm ngược chiều nhau (đổi xuôi từ đơn vị lớn ra bé và đổi ngược từ bé ra lớn) dựa trên đúng hai hệ thức gốc 1 phút = 60 giây và 1 thế kỉ = 100 năm. Bẫy hay gặp là nhầm chiều nhân — chia giữa hai kiểu đổi.
1Cách 1. Dùng hệ thức đổi rồi nhân/chia trực tiếp
Định hướng. Dựa vào hai hệ thức gốc 1 phút =60 giây và 1 thế kỉ =100 năm; muốn đổi đơn vị lớn ra đơn vị bé thì nhân, đổi đơn vị bé ra đơn vị lớn thì chia.
a) 1 phút =60 giây (hệ thức gốc) 2 phút =2×60=120 giây 60 giây =60:60=1 phút 120 giây =120:60=2 phút b) 1 thế kỉ =100 năm (hệ thức gốc) 3 thế kỉ =3×100=300 năm 100 năm =100:100=1 thế kỉ 300 năm =300:100=3 thế kỉ
Vậy bảng được điền đủ tám ô như trên.
2Cách 2. Đếm thêm dần theo từng nhóm 60 giây / 100 năm
Định hướng. Thay vì nhân ngay, đếm thêm dần từng nhóm đơn vị gốc: mỗi lần thêm 1 phút là thêm đúng 60 giây, mỗi lần thêm 1 thế kỉ là thêm đúng 100 năm.
1 phút là 60 giây; đếm thêm 1 phút nữa (thêm 60 giây) được 2 phút =60+60=120 giây 60 giây đúng bằng 1 nhóm 60 giây nên là 1 phút; 120 giây gồm 2 nhóm 60 giây nên là 2 phút 1 thế kỉ là 100 năm; đếm thêm 2 thế kỉ nữa (thêm 200 năm) được 3 thế kỉ =100+100+100=300 năm 100 năm đúng bằng 1 nhóm 100 năm nên là 1 thế kỉ; 300 năm gồm 3 nhóm 100 năm nên là 3 thế kỉ
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn Cách 1.
3Cách 3. Tính ngược để tự kiểm tra bằng phép chia/nhân
Định hướng. Sau khi đổi xong, lấy kết quả tính ngược lại theo chiều kia để kiểm tra có ra đúng số ban đầu hay không.
120 giây :60=2 (phút), khớp với số phút đã đổi ở trên, nhận 300 năm :100=3 (thế kỉ), khớp với số thế kỉ đã đổi ở trên, nhận 1 phút ×60=60 giây, khớp với đề cho ban đầu, nhận 1 thế kỉ ×100=100 năm, khớp với đề cho ban đầu, nhận
Vậy tất cả kết quả đều đúng, khẳng định lại Cách 1 và Cách 2.
Nhận xét. Tám ô của bài thực chất chỉ dựa trên đúng hai hệ thức gốc, nhớ chắc hai hệ thức đó là làm được cả bài.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: nhân hoặc chia trực tiếp theo hệ thức, nhanh và chắc chắn.
Đáp số.a) 1 phút = 60 giây; 2 phút = 120 giây; 60 giây = 1 phút; 120 giây = 2 phút. b) 1 thế kỉ = 100 năm; 3 thế kỉ = 300 năm; 100 năm = 1 thế kỉ; 300 năm = 3 thế kỉ.
Sai lầm thường gặp.Nhầm chiều đổi: khi đổi từ giây ra phút lại đi nhân với 60 thay vì chia, dẫn đến 120 giây bị tính thành 7 200 phút (sai).
🚀 Mở rộng.Thử đổi 5 phút ra giây và 500 năm ra thế kỉ bằng đúng ba cách trên.
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★★Trang 66— Xác định thế kỉ của một năm cho trước, nối sự kiện lịch sử với thế kỉ
Bài 2 (trang 66, Tiết 1). Nối mỗi sự kiện với thế kỉ xảy ra sự kiện đó. • Người đầu tiên lên Mặt Trăng vào năm 1969. • Kênh nhà Lê bắt đầu được đào vào năm 983. • Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa vào năm 40. (nối với ba ô cho sẵn, xếp theo thứ tự) Thế kỉ X — Thế kỉ I — Thế kỉ XX.
Kiến thức cần nhớ
Quy tắc gọi tên thế kỉ: năm từ (100k+1) đến 100(k+1) thuộc thế kỉ (k+1); ví dụ năm 1 đến 100 là thế kỉ I, năm 1901 đến 2000 là thế kỉ XX.
Cách nhanh: bỏ hai chữ số cuối của năm rồi cộng thêm 1 (trừ trường hợp năm tròn trăm thì giữ nguyên).
🧠 Phân tích tư duy
Ba mốc năm 1969, 983, 40 phải quy về đúng khoảng trăm năm chứa nó rồi gọi tên thế kỉ; dấu hiệu là nhìn vào hai chữ số đầu của năm. Bẫy của đề là ba ô 'Thế kỉ' phía dưới xếp KHÔNG theo đúng thứ tự thẳng hàng với ba sự kiện phía trên, phải tự tính lại từng cặp.
1Cách 1. Xác định thế kỉ theo đúng quy tắc khoảng trăm năm
Định hướng. Đối chiếu từng năm với quy tắc 'năm 1–100 là thế kỉ I, …, năm 1901–2000 là thế kỉ XX' để gọi đúng tên thế kỉ, rồi nối với đúng sự kiện.
Năm 1969 nằm trong khoảng 1901–2000 nên thuộc thế kỉ XX Năm 983 nằm trong khoảng 901–1000 nên thuộc thế kỉ X Năm 40 nằm trong khoảng 1–100 nên thuộc thế kỉ I
Vậy nối: người đầu tiên lên Mặt Trăng — Thế kỉ XX; kênh nhà Lê — Thế kỉ X; Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa — Thế kỉ I.
2Cách 2. Bỏ hai chữ số cuối rồi cộng thêm 1
Định hướng. Với năm không tròn trăm, bỏ hai chữ số hàng chục và hàng đơn vị, lấy số còn lại cộng thêm 1 sẽ ra đúng số thứ tự thế kỉ.
1969 bỏ hai chữ số cuối được 19, cộng thêm 1 được 20 nên là thế kỉ XX 983 bỏ hai chữ số cuối được 9, cộng thêm 1 được 10 nên là thế kỉ X 40 bỏ hai chữ số cuối được 0, cộng thêm 1 được 1 nên là thế kỉ I
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn Cách 1.
3Cách 3. Ước lượng — loại trừ theo mức độ gần hiện đại
Định hướng. Không cần tính số cụ thể, chỉ so sánh độ 'gần hiện đại' của ba năm với ba tên thế kỉ đã cho để loại nhanh.
Trong ba năm, 1969 gần hiện đại nhất nên phải khớp với thế kỉ có số La Mã lớn nhất là XX 40 xa xưa nhất nên phải khớp với thế kỉ có số La Mã nhỏ nhất là I 983 ở giữa nên khớp với thế kỉ còn lại là X
Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả nối như Cách 1.
Nhận xét. Cách 3 nhanh khi chỉ cần sắp xếp tương đối, nhưng Cách 1 hoặc 2 mới cho kết quả chắc chắn từng cặp.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 2: bỏ hai chữ số cuối rồi cộng 1, làm được ngay trong đầu mà không cần nhớ cả bảng quy tắc.
Đáp số.Người đầu tiên lên Mặt Trăng (năm 1969) — Thế kỉ XX. Kênh nhà Lê (năm 983) — Thế kỉ X. Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa (năm 40) — Thế kỉ I.
Sai lầm thường gặp.Nối theo đúng vị trí thẳng hàng trên dưới (sự kiện đầu tiên với ô 'Thế kỉ X' ngay phía dưới nó) mà không tính lại, dẫn đến nối sai vì ba ô thế kỉ phía dưới đã bị xếp không theo đúng thứ tự.
🚀 Mở rộng.Thử xác định thế kỉ của năm sinh Bác Hồ (1890) và năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (1930).
Bài 3 · Bài 3 (Tiết 1)★★Trang 66— Tìm năm tiếp theo cùng tên theo chu kì rồi xác định thế kỉ
Bài 3 (trang 66, Tiết 1). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp: Năm 1225 là năm Ất Dậu. Cứ 60 năm thì lại có một năm Ất Dậu. Vậy năm Ất Dậu tiếp theo thuộc thế kỉ ?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm mốc thời gian lặp lại theo chu kì, lấy mốc đã biết cộng với độ dài một chu kì.
Xác định thế kỉ: bỏ hai chữ số cuối của năm rồi cộng thêm 1.
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★Trang 66— Toán về đại lượng tỉ lệ thuận (thời gian - số lượng)
Bài 4 (trang 66, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng: Cứ 2 giây rô-bốt lại vặn xong 1 con ốc vít. Để vặn xong 24 con ốc vít, rô-bốt cần: A. 24 giây B. 48 giây C. 36 giây
Kiến thức cần nhớ
Nếu 1 đơn vị công việc mất a đơn vị thời gian thì n đơn vị công việc cùng loại mất a×n đơn vị thời gian (khi tốc độ làm không đổi).
Phép nhân dùng để tính một đại lượng lặp lại nhiều lần bằng nhau.
Bài 7 · Bài 2 (Tiết 2)★★Trang 67— Toán tìm năm trong quá khứ theo số năm kỉ niệm, xác định thế kỉ
Bài 2 (trang 67, Tiết 2). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp: Hội thảo kỉ niệm 700 năm vùng đất Thuận Hoá được đặt tên (nay thuộc các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng và Quảng Nam) tổ chức vào năm 2006. Vậy vùng đất Thuận Hoá được đặt tên vào năm ? Năm đó thuộc thế kỉ ?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm năm xảy ra một sự kiện cách đây n năm tính đến năm hiện tại của đề, ta lấy năm hiện tại đó trừ đi n.
Xác định thế kỉ: bỏ hai chữ số cuối của năm rồi cộng thêm 1.
Bài 8 · Bài 3 (Tiết 2)★★Trang 67— Ước lượng đơn vị đo thời gian phù hợp với thực tế
Bài 3 (trang 67, Tiết 2). Nối thời gian thích hợp với mỗi sự việc. • Bạn Châu gấp xong một chiếc áo sơ mi. • Chú Thư lái xe từ Hà Nội lên Cao Bằng. • Tuổi của con cá mập Greenland già nhất. (nối với ba ô cho sẵn, xếp theo thứ tự) 4 giờ — 5 thế kỉ — 25 giây.
Kiến thức cần nhớ
Ước lượng thời gian thực tế: việc làm rất nhanh (vài chục giây), một chuyến đi xa (vài giờ), tuổi thọ đặc biệt lâu của sinh vật (có thể tính bằng thế kỉ).
Chọn đơn vị đo thời gian phù hợp với độ dài thực tế của sự việc là một kĩ năng ước lượng, không phải phép tính.
Bài 9 · Bài 4 (Tiết 2)★★Trang 67— Toán tìm số năm trong một khoảng thời gian (tính cả hai đầu mút) rồi nhân với năng suất
Bài 4 (trang 67, Tiết 2). Viết số thích hợp vào chỗ chấm: Cánh đồng bông của một gia đình ở bản Phùng trồng được một vụ mỗi năm và thu hoạch được 3 tạ bông một vụ. Vậy từ đầu năm 2009 đến hết năm 2023, cánh đồng bông đó thu hoạch được ? tạ bông.
Kiến thức cần nhớ
Đếm số năm từ đầu năm a đến hết năm b (cả hai năm đều được tính) là b−a+1 năm.
Tổng sản lượng thu hoạch nhiều năm liên tiếp (mỗi năm như nhau) bằng sản lượng một năm nhân với số năm.
Bài 10 · Bài 5 (Tiết 2)★Trang 67— Tổng số ngày trong nhiều năm liên tiếp có năm nhuận và năm không nhuận
Bài 5 (trang 67, Tiết 2). Viết số thích hợp vào chỗ chấm: Năm nhuận có 366 ngày, còn năm không nhuận có 365 ngày. Trong ba năm 2024, 2025, 2026 chỉ có năm 2024 là năm nhuận. Tổng số ngày của ba năm đó là ? ngày.
Kiến thức cần nhớ
Năm nhuận có 366 ngày, năm không nhuận có 365 ngày.
Muốn tính tổng số ngày của nhiều năm khác số ngày nhau, phải cộng riêng từng năm, không nhân chung.
