Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 68— Đổi đơn vị khối lượng (kg, yến, tạ, tấn) và cộng số đo khối lượng
Bài 1 (trang 68, Tiết 1). Dưới đây là cân nặng của các vật liệu dùng để trồng cây cho cả khối: Bốn bao đất mùn cân nặng 120 kg. Hai túi sỏi cân nặng 30 kg. Ba bao vụn gỗ cân nặng 45 kg. a) Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Bốn bao đất mùn cân nặng là: A. 2 tạ B. 1 tạ 2 yến C. 1 tấn 2 tạ D. 1 200 g b) Đúng ghi Đ, sai ghi S: Tổng cân nặng của hai túi sỏi và ba bao vụn gỗ là 7 yến 5 kg.
Muốn cộng (hoặc so sánh) hai số đo khối lượng, phải đổi về cùng một đơn vị rồi mới tính.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho cân nặng bằng kg nhưng bốn phương án lại trộn lẫn nhiều đơn vị (tạ, yến, tấn, g) — dấu hiệu là phải đổi tất cả về cùng một đơn vị mới so sánh được. Bẫy hay gặp là nhớ nhầm 1 tạ = 100 kg thành 1 tạ = 1 000 kg (lẫn với tấn), khiến chọn nhầm phương án C. Phần b chỉ là phép cộng số đo khối lượng thông thường, không có bẫy lớn.
1Cách 1. Tách 120 thành 100 + 20 rồi đổi thẳng sang tạ, yến
Định hướng. Tách 120 kg thành 100 kg và 20 kg vì 100 kg đúng bằng 1 tạ, 20 kg đúng bằng 2 yến — tách theo đúng bậc đơn vị để đổi gọn.
Bốn bao đất mùn cân nặng là: 120 kg =100 kg +20 kg =1 tạ +2 yến =1 tạ 2 yến Vậy bốn bao đất mùn cân nặng 1 tạ 2 yến, chọn đáp án B Tổng cân nặng của hai túi sỏi và ba bao vụn gỗ là: 30+45=75 (kg) Đổi: 75 kg =70 kg +5 kg =7 yến +5 kg =7 yến 5 kg, đúng như đề nêu
Vậy câu a chọn đáp án B, câu b điền Đ.
2Cách 2. Đổi từng phương án ra kg rồi loại trừ
Định hướng. Không đổi số đo đề bài, mà đổi ngược từng phương án A, B, C, D ra kg rồi so khớp với 120 kg — cách này giúp tự kiểm tra chéo và tránh nhầm bậc đơn vị.
A. 2 tạ =200 kg (khác 120 kg, loại) B. 1 tạ 2 yến =100 kg +20 kg =120 kg (đúng bằng 120 kg, nhận) C. 1 tấn 2 tạ =1000 kg +200 kg = 1200 kg (khác 120 kg, loại) D. 1200 g =1 kg 200 g (khác 120 kg, loại) Tổng cân nặng hai túi sỏi và ba bao vụn gỗ: 30+45=75 (kg) =7 yến 5 kg
Vậy chỉ có phương án B khớp đúng 120 kg, câu b điền Đ — kết quả trùng Cách 1.
3Cách 3. Đổi 120 kg sang yến trước rồi mới đổi tiếp sang tạ
Định hướng. Đi qua một bậc trung gian: đổi 120 kg sang yến trước (10 kg =1 yến), rồi mới gộp 10 yến thành 1 tạ — cách này tránh nhầm lẫn nếu chưa thuộc ngay 1 tạ =100 kg.
120 kg =12 yến (vì 120:10=12) 12 yến =10 yến +2 yến =1 tạ +2 yến =1 tạ 2 yến Vậy bốn bao đất mùn cân nặng 1 tạ 2 yến, chọn đáp án B Với câu b: 30 kg +45 kg =75 kg =7 yến rưỡi, tức 7 yến 5 kg
Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả: câu a chọn B, câu b điền Đ.
Nhận xét. Đi qua bậc yến trước khi đổi sang tạ giúp tránh nhầm 1 tạ =1000 kg (lẫn với tấn) — lỗi khiến nhiều bạn chọn nhầm đáp án C.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: tách 120 = 100 + 20 là nhìn ra ngay đáp án, không cần thử từng phương án.
Đáp số.a) 1 tạ 2 yến, chọn đáp án B. b) Điền Đ (vì 30 + 45 = 75 kg = 7 yến 5 kg, đúng như đề nêu).
Sai lầm thường gặp.Nhớ nhầm 1 tạ = 1 000 kg (lẫn với tấn) nên chọn đáp án C; hoặc quên đổi 1 200 g về kg mà so sánh thẳng số 1 200 với 120 rồi chọn nhầm D.
🚀 Mở rộng.Thử đổi 350 kg ra đủ ba đơn vị tạ, yến, kg (kết quả: 3 tạ 5 yến).
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★Trang 68— Tính diện tích hình chữ nhật (đơn vị m²) — câu hỏi mở, tự chọn
Bài 2 (trang 68, Tiết 1). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Cho các khu đất hình chữ nhật với hình dạng và kích thước như hình dưới đây: Khu 1 dài 8 m, rộng 1 m; Khu 2 dài 3 m, rộng 2 m; Khu 3 dài 5 m, rộng 2 m. Em hãy tô màu khu đất mà em chọn cho lớp để trồng đậu. Khu đất đó có diện tích là ...... m².
Kiến thức cần nhớ
Diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng (hai số đo phải cùng một đơn vị).
Phép nhân là phép cộng nhiều số hạng bằng nhau: a × b = a + a + … + a (b số hạng).
🧠 Phân tích tư duy
Đây là câu hỏi MỞ: đề cho ba khu đất với ba kích thước khác nhau và để học sinh tự chọn một khu rồi tô màu, nên không có một đáp số duy nhất — mọi lựa chọn đều đúng miễn tính đúng công thức diện tích. Dấu hiệu nhận biết là cụm 'khu đất mà em chọn'. Bẫy hay gặp là nhầm cạnh dài với cạnh rộng khi khu đất vẽ nằm ngang (khu 1 rất dẹt, dài 8 m nhưng chỉ rộng 1 m).
1Cách 1. Nhân trực tiếp chiều dài với chiều rộng
Định hướng. Áp dụng thẳng công thức diện tích hình chữ nhật cho cả ba khu đất để so sánh, sau đó chọn một khu làm ví dụ minh hoạ (ở đây chọn Khu 2 để tô màu).
Diện tích Khu 1 là: 8×1=8 (m²) Diện tích Khu 2 là: 3×2=6 (m²) Diện tích Khu 3 là: 5×2=10 (m²) Em chọn Khu 2 để tô màu cho lớp trồng đậu
Vậy khu đất em chọn (Khu 2) có diện tích 6 m² — đây là số liệu minh hoạ, chọn Khu 1 hay Khu 3 và tính đúng công thức cũng đều là bài làm đúng.
2Cách 2. Tính bằng phép cộng liên tiếp thay cho phép nhân
Định hướng. Vì diện tích Khu 2 xếp được 2 hàng, mỗi hàng 3 ô vuông cạnh 1 m, nên cộng liên tiếp các hàng thay vì nhân — cách này giúp hiểu bản chất phép nhân là gì.
Khu 2 rộng 2 m nghĩa là có 2 hàng, mỗi hàng dài 3 m gồm 3 ô vuông 1 m² Diện tích Khu 2 là: 3+3=6 (m²) Kiểm tra Khu 1: có 1 hàng dài 8 m, diện tích là 8 (m²) — khớp Cách 1 Kiểm tra Khu 3: có 2 hàng, mỗi hàng 5 m, diện tích là 5+5=10 (m²) — khớp Cách 1
Vậy khu đất em chọn (Khu 2) vẫn có diện tích 6 m², đúng như Cách 1.
3Cách 3. Chia khu đất thành các ô vuông 1 m² rồi đếm trực tiếp
Định hướng. Tưởng tượng phủ kín khu đất bằng các ô vuông cạnh 1 m rồi đếm số ô — cách đếm trực tiếp này không cần thuộc công thức, phù hợp để tự kiểm tra lại kết quả.
Khu 2 (dài 3 m, rộng 2 m) chia được thành lưới ô vuông 1 m² có 3 cột và 2 hàng Đếm số ô: 3×2=6 ô, mỗi ô diện tích 1 m², nên tổng diện tích là 6 m² Tương tự, Khu 1 chia được 8 ô (8 cột, 1 hàng); Khu 3 chia được 10 ô (5 cột, 2 hàng)
Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả: Khu 1 là 8 m², Khu 2 là 6 m², Khu 3 là 10 m².
Nhận xét. Đây là câu hỏi mở nên đáp số phụ thuộc khu đất học sinh chọn; điều bắt buộc đúng là công thức diện tích chứ không phải chọn đúng khu nào.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: nhân thẳng dài × rộng, nhanh và chắc chắn nhất cho cả ba khu.
Đáp số.Diện tích ba khu đất lần lượt là: Khu 1 = 8 m², Khu 2 = 6 m², Khu 3 = 10 m² (số liệu ba khu đất là dữ kiện của đề; khu được chọn tô màu và diện tích ghi vào chỗ chấm tuỳ học sinh — ở đây minh hoạ chọn Khu 2, diện tích 6 m²).
Sai lầm thường gặp.Nhầm chiều dài với chiều rộng ở Khu 1 (khu rất dẹt) nên tính nhầm 8×1 thành phép khác; hoặc quên đổi về cùng đơn vị m trước khi nhân.
🚀 Mở rộng.Nếu có thêm Khu 4 dài 4 m, rộng 4 m thì khu đó có diện tích lớn hơn hay nhỏ hơn cả ba khu trên?
Bài 3 · Bài 3 (Tiết 1)★★Trang 69— Đổi đơn vị thời gian (phút, giây) rồi so sánh
Bài 3 (trang 69, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Khu đất của lớp em cần tưới 8 lít nước để làm ẩm đất trước khi trồng đậu. Dưới đây là thời gian để ba giàn tưới phun được 8 lít nước: Giàn 1: 6 phút Giàn 2: 500 giây Giàn 3: 6 phút 10 giây. Giàn tưới chậm nhất là: A. Giàn 1 B. Giàn 2 C. Giàn 3
Kiến thức cần nhớ
1 phút = 60 giây.
Cùng một công việc (tưới 8 lít nước), thời gian thực hiện càng lớn thì càng chậm.
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★★Trang 69— Xác định thế kỉ của một năm; kiểm tra điều kiện năm nhuận
Bài 4 (trang 69, Tiết 1). a) Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Nhà bác học, linh mục Grê-gô Giô-han Men-đen (Gregor Johann Mendel) đã làm thí nghiệm với cây đậu Hà Lan vào năm 1854. Năm đó thuộc thế kỉ ...... b) Đúng ghi Đ, sai ghi S: Biết rằng nếu một năm là năm nhuận thì điều kiện đầu tiên là số năm đó phải chia hết cho 4. Vậy năm 1854 là năm nhuận.
Kiến thức cần nhớ
Từ năm 1801 đến năm 1900 là thế kỉ XIX (mười chín); tổng quát, năm có hai chữ số đầu là ab (ab khác 00) thuộc thế kỉ (ab + 1).
Năm nhuận (dương lịch) có điều kiện đầu tiên là số năm phải chia hết cho 4.
Bài 5 · Bài 1 (Tiết 2)★Trang 69— Ước lượng đơn vị đo diện tích phù hợp với vật thật
Bài 1 (trang 69, Tiết 2). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Em quét sân giúp ông bà. Diện tích của cái sân khoảng: A. 40 mm² B. 40 cm² C. 40 dm² D. 40 m²
Kiến thức cần nhớ
Bảng đơn vị đo diện tích từ nhỏ đến lớn: mm², cm², dm², m² — mỗi đơn vị lớn gấp 100 lần đơn vị liền trước.
Ước lượng số đo cần dựa vào kích thước thật của vật trong đời sống, không chỉ nhìn con số.
Bài 6 · Bài 2 (Tiết 2)★Trang 69— Xác định thế kỉ của một năm; tính số năm đã trôi qua
Bài 2 (trang 69, Tiết 2). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Lúc quét sân, em thấy bể nước có ghi năm xây là 2018. a) Cái bể nước được xây vào thế kỉ ...... b) Tính đến nay, cái bể nước đã xây được ...... năm.
Kiến thức cần nhớ
Từ năm 2001 đến năm 2100 là thế kỉ XXI (hai mươi mốt).
Số năm đã trôi qua = năm hiện tại − năm mốc (cùng đơn vị năm).
Bài 7 · Bài 3 (Tiết 2)★★Trang 70— Tính tổng độ dài các đoạn nối tiếp và tính tiền theo đơn giá
Bài 3 (trang 70, Tiết 2). Em giúp bố mua ống nhựa để lắp một hệ thống tưới vườn rau của ông bà như hình vẽ (hệ thống ống nhựa gồm 4 đoạn nối tiếp, dài lần lượt 2 m, 4 m, 1 m và 3 m). Mỗi mét ống nhựa giá 10 000 đồng. a) Viết số thích hợp vào chỗ chấm: Em phải mua khoảng ...... m ống nhựa. b) Khoanh những tờ tiền em định dùng để trả cho chú bán hàng. Gợi ý: Em có thể tính tiền để trả cho từng đoạn ống nhựa (2 m, 4 m, 1 m và 3 m) rồi cộng lại để ra tổng số tiền cần trả.
Kiến thức cần nhớ
Tổng độ dài đường ống gồm nhiều đoạn nối tiếp = tổng độ dài của tất cả các đoạn.
Số tiền phải trả = đơn giá (một đơn vị) × số lượng (đơn vị đo).
Bài 8 · Bài 4 (Tiết 2)★Trang 70— Ước lượng thời gian thực hiện công việc thực tế — câu hỏi mở, tự liệt kê
Bài 4 (trang 70, Tiết 2). Em hãy kể những công việc em có thể hoàn thành trong 90 giây để giúp đỡ gia đình, ví dụ: gấp quần áo, cất gọn đôi giày, so đũa, ...
Kiến thức cần nhớ
90 giây = 1 phút 30 giây (vì 90 = 60 + 30).
Ước lượng thời gian thực tế cần dựa vào kinh nghiệm làm việc hằng ngày, không chỉ đoán mò.
Bài 9 · Bài 1 (Tiết 3)★★Trang 70— Đổi đơn vị dung tích (lít, ml) và tính tiền theo lựa chọn thực tế — câu hỏi mở
Bài 1 (trang 70, Tiết 3). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Em dự tính mua 3 lít nước ngọt để mời những người cùng làm với mình. Em có hai lựa chọn như sau: Mua 8 lon nước ngọt, mỗi lon 375 ml và giá 16 000 đồng một lon. Mua 3 chai nước ngọt, mỗi chai 1 250 ml và giá 29 000 đồng một chai. Em hãy chọn một trong hai lựa chọn trên. Với lựa chọn của mình, em phải trả .............. đồng.
Kiến thức cần nhớ
1 lít = 1 000 ml.
Số tiền phải trả = giá tiền một đơn vị (lon hoặc chai) × số lượng mua.
Bài 10 · Bài 2 (Tiết 3)★Trang 71— Đổi đơn vị khối lượng yến sang kg
Bài 2 (trang 71, Tiết 3). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Em làm sàn nhà bằng cách dùng keo dán bốn chai thuỷ tinh giống nhau vào một tấm ván gỗ cứng thành bốn chân như nhà sàn. Biết sàn nhà có thể chịu được cân nặng tối đa là 18 yến. Vậy sàn nhà có thể chịu được cân nặng không quá ...... kg.
Bài 11 · Bài 3 (Tiết 3)★★Trang 71— Tính diện tích hình chữ nhật lớn và diện tích phần bị khoét (nhiều hình giống nhau)
Bài 3 (trang 71, Tiết 3). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Em cắt bìa cứng thành một cánh cửa hình chữ nhật với kích thước như trong hình H: cánh cửa dài 16 dm, rộng 8 dm. Diện tích của cả cánh cửa là ........... dm². Sau đó, em khoét bỏ bốn ô hình chữ nhật giống nhau trên cánh cửa ấy, mỗi ô dài 3 dm và rộng 2 dm. Phần diện tích bị khoét là .......... dm².
Kiến thức cần nhớ
Diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng.
Tổng diện tích nhiều hình giống nhau = diện tích một hình × số hình.
Bài 12 · Bài 4 (Tiết 3)★★Trang 71— Tính tổng thời gian hoàn thành nhiều công việc lặp lại
Bài 4 (trang 71, Tiết 3). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Em muốn gấp 8 chú ngựa và 6 chú vẹt để treo trang trí quanh nhà. Biết để gấp mỗi chú ngựa em cần 90 giây và để gấp mỗi chú vẹt em cần 80 giây. Vậy em cần tất cả .......... giây để gấp xong.
Kiến thức cần nhớ
Tổng thời gian làm nhiều việc giống nhau = thời gian làm một việc × số lần lặp lại.
Tổng thời gian của nhiều loại công việc khác nhau = tổng của từng loại cộng lại.
