Bài 20. Thực hành và trải nghiệm sử dụng một số đơn vị đo đại lượng

Định hướng. Tách 120 kg thành 100 kg và 20 kg vì 100 kg đúng bằng 1 tạ, 20 kg đúng bằng 2 yến — tách theo đúng bậc đơn vị để đổi gọn.

Vậy câu a chọn đáp án B, câu b điền Đ.

Định hướng. Không đổi số đo đề bài, mà đổi ngược từng phương án A, B, C, D ra kg rồi so khớp với 120 kg — cách này giúp tự kiểm tra chéo và tránh nhầm bậc đơn vị.

Vậy chỉ có phương án B khớp đúng $120$ kg, câu b điền Đ — kết quả trùng Cách 1.

Định hướng. Đi qua một bậc trung gian: đổi 120 kg sang yến trước ($10$ kg $=1$ yến), rồi mới gộp $10$ yến thành $1$ tạ — cách này tránh nhầm lẫn nếu chưa thuộc ngay $1$ tạ $=100$ kg.

Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả: câu a chọn B, câu b điền Đ.

Nhận xét. Đi qua bậc yến trước khi đổi sang tạ giúp tránh nhầm $1$ tạ $=1000$ kg (lẫn với tấn) — lỗi khiến nhiều bạn chọn nhầm đáp án C.

Định hướng. Áp dụng thẳng công thức diện tích hình chữ nhật cho cả ba khu đất để so sánh, sau đó chọn một khu làm ví dụ minh hoạ (ở đây chọn Khu 2 để tô màu).

Vậy khu đất em chọn (Khu 2) có diện tích $6$ m² — đây là số liệu minh hoạ, chọn Khu 1 hay Khu 3 và tính đúng công thức cũng đều là bài làm đúng.

Định hướng. Vì diện tích Khu 2 xếp được 2 hàng, mỗi hàng 3 ô vuông cạnh 1 m, nên cộng liên tiếp các hàng thay vì nhân — cách này giúp hiểu bản chất phép nhân là gì.

Vậy khu đất em chọn (Khu 2) vẫn có diện tích $6$ m², đúng như Cách 1.

Định hướng. Tưởng tượng phủ kín khu đất bằng các ô vuông cạnh $1$ m rồi đếm số ô — cách đếm trực tiếp này không cần thuộc công thức, phù hợp để tự kiểm tra lại kết quả.

Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả: Khu 1 là $8$ m², Khu 2 là $6$ m², Khu 3 là $10$ m².

Nhận xét. Đây là câu hỏi mở nên đáp số phụ thuộc khu đất học sinh chọn; điều bắt buộc đúng là công thức diện tích chứ không phải chọn đúng khu nào.

Định hướng. Đưa ba số đo về cùng đơn vị giây, vì Giàn 2 đã cho sẵn bằng giây, rồi so sánh ba số để tìm số lớn nhất.

Vậy Giàn 2 mất nhiều thời gian nhất nên chậm nhất, chọn đáp án B.

Định hướng. Đi theo chiều ngược lại Cách 1: đổi Giàn 2 từ giây sang phút, so hàng phút trước — cách này giúp thấy ngay Giàn 2 vượt trội mà không cần tính hết ra giây.

Vậy Giàn 2 chậm nhất, chọn đáp án B — trùng khớp Cách 1.

Định hướng. Không đổi hết cùng lúc mà so sánh lần lượt từng cặp giàn tưới để loại bớt, giống cách làm nhanh khi đi thi trắc nghiệm.

Vậy xếp theo thứ tự chậm dần là Giàn 2, Giàn 3, Giàn 1 — giàn chậm nhất là Giàn 2, chọn đáp án B, khớp cả hai cách trên.

Nhận xét. Một số tài liệu tính nhầm và chọn đáp án A (Giàn 1) — đó là SAI, vì $500$ giây rõ ràng là số đo thời gian lớn nhất trong ba giàn.

Định hướng. So khớp năm 1854 với khoảng năm của từng thế kỉ đã học để tìm đúng thế kỉ chứa nó.

Vậy câu a điền thế kỉ XIX, câu b điền S (vì $1854$ không chia hết cho $4$ nên không phải năm nhuận).

Định hướng. Dùng mẹo nhanh: với năm có 4 chữ số mà hai chữ số cuối khác 00, thế kỉ chính là (hai chữ số đầu + 1).

Vậy câu a vẫn là thế kỉ XIX, câu b vẫn điền S — trùng khớp Cách 1.

Định hướng. Lấy năm chia cho $100$: nếu còn dư (khác $0$) thì thế kỉ bằng thương cộng thêm $1$ — cách này giải thích rõ VÌ SAO lại cộng thêm $1$ ở Cách 2.

Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả: thế kỉ XIX và điền S ở câu b.

Nhận xét. Chỉ cần xét hai chữ số cuối ($54$) có chia hết cho $4$ hay không là đủ kết luận cho cả số $1854$, không cần chia cả số lớn.

Định hướng. Tưởng tượng một cái sân nhà thường rộng khoảng vài mét mỗi chiều, từ đó suy ra đơn vị đo diện tích hợp lý.

Vậy diện tích cái sân khoảng $40$ m², chọn đáp án D.

Định hướng. Thay vì ước lượng số đo, loại bỏ ngay những đơn vị rõ ràng quá nhỏ so với một cái sân, chỉ giữ lại đơn vị hợp lý nhất.

Vậy chỉ có đáp án D (m²) là hợp lý — kết quả trùng Cách 1.

Định hướng. Đi theo chiều ngược: nếu chọn sai đơn vị (ví dụ cm²) thì đổi thử sang m² xem có vô lý không, để tự kiểm tra lựa chọn.

Vậy diện tích cái sân khoảng $40$ m², chọn đáp án D — khớp hai cách trên.

Nhận xét. Bài không có phép tính, chỉ cần ước lượng đúng độ lớn thật của đơn vị đo trong đời sống.

Định hướng. Xác định thế kỉ bằng bảng mốc, rồi trừ trực tiếp năm hiện tại (năm 2026) cho năm ghi trên bể để ra số năm đã xây.

Vậy câu a điền thế kỉ XXI, câu b điền $8$ năm.

Định hướng. Thay vì trừ, đếm tiến lần lượt từng năm từ $2018$ cho đến năm hiện tại để tự kiểm tra lại phép trừ.

Vậy cái bể nước đã xây được $8$ năm, khớp với Cách 1.

Định hướng. Tách phép trừ qua mốc năm $2020$ (năm tròn chục gần nhất) để tính nhẩm nhanh hơn, giống cách tách số khi cộng trừ số tự nhiên.

Vậy cái bể nước đã xây được $8$ năm — cả ba cách đều cho cùng kết quả.

Nhận xét. Đáp số của bài này phụ thuộc vào năm hiện tại lúc làm bài; ở đây tính theo năm $2026$ nên kết quả là $8$ năm.

Định hướng. Cộng lần lượt từng đoạn theo đúng thứ tự trên hình để ra tổng số mét, sau đó nhân với giá tiền một mét.

Vậy câu a điền $10$ m, câu b khoanh những tờ tiền có tổng giá trị $100000$ đồng.

Định hướng. Làm đúng theo gợi ý của đề: tính số tiền của từng đoạn ống trước, rồi cộng bốn kết quả lại — cách này giúp kiểm tra chéo với Cách 1.

Vậy tổng số mét là $10$ m, tổng tiền là $100000$ đồng — khớp hoàn toàn với Cách 1.

Định hướng. Viết số tiền dưới dạng một số nhân với một tổng rồi tách ra để thấy rõ vì sao Cách 1 và Cách 2 luôn cho cùng kết quả.

Vậy tổng chiều dài là $10$ m, tổng tiền là $100000$ đồng — ba cách đều cho cùng một kết quả.

Nhận xét. Cách 3 giải thích vì sao 'nhân tổng mét với đơn giá' (Cách 1) luôn bằng 'tính tiền từng đoạn rồi cộng' (Cách 2): đó chính là tính chất nhân một số với một tổng.

Định hướng. Nhớ lại những việc nhà đơn giản, thường làm rất nhanh, rồi liệt kê thêm các việc cùng loại với ba ví dụ đề đã cho.

Vậy có thể kể ra nhiều việc nhà nhỏ gọn hoàn thành trong khoảng $90$ giây — đây là ví dụ minh hoạ, học sinh có thể kể việc khác miễn hợp lý.

Định hướng. Đổi $90$ giây sang phút, vì con người thường ước lượng thời gian theo phút dễ hơn theo giây, rồi mới chọn việc phù hợp.

Vậy các việc như lau bàn ăn, xếp dép, gấp áo đều là ví dụ hợp lý cho khoảng thời gian $1$ phút $30$ giây.

Định hướng. Nghĩ đến những việc nhà quen thuộc rồi loại bỏ ngay những việc chắc chắn mất nhiều thời gian hơn $90$ giây, chỉ giữ lại việc đủ nhanh.

Vậy nên chọn những việc nhỏ, gọn như rót nước mời ông bà hay cất bát đũa — phù hợp với khoảng thời gian $90$ giây đề cho.

Nhận xét. Bài không có đáp số duy nhất; điều quan trọng là ước lượng đúng độ lớn của $90$ giây khi chọn việc để kể.

Định hướng. Đổi lượng nước cần mua (3 lít) sang ml để so sánh trực tiếp với tổng dung tích của mỗi lựa chọn.

Vậy với lựa chọn mua 8 lon, em phải trả $128000$ đồng — đây là số liệu minh hoạ theo một cách chọn hợp lý.

Định hướng. Tính số tiền phải trả của CẢ HAI lựa chọn, để thấy rõ nếu ưu tiên tiết kiệm tiền thì nên chọn phương án nào.

Vậy tuỳ tiêu chí lựa chọn (đủ đúng lượng hay tiết kiệm tiền hơn) mà số tiền phải trả là $128000$ đồng (mua lon) hoặc $87000$ đồng (mua chai).

Định hướng. Tìm một thể tích mà cả lon và chai đều đóng gói vừa khít (bội chung của $375$ và $1250$), rồi so sánh tổng tiền ở đúng cùng thể tích đó, tránh phải dùng số thập phân.

Vậy nếu chọn mua lon (đủ đúng $3$ lít) thì trả $128000$ đồng; nếu chọn mua chai (rẻ hơn khi quy về cùng thể tích nhưng dư nước) thì trả $87000$ đồng — cả ba cách đều cho hai kết quả nhất quán tuỳ theo lựa chọn.

Nhận xét. Đây là bài toán thực tế có nhiều cách chọn hợp lý; điều bắt buộc đúng là phép tính dung tích và tiền, không phải chọn đúng phương án nào.

Định hướng. Áp dụng thẳng công thức đổi 1 yến = 10 kg, nhân số yến đã cho với 10.

Vậy sàn nhà có thể chịu được cân nặng không quá $180$ kg.

Định hướng. Tách $18$ yến thành $10$ yến và $8$ yến (số tròn chục) để đổi từng phần rồi cộng lại, giúp tính nhẩm chắc chắn hơn.

Vậy sàn nhà chịu được không quá $180$ kg, khớp với Cách 1.

Định hướng. Thay phép nhân bằng phép cộng liên tiếp theo từng nhóm nhỏ ($2$ yến $=20$ kg) để hiểu rõ bản chất của phép đổi đơn vị.

Vậy sàn nhà chịu được không quá $180$ kg — cả ba cách đều cho cùng kết quả.

Nhận xét. Dù tách theo cách nào, kết quả đổi đơn vị luôn là $180$ kg vì đều dựa trên quy tắc $1$ yến $=10$ kg.

Định hướng. Áp dụng trực tiếp công thức diện tích hình chữ nhật cho cả cánh cửa và cho một ô nhỏ, sau đó nhân diện tích một ô với số ô bị khoét.

Vậy diện tích cả cánh cửa là $128$ dm², phần diện tích bị khoét là $24$ dm².

Định hướng. Thay vì nhân diện tích một ô với 4, cộng liên tiếp diện tích của từng ô — vì cả bốn ô có diện tích bằng nhau nên phép cộng này cũng chính là phép nhân.

Vậy phần diện tích bị khoét là $24$ dm², khớp hoàn toàn Cách 1.

Định hướng. Vì bốn ô giống hệt nhau và xếp thành một hàng, có thể tưởng tượng ghép chúng lại thành một hình chữ nhật lớn duy nhất rồi tính diện tích hình ghép đó.

Vậy phần diện tích bị khoét vẫn là $24$ dm² — cả ba cách đều thống nhất kết quả.

Nhận xét. Diện tích phần cửa còn lại sau khi khoét là $128-24=104$ dm², vẫn đủ chắc chắn để làm cánh cửa.

Định hướng. Tính tổng thời gian gấp $8$ chú ngựa, tổng thời gian gấp $6$ chú vẹt, rồi cộng hai kết quả lại thành tổng thời gian cần dùng.

Vậy em cần tất cả $1200$ giây để gấp xong.

Định hướng. Tách $8$ thành $10-2$ và $6$ thành $5+1$ để đưa phép nhân về những số tròn chục hoặc quen thuộc, tính nhẩm nhanh hơn.

Vậy em cần tất cả $1200$ giây, khớp với Cách 1.

Định hướng. Đổi thời gian gấp một con vật ra phút trước, tính tổng theo phút cho gọn, rồi đổi kết quả cuối cùng trở lại đơn vị giây theo đúng yêu cầu của đề.

Vậy em cần tất cả $1200$ giây để gấp xong — cả ba cách đều cho cùng một kết quả.

Nhận xét. Dù tính theo giây hay theo phút rồi đổi lại, kết quả cuối cùng luôn phải quy về đúng đơn vị mà đề bài hỏi (giây).