Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 79— Đặt tính rồi tính phép trừ các số có nhiều chữ số (có nhớ)
Bài 1 (trang 79, Tiết 1). Đặt tính rồi tính.
a)
b)
c)
a)
b)
c)
Kiến thức cần nhớ
- Đặt tính: viết số trừ dưới số bị trừ sao cho các chữ số cùng hàng (đơn vị thẳng đơn vị, chục thẳng chục, …) thẳng cột với nhau, kể cả khi hai số không cùng số chữ số.
- Trừ có nhớ: nếu chữ số ở số bị trừ bé hơn chữ số cùng hàng ở số trừ, phải mượn 1 chục ở hàng liền trước (hàng liền trước bớt đi 1) rồi mới trừ.
🧠 Phân tích tư duy
Ba phép tính có số chữ số khác nhau (câu a: số bị trừ 5 chữ số trừ đi số trừ chỉ 4 chữ số; câu b, c: cả hai số đều 6 chữ số), nên dấu hiệu cần chú ý là đặt các chữ số cùng hàng thẳng cột với nhau, không phải thẳng theo lề trái. Câu a và câu c có những hàng phải mượn (nhớ) khi chữ số ở trên bé hơn chữ số ở dưới; riêng câu b không hàng nào phải mượn — đây là bẫy dễ khiến học sinh mượn thừa nếu không kiểm tra từng hàng.
1Cách 1. Đặt tính rồi tính theo cột, có nêu bước mượn
Định hướng. Đặt các chữ số cùng hàng thẳng cột, rồi trừ lần lượt từ hàng đơn vị sang hàng cao nhất; hàng nào không đủ trừ thì mượn 1 chục ở hàng liền trước.
a)
Hàng đơn vị: , viết . Hàng chục: không đủ trừ , mượn chục: , viết , nhớ . Hàng trăm: , viết . Hàng nghìn: , viết . Hàng chục nghìn: , viết .
b)
Mỗi hàng đều đủ trừ, không hàng nào phải mượn: đơn vị , chục , trăm , nghìn , chục nghìn , trăm nghìn .
c)
Hàng đơn vị: không đủ trừ , mượn chục: , nhớ . Hàng chục: . Hàng trăm: không đủ trừ , mượn trăm: , nhớ . Hàng nghìn: . Hàng chục nghìn: . Hàng trăm nghìn: .
Hàng đơn vị: , viết . Hàng chục: không đủ trừ , mượn chục: , viết , nhớ . Hàng trăm: , viết . Hàng nghìn: , viết . Hàng chục nghìn: , viết .
b)
Mỗi hàng đều đủ trừ, không hàng nào phải mượn: đơn vị , chục , trăm , nghìn , chục nghìn , trăm nghìn .
c)
Hàng đơn vị: không đủ trừ , mượn chục: , nhớ . Hàng chục: . Hàng trăm: không đủ trừ , mượn trăm: , nhớ . Hàng nghìn: . Hàng chục nghìn: . Hàng trăm nghìn: .
Vậy a) ; b) ; c) .
2Cách 2. Tách số trừ thành hai phần rồi trừ lần lượt
Định hướng. Tách số trừ thành phần "nghìn trở lên" và phần "trăm — chục — đơn vị", trừ lần lượt hai phần đó thay vì trừ trực tiếp cả số dài.
a) . ;
b) . ;
c) . ;
b) . ;
c) . ;
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1: .
3Cách 3. Thử lại bằng quan hệ giữa phép cộng và phép trừ
Định hướng. Với phép trừ Số bị trừ − Số trừ = Hiệu thì Số trừ + Hiệu phải bằng đúng Số bị trừ; lấy kết quả ở Cách 1 cộng ngược lại với số trừ để kiểm tra bài làm có đúng không.
a) — đúng bằng số bị trừ
b) — đúng bằng số bị trừ
c) — đúng bằng số bị trừ
b) — đúng bằng số bị trừ
c) — đúng bằng số bị trừ
Vậy cả ba phép tính đều được kiểm chứng đúng, khẳng định kết quả là chính xác.
Nhận xét. Thử lại bằng phép cộng là cách tự kiểm tra bài làm nhanh nhất khi đi thi, nên làm với mọi phép trừ vừa đặt tính xong.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên làm theo Cách 1 để ra kết quả trực tiếp, sau đó dùng Cách 3 thử lại bằng phép cộng cho chắc chắn không nhầm hàng.
Đáp số. a) 71 263; b) 211 052; c) 123 727.
Sai lầm thường gặp. Ở câu a, đặt 3 562 thẳng lề trái với 74 825 (thay vì thẳng hàng đơn vị) khiến các chữ số lệch hàng, dẫn đến trừ sai hoàn toàn; hoặc quên nhớ khi mượn ở hàng chục làm hàng trăm bị sai theo.
🚀 Mở rộng. Thử đặt tính — bài này phải mượn liên tiếp ở rất nhiều hàng liền nhau.
