Chủ đề 6. Đường thẳng vuông góc. Đường thẳng song song

Bài 29. Hai đường thẳng song song

Vở bài tập Toán 4 — Kết nối tri thức, tập 1 · 8 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 100— Nhận biết hai cạnh song song trong hình chữ nhật
Bài 1 (trang 100, Tiết 1). Viết song song hoặc không song song vào chỗ chấm cho thích hợp. Trong hình vẽ bên:
Cạnh …………………….. với cạnh .
Cạnh …………………….. với cạnh .
Cạnh …………………….. với cạnh .
MNPQ
Kiến thức cần nhớ
  • Hình chữ nhật có hai cặp cạnh đối diện song song với nhau, từng cặp cạnh liền kề thì vuông góc với nhau.
  • Hai đường thẳng song song là hai đường thẳng dù có kéo dài mãi về hai phía cũng không bao giờ cắt nhau.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho một hình chữ nhật MNPQ và hỏi cạnh MQ có song song với từng cạnh còn lại hay không — dấu hiệu nhận dạng là nhớ lại hình chữ nhật chỉ có hai cặp cạnh đối diện song song, còn hai cạnh liền kề thì vuông góc chứ không song song. Bẫy của đề là cạnh MN và cạnh QP đều đứng liền kề với MQ tại một đỉnh chung, nên rất dễ nhầm là chúng cũng song song.
1Cách 1. Quan sát hình rồi đối chiếu với định nghĩa song song

Định hướng. Nhìn hình chữ nhật : hai cạnh có kéo dài mãi cũng không gặp nhau thì song song, hai cạnh có chung một đỉnh thì không thể song song.

Cạnh và cạnh có chung đỉnh nên cắt nhau tại , không song song
Cạnh và cạnh là hai cạnh đối diện của hình chữ nhật, kéo dài mãi cũng không gặp nhau
Cạnh và cạnh có chung đỉnh nên cắt nhau tại , không song song

Vậy cạnh không song song với cạnh ; cạnh song song với cạnh ; cạnh không song song với cạnh .

2Cách 2. Suy luận từ tính chất hình chữ nhật đã học

Định hướng. Trong hình chữ nhật , hai cạnh đối diện là và (hai cạnh bên); hai cạnh , là hai cạnh đáy nằm ngang.

Vì là hình chữ nhật nên cặp cạnh bên và song song với nhau
Cạnh là cạnh bên (đứng), còn và là cạnh đáy (ngang), cạnh bên và cạnh đáy của hình chữ nhật luôn vuông góc chứ không song song

Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1: chỉ có cặp và song song.

3Cách 3. Dùng ê ke kiểm tra trực tiếp trên hình

Định hướng. Đặt một cạnh của ê ke áp sát vào cạnh , xem cạnh kia của ê ke có trùng khít với từng cạnh còn lại hay tạo thành góc vuông.

Áp ê ke lên và : hai cạnh tạo thành một góc vuông tại , chứng tỏ không song song
Áp ê ke lên và : hai cạnh nằm theo đúng một phương thẳng đứng, không tạo góc, chứng tỏ song song
Áp ê ke lên và : hai cạnh tạo thành một góc vuông tại , chứng tỏ không song song

Vậy cả ba cách đều cho cùng một kết quả như trên.

Nhận xét. Cách nhận biết nhanh nhất là nhớ ngay hình chữ nhật chỉ có đúng hai cặp cạnh đối diện song song, khỏi cần kiểm tra từng cặp bằng ê ke.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 2: chỉ cần nhớ tính chất hình chữ nhật là trả lời được ngay cả ba ý, không phải dựng hình hay đo đạc gì thêm.
Đáp số. Cạnh MQ không song song với cạnh MN; cạnh MQ song song với cạnh NP; cạnh MQ không song song với cạnh QP.
Sai lầm thường gặp. Nhầm cạnh MQ song song với cạnh MN hoặc QP chỉ vì nhìn hình chữ nhật có vẻ 'cân đối', trong khi MN, QP là hai cạnh đáy vuông góc với MQ chứ không song song.
🚀 Mở rộng. Thử làm tương tự với hình vuông: một cạnh của hình vuông song song với đúng một cạnh đối diện và vuông góc với hai cạnh liền kề.
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★Trang 100— Tìm các cạnh song song trong hình ghép từ hai hình chữ nhật
Bài 2 (trang 100, Tiết 1). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Trong hình bên, các hình , và đều là hình chữ nhật.
Vậy cạnh song song với các cạnh ……………………………..
MNQPRS
Kiến thức cần nhớ
  • Trong một hình chữ nhật, hai cạnh đối diện luôn song song với nhau.
  • Hai đường thẳng cùng song song với một đường thẳng thứ ba thì chúng song song với nhau (tính chất bắc cầu).
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho ba hình chữ nhật lồng vào nhau: MNPQ (nhỏ, phía trên), PQRS (nhỏ, phía dưới) và MNSR (hình lớn gộp cả hai). Dấu hiệu nhận ra ngay là cạnh RS, cạnh QP và cạnh MN đều là các cạnh nằm ngang xếp chồng lên nhau theo chiều dọc, nên chúng cùng song song với nhau. Bẫy của đề là dễ quên mất cạnh QP ở giữa, chỉ nhớ trả lời mỗi cạnh MN.
1Cách 1. Suy trực tiếp từ hình chữ nhật lớn MNSR

Định hướng. Hình là một hình chữ nhật, nên cạnh đáy trên và cạnh đáy dưới của nó song song với nhau. Cạnh nằm giữa cũng là cạnh đáy chung của hai hình chữ nhật nhỏ nên cùng phương với và .

là hình chữ nhật nên cạnh song song với cạnh
là hình chữ nhật nên cạnh song song với cạnh

Vậy cạnh song song với cả hai cạnh và .

2Cách 2. Suy luận bắc cầu qua hai bước

Định hướng. Đi từng bước nhỏ: trước hết chỉ ra song song với cạnh liền kề nó là , sau đó chỉ ra song song với , rồi dùng tính chất bắc cầu để nối hai kết quả lại.

là hình chữ nhật nên song song với
là hình chữ nhật nên song song với
song song với và song song với nên song song với

Vậy cạnh song song với cả và , kết quả trùng khớp Cách 1.

3Cách 3. Quan sát trực tiếp bằng mắt và ê ke trên hình vẽ

Định hướng. Nhìn thẳng vào hình: ba cạnh , , đều là những đoạn nằm ngang xếp song song theo chiều từ trên xuống dưới, dùng ê ke áp vào để kiểm tra lại cho chắc.

Áp ê ke lần lượt lên , , : cả ba đoạn đều cùng nằm ngang, không đoạn nào nghiêng khác hướng
Kéo dài cả ba đoạn về hai phía cũng không đoạn nào cắt đoạn khác

Vậy cả ba cạnh , , song song với nhau từng đôi một, khớp với hai cách trên.

Nhận xét. Chỉ cần nhớ tính chất bắc cầu (Cách 2) là làm được với bất kì hình ghép từ nhiều hình chữ nhật xếp chồng nào, không cần đếm ô hay đo bằng ê ke.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1: nhìn ngay ra hình chữ nhật lớn MNSR để có luôn cặp RS // MN, rồi thêm PQRS để có RS // QP, chỉ mất hai dòng.
Đáp số. Cạnh RS song song với các cạnh QP và MN.
Sai lầm thường gặp. Chỉ trả lời cạnh RS song song với MN mà quên mất cạnh QP ở giữa, do không để ý QP cũng là cạnh đáy của một trong ba hình chữ nhật đã cho.
🚀 Mở rộng. Nếu ghép thêm một hình chữ nhật thứ tư phía dưới S, R thì cạnh đáy mới đó vẫn song song với cả ba cạnh RS, QP, MN — vì tất cả cùng song song với một cạnh chung.
Bài 3 · Bài 3 (Tiết 1)★★Trang 100— Tìm một cặp đường thẳng song song trong bức tranh
Bài 3 (trang 100, Tiết 1). Tô đậm vào một hình ảnh về hai đường thẳng song song có trong bức tranh sau của Rô-bốt.
Hai cột trụ song song
Kiến thức cần nhớ
  • Hai đường thẳng song song là hai đường thẳng không bao giờ cắt nhau dù kéo dài về hai phía.
  • Muốn kiểm tra hai nét vẽ có song song không, ta xem chúng có luôn cách đều nhau suốt chiều dài hay không.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★★Trang 101— Chọn hình có hai cặp cạnh song song
Bài 4 (trang 101, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Hình nào dưới đây có hai cặp cạnh song song với nhau?
A.B.C.D.
Kiến thức cần nhớ
  • Hình thang có đúng một cặp cạnh song song (hai cạnh đáy).
  • Hình bình hành có hai cặp cạnh đối diện song song với nhau.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · Bài 1 (Tiết 2)★★Trang 101— Đúng/Sai về cạnh và đường chéo của hình vuông
Bài 1 (trang 101, Tiết 2). Đúng ghi Đ, sai ghi S. Trong hình vẽ bên có là hình vuông.
a) Hai đoạn thẳng và song song với nhau. …….
b) Hai đoạn thẳng và song song với nhau. …….
c) Hai đoạn thẳng và vuông góc với nhau. …….
ABCD
Kiến thức cần nhớ
  • Hình vuông có hai cặp cạnh đối diện song song, bốn cạnh vuông góc với nhau từng đôi liền kề.
  • Hai đường chéo của hình vuông vuông góc với nhau tại trung điểm mỗi đường.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · Bài 2 (Tiết 2)★★Trang 101— Tìm chữ cái ghép từ que tính có que song song hoặc vuông góc
Bài 2 (trang 101, Tiết 2). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Nam dùng que tính xếp thành 5 chữ cái như hình bên.
- Chữ cái có ít nhất một cặp que tính được xếp song song là chữ …..
- Chữ cái có ít nhất một cặp que tính được xếp vuông góc là chữ …..
HANOIVạch hồng: chữ có que song song (H, N, O)
Kiến thức cần nhớ
  • Hai que tính song song là hai que tính cùng phương, không bao giờ gặp nhau dù kéo dài.
  • Hai que tính vuông góc là hai que tính cắt nhau và tạo thành góc vuông (dùng ê ke kiểm tra).
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · Bài 3 (Tiết 2)★★Trang 102— Suy luận vị trí ngôi nhà dựa vào hai con đường song song
Bài 3 (trang 102, Tiết 2). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Cho hình vẽ bên. Biết nhà của Việt và nhà của Nam ở hai đường song song với nhau. Hỏi trong các ngôi nhà , , , , đâu là nhà của Nam?
Ngôi nhà của Nam là ngôi nhà …………………………
ViệtABCD
Kiến thức cần nhớ
  • Hai con đường song song với nhau là hai đường thẳng cùng phương, không bao giờ cắt nhau dù kéo dài.
  • Muốn tìm một vị trí thoả mãn điều kiện song song, trước hết phải xác định đúng phương của đường đã biết.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 8 · Bài 4 (Tiết 2)★★★Trang 102— Phân loại năm hình theo cạnh song song và cạnh vuông góc
Bài 4 (trang 102, Tiết 2). Viết tên các hình vào chỗ chấm cho thích hợp. Cho các hình dưới đây.
a) Các hình có ít nhất một cặp cạnh song song với nhau là hình ……………………………..
b) Các hình có ít nhất một cặp cạnh vuông góc với nhau là hình ………………………………..
ABCDE
Kiến thức cần nhớ
  • Một hình có ít nhất một cặp cạnh song song khi tồn tại hai cạnh của nó không bao giờ cắt nhau dù kéo dài.
  • Một hình có ít nhất một cặp cạnh vuông góc khi tồn tại hai cạnh của nó cắt nhau tạo thành góc vuông; tam giác vuông vẫn có một cặp cạnh vuông góc dù không có cạnh nào song song.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chủ đề 6. Đường thẳng vuông góc. Đường thẳng song song