Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 100— Nhận biết hai cạnh song song trong hình chữ nhật
Bài 1 (trang 100, Tiết 1). Viết song song hoặc không song song vào chỗ chấm cho thích hợp. Trong hình vẽ bên: Cạnh MQ …………………….. với cạnh MN. Cạnh MQ …………………….. với cạnh NP. Cạnh MQ …………………….. với cạnh QP.
Kiến thức cần nhớ
Hình chữ nhật có hai cặp cạnh đối diện song song với nhau, từng cặp cạnh liền kề thì vuông góc với nhau.
Hai đường thẳng song song là hai đường thẳng dù có kéo dài mãi về hai phía cũng không bao giờ cắt nhau.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho một hình chữ nhật MNPQ và hỏi cạnh MQ có song song với từng cạnh còn lại hay không — dấu hiệu nhận dạng là nhớ lại hình chữ nhật chỉ có hai cặp cạnh đối diện song song, còn hai cạnh liền kề thì vuông góc chứ không song song. Bẫy của đề là cạnh MN và cạnh QP đều đứng liền kề với MQ tại một đỉnh chung, nên rất dễ nhầm là chúng cũng song song.
1Cách 1. Quan sát hình rồi đối chiếu với định nghĩa song song
Định hướng. Nhìn hình chữ nhật MNPQ: hai cạnh có kéo dài mãi cũng không gặp nhau thì song song, hai cạnh có chung một đỉnh thì không thể song song.
Cạnh MQ và cạnh MN có chung đỉnh M nên cắt nhau tại M, không song song Cạnh MQ và cạnh NP là hai cạnh đối diện của hình chữ nhật, kéo dài mãi cũng không gặp nhau Cạnh MQ và cạnh QP có chung đỉnh Q nên cắt nhau tại Q, không song song
Vậy cạnh MQ không song song với cạnh MN; cạnh MQ song song với cạnh NP; cạnh MQ không song song với cạnh QP.
2Cách 2. Suy luận từ tính chất hình chữ nhật đã học
Định hướng. Trong hình chữ nhật MNPQ, hai cạnh đối diện là MQ và NP (hai cạnh bên); hai cạnh MN, QP là hai cạnh đáy nằm ngang.
Vì MNPQ là hình chữ nhật nên cặp cạnh bên MQ và NP song song với nhau Cạnh MQ là cạnh bên (đứng), còn MN và QP là cạnh đáy (ngang), cạnh bên và cạnh đáy của hình chữ nhật luôn vuông góc chứ không song song
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1: chỉ có cặp MQ và NP song song.
3Cách 3. Dùng ê ke kiểm tra trực tiếp trên hình
Định hướng. Đặt một cạnh của ê ke áp sát vào cạnh MQ, xem cạnh kia của ê ke có trùng khít với từng cạnh còn lại hay tạo thành góc vuông.
Áp ê ke lên MQ và MN: hai cạnh tạo thành một góc vuông tại M, chứng tỏ không song song Áp ê ke lên MQ và NP: hai cạnh nằm theo đúng một phương thẳng đứng, không tạo góc, chứng tỏ song song Áp ê ke lên MQ và QP: hai cạnh tạo thành một góc vuông tại Q, chứng tỏ không song song
Vậy cả ba cách đều cho cùng một kết quả như trên.
Nhận xét. Cách nhận biết nhanh nhất là nhớ ngay hình chữ nhật chỉ có đúng hai cặp cạnh đối diện song song, khỏi cần kiểm tra từng cặp bằng ê ke.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 2: chỉ cần nhớ tính chất hình chữ nhật là trả lời được ngay cả ba ý, không phải dựng hình hay đo đạc gì thêm.
Đáp số.Cạnh MQ không song song với cạnh MN; cạnh MQ song song với cạnh NP; cạnh MQ không song song với cạnh QP.
Sai lầm thường gặp.Nhầm cạnh MQ song song với cạnh MN hoặc QP chỉ vì nhìn hình chữ nhật có vẻ 'cân đối', trong khi MN, QP là hai cạnh đáy vuông góc với MQ chứ không song song.
🚀 Mở rộng.Thử làm tương tự với hình vuông: một cạnh của hình vuông song song với đúng một cạnh đối diện và vuông góc với hai cạnh liền kề.
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★Trang 100— Tìm các cạnh song song trong hình ghép từ hai hình chữ nhật
Bài 2 (trang 100, Tiết 1). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Trong hình bên, các hình MNPQ, PQRS và MNSR đều là hình chữ nhật. Vậy cạnh RS song song với các cạnh ……………………………..
Kiến thức cần nhớ
Trong một hình chữ nhật, hai cạnh đối diện luôn song song với nhau.
Hai đường thẳng cùng song song với một đường thẳng thứ ba thì chúng song song với nhau (tính chất bắc cầu).
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho ba hình chữ nhật lồng vào nhau: MNPQ (nhỏ, phía trên), PQRS (nhỏ, phía dưới) và MNSR (hình lớn gộp cả hai). Dấu hiệu nhận ra ngay là cạnh RS, cạnh QP và cạnh MN đều là các cạnh nằm ngang xếp chồng lên nhau theo chiều dọc, nên chúng cùng song song với nhau. Bẫy của đề là dễ quên mất cạnh QP ở giữa, chỉ nhớ trả lời mỗi cạnh MN.
1Cách 1. Suy trực tiếp từ hình chữ nhật lớn MNSR
Định hướng. Hình MNSR là một hình chữ nhật, nên cạnh đáy trên MN và cạnh đáy dưới RS của nó song song với nhau. Cạnh QP nằm giữa cũng là cạnh đáy chung của hai hình chữ nhật nhỏ nên cùng phương với MN và RS.
MNSR là hình chữ nhật nên cạnh MN song song với cạnh RS PQRS là hình chữ nhật nên cạnh QP song song với cạnh RS
Vậy cạnh RS song song với cả hai cạnh QP và MN.
2Cách 2. Suy luận bắc cầu qua hai bước
Định hướng. Đi từng bước nhỏ: trước hết chỉ ra RS song song với cạnh liền kề nó là QP, sau đó chỉ ra QP song song với MN, rồi dùng tính chất bắc cầu để nối hai kết quả lại.
PQRS là hình chữ nhật nên RS song song với QP MNPQ là hình chữ nhật nên QP song song với MN RS song song với QP và QP song song với MN nên RS song song với MN
Vậy cạnh RS song song với cả QP và MN, kết quả trùng khớp Cách 1.
3Cách 3. Quan sát trực tiếp bằng mắt và ê ke trên hình vẽ
Định hướng. Nhìn thẳng vào hình: ba cạnh MN, QP, RS đều là những đoạn nằm ngang xếp song song theo chiều từ trên xuống dưới, dùng ê ke áp vào để kiểm tra lại cho chắc.
Áp ê ke lần lượt lên MN, QP, RS: cả ba đoạn đều cùng nằm ngang, không đoạn nào nghiêng khác hướng Kéo dài cả ba đoạn về hai phía cũng không đoạn nào cắt đoạn khác
Vậy cả ba cạnh MN, QP, RS song song với nhau từng đôi một, khớp với hai cách trên.
Nhận xét. Chỉ cần nhớ tính chất bắc cầu (Cách 2) là làm được với bất kì hình ghép từ nhiều hình chữ nhật xếp chồng nào, không cần đếm ô hay đo bằng ê ke.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: nhìn ngay ra hình chữ nhật lớn MNSR để có luôn cặp RS // MN, rồi thêm PQRS để có RS // QP, chỉ mất hai dòng.
Đáp số.Cạnh RS song song với các cạnh QP và MN.
Sai lầm thường gặp.Chỉ trả lời cạnh RS song song với MN mà quên mất cạnh QP ở giữa, do không để ý QP cũng là cạnh đáy của một trong ba hình chữ nhật đã cho.
🚀 Mở rộng.Nếu ghép thêm một hình chữ nhật thứ tư phía dưới S, R thì cạnh đáy mới đó vẫn song song với cả ba cạnh RS, QP, MN — vì tất cả cùng song song với một cạnh chung.
Bài 5 · Bài 1 (Tiết 2)★★Trang 101— Đúng/Sai về cạnh và đường chéo của hình vuông
Bài 1 (trang 101, Tiết 2). Đúng ghi Đ, sai ghi S. Trong hình vẽ bên có ABCD là hình vuông. a) Hai đoạn thẳng AB và DC song song với nhau. ……. b) Hai đoạn thẳng AD và AC song song với nhau. ……. c) Hai đoạn thẳng AC và BD vuông góc với nhau. …….
Kiến thức cần nhớ
Hình vuông có hai cặp cạnh đối diện song song, bốn cạnh vuông góc với nhau từng đôi liền kề.
Hai đường chéo của hình vuông vuông góc với nhau tại trung điểm mỗi đường.
Bài 6 · Bài 2 (Tiết 2)★★Trang 101— Tìm chữ cái ghép từ que tính có que song song hoặc vuông góc
Bài 2 (trang 101, Tiết 2). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Nam dùng que tính xếp thành 5 chữ cái như hình bên. - Chữ cái có ít nhất một cặp que tính được xếp song song là chữ ….. - Chữ cái có ít nhất một cặp que tính được xếp vuông góc là chữ …..
Kiến thức cần nhớ
Hai que tính song song là hai que tính cùng phương, không bao giờ gặp nhau dù kéo dài.
Hai que tính vuông góc là hai que tính cắt nhau và tạo thành góc vuông (dùng ê ke kiểm tra).
Bài 7 · Bài 3 (Tiết 2)★★Trang 102— Suy luận vị trí ngôi nhà dựa vào hai con đường song song
Bài 3 (trang 102, Tiết 2). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Cho hình vẽ bên. Biết nhà của Việt và nhà của Nam ở hai đường song song với nhau. Hỏi trong các ngôi nhà A, B, C, D, đâu là nhà của Nam? Ngôi nhà của Nam là ngôi nhà …………………………
Kiến thức cần nhớ
Hai con đường song song với nhau là hai đường thẳng cùng phương, không bao giờ cắt nhau dù kéo dài.
Muốn tìm một vị trí thoả mãn điều kiện song song, trước hết phải xác định đúng phương của đường đã biết.
Bài 8 · Bài 4 (Tiết 2)★★★Trang 102— Phân loại năm hình theo cạnh song song và cạnh vuông góc
Bài 4 (trang 102, Tiết 2). Viết tên các hình vào chỗ chấm cho thích hợp. Cho các hình dưới đây. a) Các hình có ít nhất một cặp cạnh song song với nhau là hình …………………………….. b) Các hình có ít nhất một cặp cạnh vuông góc với nhau là hình ………………………………..
Kiến thức cần nhớ
Một hình có ít nhất một cặp cạnh song song khi tồn tại hai cạnh của nó không bao giờ cắt nhau dù kéo dài.
Một hình có ít nhất một cặp cạnh vuông góc khi tồn tại hai cạnh của nó cắt nhau tạo thành góc vuông; tam giác vuông vẫn có một cặp cạnh vuông góc dù không có cạnh nào song song.