Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 129— Đổi đơn vị đo khối lượng (yến, tạ, tấn, ki-lô-gam)
Bài 1 (trang 129, Tiết 1). Số? a) 2 yến =? kg 20 kg =? yến 2 tạ =? yến =? kg 200 kg =? tạ 2 tấn =? tạ =? kg 2000 kg =? tấn b) 5 tạ =? kg 4 tạ 60 kg =? kg 3 tấn =? tạ =? kg 2 tấn 7 tạ =? tạ
Kiến thức cần nhớ
Bảng đơn vị đo khối lượng: 1 yến =10 kg; 1 tạ =10 yến =100 kg; 1 tấn =10 tạ =1000 kg.
Đổi từ đơn vị lớn ra đơn vị bé thì nhân với hệ số quy đổi; đổi từ đơn vị bé ra đơn vị lớn thì chia cho hệ số quy đổi.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho hai chiều đổi ngược nhau trong cùng một bảng đơn vị khối lượng: từ đơn vị lớn ra đơn vị bé (yến, tạ, tấn ra kg) và từ đơn vị bé ra đơn vị lớn (kg ra yến, tạ, tấn) — dấu hiệu để chọn nhân hay chia là nhìn đơn vị đề đã cho đứng trước dấu bằng. Bẫy hay gặp ở câu 4 tạ 60 kg là cộng nhầm phần dư 60 kg với hệ số quy đổi thay vì đổi 4 tạ ra kg rồi mới cộng.
1Cách 1. Nhân hoặc chia trực tiếp theo hệ số quy đổi
Định hướng. Mỗi đơn vị khối lượng liền kề trong bài hơn kém nhau đúng 10 lần; đổi đơn vị lớn sang đơn vị bé thì nhân, đổi ngược lại thì chia cho hệ số đó.
a) 2 yến =2×10=20 kg 20 kg =20:10=2 yến 2 tạ =2×10=20 yến =20×10=200 kg 200 kg =200:100=2 tạ 2 tấn =2×10=20 tạ =20×100=2000 kg 2000 kg =2000:1000=2 tấn b) 5 tạ =5×100=500 kg 3 tấn =3×10=30 tạ =30×100=3000 kg 2 tấn 7 tạ =2×10+7=27 tạ
Vậy các số cần điền theo đúng thứ tự trên.
2Cách 2. Tách số đo phức hợp thành tổng theo từng đơn vị
Định hướng. Với số đo có hai đơn vị như 4 tạ 60 kg, đổi riêng phần tạ ra kg rồi cộng với phần kg lẻ đã có.
4 tạ 60 kg =4×100 kg +60 kg =400 kg +60 kg =460 kg 2 tấn 7 tạ =2×10 tạ +7 tạ =20 tạ +7 tạ =27 tạ Làm tương tự: 2 tạ =200 kg=20 yến; 2 tấn=2000 kg=20 tạ; 5 tạ=500 kg; 3 tấn=3000 kg=30 tạ
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.
3Cách 3. Lập bảng giá trị đối chiếu ba đơn vị cùng lúc
Định hướng. Ghi ba đơn vị yến, tạ, tấn cùng giá trị quy đổi ra kg trên một hàng để nhìn tổng quát rồi tra ngược khi cần.
1 yến =10 kg; 1 tạ=100 kg; 1 tấn=1000 kg — với hệ số 2: 2 yến=20 kg, 2 tạ=200 kg, 2 tấn=2000 kg Tra ngược bảng: 20 kg ứng với hệ số 2 ở cột yến nên 20 kg=2 yến; 200 kg ứng cột tạ nên 200 kg=2 tạ; 2000 kg ứng cột tấn nên 2000 kg=2 tấn
Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả như trên.
Nhận xét. Lập bảng giúp làm nhanh khi đề có nhiều câu đổi qua lại giữa các đơn vị giống nhau.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: nhân hoặc chia trực tiếp theo hệ số quy đổi, làm nhanh mà không nhầm lẫn.
Muốn cộng, trừ, nhân, chia các số đo đại lượng cùng đơn vị, ta cộng, trừ, nhân, chia như với số tự nhiên rồi viết thêm đơn vị đo vào kết quả.
Chỉ được cộng hoặc trừ trực tiếp hai số đo khi chúng cùng một đơn vị.
🧠 Phân tích tư duy
Các số đo trong bài đều cùng một đơn vị (yến hoặc tạ hoặc tấn) nên chỉ cần tính như với số tự nhiên rồi giữ nguyên đơn vị đó ở kết quả — dấu hiệu nhận biết là không có bước đổi đơn vị nào trước khi tính. Bẫy của đề là dễ quên viết đơn vị vào đáp số vì các phép tính nhìn giống hệt số tự nhiên thuần tuý.
1Cách 1. Tính trực tiếp như số tự nhiên rồi giữ nguyên đơn vị
Định hướng. Các số đo cùng đơn vị nên tính phần số như số tự nhiên, kết quả giữ nguyên đơn vị đã cho.
a) 15+8=23 nên 15 yến +8 yến =23 yến 25−17=8 nên 25 tấn −17 tấn =8 tấn b) 4×6=24 nên 4 tạ ×6=24 tạ 45:5=9 nên 45 tạ :5=9 tạ 36:6=6 nên 36 tạ :6=6 tạ
Vậy các kết quả lần lượt là 23 yến, 8 tấn, 24 tạ, 9 tạ, 6 tạ.
2Cách 2. Kiểm tra lại bằng phép tính ngược
Định hướng. Phép cộng thử lại bằng phép trừ, phép nhân thử lại bằng phép chia, để chắc chắn kết quả đúng trước khi viết đơn vị.
15 yến +8 yến =23 yến; thử lại: 23 yến −8 yến =15 yến, khớp với số hạng ban đầu 4 tạ ×6=24 tạ; thử lại: 24 tạ :6=4 tạ, khớp với thừa số ban đầu Làm tương tự cho các câu còn lại đều khớp
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.
3Cách 3. Dùng tính chất phép tính để tính nhẩm nhanh
Định hướng. Tách số thành các phần tròn chục để cộng, trừ, chia nhẩm nhanh hơn, không cần đặt tính.
15+8=15+5+3=20+3=23 nên 15 yến +8 yến =23 yến 25−17=25−15−2=10−2=8 nên 25 tấn −17 tấn =8 tấn 45:5=(40+5):5=8+1=9 nên 45 tạ :5=9 tạ
Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả như trên.
Nhận xét. Khi cộng trừ số đo cùng đơn vị, chỉ tính phần số còn đơn vị giữ nguyên suốt phép tính.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: tính trực tiếp như số tự nhiên, nhanh và ít sai sót nhất.
Đáp số.a) 23 yến; 8 tấn. b) 24 tạ; 9 tạ; 6 tạ.
Sai lầm thường gặp.Quên viết đơn vị vào kết quả, chỉ ghi số 23 mà không ghi 23 yến.
🚀 Mở rộng.Thử tính 12 tạ +8 tạ ×2 để luyện thứ tự thực hiện phép tính với số đo đại lượng.
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★★Trang 129— Giải toán có lời văn về số đo khối lượng (hai bước liên tiếp)
Bài 4 (trang 129, Tiết 1). a) Con bò cân nặng 4 tạ 20 kg. Con trâu nặng hơn con bò 160 kg. Hỏi con bò và con trâu cân nặng tất cả bao nhiêu ki-lô-gam? b) Một con voi nặng gấp đôi tổng số cân nặng của con bò và con trâu (ở câu a). Hỏi con voi cân nặng mấy tấn?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm số lớn hơn số đã biết một số đơn vị, ta lấy số đã biết cộng với số đơn vị đó.
Muốn tìm một số gấp đôi số đã biết, ta lấy số đã biết nhân với 2.
Bài 8 · Bài 4 (Tiết 2)★★Trang 131— Đo góc bằng thước đo góc trên hình tam giác
Bài 4 (trang 131, Tiết 2). Em hãy dùng thước đo góc để đo rồi viết số đo các góc vào chỗ chấm: góc đỉnh A; cạnh AB,AC bằng ?; góc đỉnh M; cạnh MA,MB bằng ? (quan sát hình vẽ tam giác ABC có điểm M nằm trên cạnh BC).
Kiến thức cần nhớ
Muốn đo một góc, đặt tâm của thước đo góc trùng với đỉnh góc, một cạnh của góc trùng với vạch 0°, cạnh còn lại chỉ đúng số đo trên thước.
Góc vuông có số đo 90°; góc nhọn có số đo bé hơn 90°.
Bài 9 · Bài 5 (Tiết 2)★★Trang 131— Giải toán có lời văn về diện tích hình chữ nhật, hình vuông
Bài 5 (trang 131, Tiết 2). Mảnh đất trồng rau hình chữ nhật có chiều dài 15 m, chiều dài hơn chiều rộng 6 m. Tính diện tích một mảnh đất hình vuông có cạnh bằng chiều rộng của mảnh đất trồng rau đó.
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm số bé khi biết số lớn và hiệu, ta lấy số lớn trừ đi hiệu.
Diện tích hình vuông bằng cạnh nhân cạnh (cùng đơn vị đo).
