Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 14— Tính nhẩm phép nhân, phép chia với 10, 100, 1 000
Bài 1 (trang 14, Tiết 1). Tính nhẩm.
23×10= ……
1729×100= ……
381×1000= ……
4810:10= ……
628000:100= ……
123000:1000= ……
Kiến thức cần nhớ
Khi nhân một số tự nhiên với 10, 100, 1 000, … ta viết thêm một, hai, ba, … chữ số 0 vào bên phải số đó.
Khi chia số tròn chục, tròn trăm, tròn nghìn, … cho 10, 100, 1 000, … ta bỏ bớt đi một, hai, ba, … chữ số 0 ở bên phải số đó.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho sẵn 6 phép tính nhân, chia với 10, 100, 1 000 xếp thành 2 cột; dấu hiệu để làm nhanh là nhìn vào số chữ số 0 ở thừa số hoặc số chia (10 có 1 số 0, 100 có 2 số 0, 1 000 có 3 số 0) để quyết định viết thêm hay bớt đúng số chữ số 0 đó, không cần đặt tính dài dòng. Bẫy của đề là các số bị chia đều là số tròn chục, tròn trăm, tròn nghìn nên học sinh dễ đếm nhầm số chữ số 0 cần bớt nếu không nhìn kỹ.
1Cách 1. Đếm số chữ số 0 để viết thêm/bớt
Định hướng. Mỗi phép tính đều nhân hoặc chia với 10, 100 hoặc 1 000; chỉ cần đếm số chữ số 0 ở thừa số 10, 100, 1 000 để viết thêm (phép nhân) hoặc bỏ bớt (phép chia) đúng số chữ số 0 đó ở bên phải số còn lại, không cần đặt tính.
23×10 có một chữ số 0 ở 10, viết thêm một chữ số 0 vào bên phải 23: 23×10=230 1729×100 có hai chữ số 0 ở 100, viết thêm hai chữ số 0 vào bên phải 1729: 1729×100=172900 381×1000 có ba chữ số 0 ở 1000, viết thêm ba chữ số 0 vào bên phải 381: 381×1000=381000 4810:10 có một chữ số 0 ở 10, bỏ bớt một chữ số 0 ở bên phải 4810: 4810:10=481 628000:100 có hai chữ số 0 ở 100, bỏ bớt hai chữ số 0 ở bên phải 628000: 628000:100=6280 123000:1000 có ba chữ số 0 ở 1000, bỏ bớt ba chữ số 0 ở bên phải 123000: 123000:1000=123
2Cách 2. Đặt tính rồi tính theo cột (kiểm chứng hai phép tiêu biểu)
Định hướng. Với những phép chưa quen quy tắc đếm số 0, có thể đặt tính rồi tính như phép nhân, phép chia bình thường, chọn hai phép tiêu biểu 23×10 và 4810:10 để kiểm chứng.
23×10230 Đặt tính chia 4810:10: hạ lần lượt các chữ số của 4810 chia cho 10, được thương 481, dư 0 Hai kết quả 230 và 481 đúng khớp với Cách 1; các phép tính còn lại đặt tính tương tự cũng cho đúng các kết quả đã nêu ở Cách 1
Vậy đặt tính rồi tính cho kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.
3Cách 3. Nhân, chia liên tiếp qua từng bước 10
Định hướng. Với các phép có thừa số 100 hoặc 1 000, có thể tách thành nhiều bước nhân, chia liên tiếp cho 10 thay vì làm một bước, dựa vào 100=10×10 và 1000=10×10×10.
23×10=230 (chỉ một bước nhân với 10) 1729×100=1729×10×10=17290×10=172900 381×1000=381×10×10×10=3810×10×10=38100×10=381000 4810:10=481 (chỉ một bước chia cho 10) 628000:100=628000:10:10=62800:10=6280 123000:1000=123000:10:10:10=12300:10:10=1230:10=123
Vậy tách 100, 1000 thành các bước 10 liên tiếp cũng cho đúng các kết quả như hai cách trên.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 1 vì chỉ cần đếm số chữ số 0 là ra ngay kết quả, nhanh hơn hẳn việc đặt tính (Cách 2) hay tách nhiều bước (Cách 3).
Sai lầm thường gặp.Sai lầm hay gặp là đếm nhầm số chữ số 0 cần bớt khi chia, ví dụ 628000:100 học sinh chỉ bớt một chữ số 0 và ghi nhầm 62800 thay vì bớt đúng hai chữ số 0 để được 6280.
🚀 Mở rộng.Bài tương tự khó hơn: tính nhẩm 45×10000 và 270000:10000, mở rộng quy tắc đếm số 0 với số chia là 10000 (bốn chữ số 0).
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★Trang 14— Toán trắc nghiệm: nhân số đo quãng đường với 10
Bài 2 (trang 14, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Chú Hải chạy 10 vòng quanh hồ. Biết mỗi vòng quanh hồ dài 350 m. Hỏi chú Hải đã chạy bao nhiêu mét quanh hồ? A. 3 500 m B. 35 000 m C. 350 000 m
Kiến thức cần nhớ
Số mét chạy được = số mét mỗi vòng × số vòng.
Nhân một số với 10 thì viết thêm đúng một chữ số 0 vào bên phải số đó.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho số vòng chạy và độ dài mỗi vòng, yêu cầu tìm tổng quãng đường; dấu hiệu là phép nhân số đo với 10 nên có thể nhẩm nhanh bằng cách viết thêm một chữ số 0. Bẫy của đề là ba đáp án A, B, C đều được tạo từ 350 nhân với 10 nhưng thêm sai số chữ số 0, dễ chọn nhầm B hoặc C nếu đếm ẩu.
1Cách 1. Nhân trực tiếp bằng quy tắc đếm số 0
Định hướng. Số mét chú Hải chạy được bằng số mét mỗi vòng nhân với số vòng; đây là phép nhân với 10 nên chỉ cần viết thêm một chữ số 0 vào bên phải 350.
Chú Hải đã chạy số mét quanh hồ là: 350×10=3500 (m)
Vậy chú Hải đã chạy 3500 m quanh hồ, chọn đáp án A.
2Cách 2. Đặt tính rồi tính theo cột
Định hướng. Đặt tính nhân 350 với 10 theo cột để kiểm chứng lại kết quả của Cách 1.
350×103500
Vậy kết quả 3500 m trùng khớp với Cách 1, chọn đáp án A.
3Cách 3. Ước lượng – loại trừ
Định hướng. Không tính chính xác ngay mà ước lượng cỡ số rồi loại các đáp án vô lí trước khi chọn.
Mỗi vòng dài khoảng 350 m, chạy 10 vòng nên quãng đường phải hơn 3000 m và kém 4000 m: loại đáp án C (350000 m, quá lớn so với 10 vòng) Đáp án B (35000 m) lớn gấp 10 lần khoảng vừa ước lượng nên cũng loại Chỉ còn đáp án A (3500 m) phù hợp với khoảng đã ước lượng
Vậy chọn đáp án A, chú Hải đã chạy 3500 m.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 1 vì tính nhẩm bằng quy tắc thêm số 0 nhanh và chắc chắn hơn ước lượng (Cách 3).
Đáp số.3500 m, chọn đáp án A.
Sai lầm thường gặp.Sai lầm hay gặp là viết thêm nhầm hai chữ số 0 thay vì một, dẫn đến chọn nhầm đáp án B (35000 m).
🚀 Mở rộng.Bài tương tự khó hơn: nếu chú Hải chạy 100 vòng quanh hồ dài 350 m, tính quãng đường và so sánh với đáp án gấp 10 lần bài này.
Bài 3 · Bài 3 (Tiết 1)★★Trang 14— Toán có lời văn: nhân hai bước tính số học sinh xếp hai bên đối xứng
Bài 3 (trang 14, Tiết 1). Học sinh xếp hàng đều nhau ở hai bên lối đi. Biết mỗi bên lối đi có 10 hàng và mỗi hàng đều có 6 học sinh. Hỏi có tất cả bao nhiêu học sinh đứng xếp hàng?
Kiến thức cần nhớ
Số học sinh một bên = số học sinh mỗi hàng × số hàng.
Vì hai bên xếp đều nhau nên tổng số học sinh = số học sinh một bên × 2.
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★Trang 15— Toán trắc nghiệm: nhân số đo quãng đường với số người tham gia
Bài 4 (trang 15, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Nam, Việt, Mai và Rô-bốt tham gia một cuộc thi chạy tiếp sức. Mỗi bạn cần chạy 100 m. Hỏi đoạn đường chạy tiếp sức dài bao nhiêu mét? A. 40 m B. 400 m D. 4 000 m
Kiến thức cần nhớ
Quãng đường tiếp sức = quãng đường mỗi bạn chạy × số bạn tham gia.
Phép nhân là phép cộng liên tiếp các số hạng bằng nhau.
Bài 6 · Bài 2 (Tiết 2)★★Trang 15— Đổi đơn vị đo khối lượng: ki-lô-gam, yến, tạ, tấn
Bài 2 (trang 15, Tiết 2). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. a) 400 kg = …… tạ 600 yến = …… tạ 12000 kg = …… tấn b) 90 kg = …… yến 300 kg = …… tạ 10000 kg = …… tấn
Kiến thức cần nhớ
Bảng đơn vị đo khối lượng: 1 yến = 10 kg, 1 tạ = 10 yến = 100 kg, 1 tấn = 10 tạ = 1 000 kg.
Đổi từ đơn vị nhỏ sang đơn vị lớn hơn liền kề thì chia cho 10.
Bài 8 · Bài 4 (Tiết 2)★★Trang 16— Toán có lời văn: đếm số phần tử liên tiếp rồi nhân với khối lượng mỗi phần tử
Bài 4 (trang 16, Tiết 2). Đoàn lạc đà có 15 con đang di chuyển trên sa mạc theo một hàng dọc. Người ta sử dụng các con lạc đà từ con thứ 3 đến con thứ 12 để chở hàng. Biết mỗi con lạc đà đó chở 150 kg hàng. Hỏi đoàn lạc đà chở tất cả bao nhiêu ki-lô-gam hàng?
Kiến thức cần nhớ
Số phần tử liên tiếp từ số a đến số b (tính cả hai đầu) = b − a + 1.
Tổng khối lượng chở được = khối lượng mỗi con chở × số con dùng chở hàng.
Bài 9 · Bài 5 (Tiết 2)★★Trang 16— Toán trắc nghiệm dạng trồng cây hai đầu: tìm số bóng đèn cách đều trên dây
Bài 5 (trang 16, Tiết 2). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Trên một đoạn dây đèn nháy dài 2 m, cứ 10 cm lại có một bóng đèn. Biết cả hai đầu đoạn dây đều có bóng đèn. Hỏi trên đoạn dây đó có bao nhiêu bóng đèn? A. 19 bóng đèn B. 20 bóng đèn C. 21 bóng đèn D. 200 bóng đèn
Kiến thức cần nhớ
Đổi đơn vị đo độ dài trước khi tính: 1 m =100 cm.
Số điểm cách đều nhau khi CẢ HAI đầu đều có điểm = số khoảng cách + 1.
