Chủ đề 8. Phép nhân và phép chia

Bài 45. Thực hành và trải nghiệm ước lượng trong tính toán

Vở bài tập Toán 4 — Kết nối tri thức, tập 2 · 5 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · Bài 1★Trang 29— Ước lượng kết quả phép cộng, phép trừ bằng cách làm tròn số
Bài 1 (trang 29). Số?
a) Trong hai tuần đầu tháng Tư, trang trại của bác Ba lần lượt bán được 3 890 và 2 950 con cá dầy giống. Trong hai tuần đó, bác Ba đã bán được khoảng nghìn con cá dầy giống.
b) Ước lượng kết quả mỗi phép tính.
khoảng nghìn.
khoảng nghìn.
khoảng chục nghìn.
khoảng chục nghìn.
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn ước lượng kết quả một phép cộng (hoặc trừ), ta làm tròn mỗi số đến đúng hàng mà đề yêu cầu rồi mới cộng (hoặc trừ) các số đã làm tròn.
  • Làm tròn đến hàng chục nghìn khác làm tròn đến hàng nghìn: phải nhìn đúng chữ số ở hàng chục nghìn và chữ số liền sau nó để quyết định làm tròn lên hay giữ nguyên.
🧠 Phân tích tư duy
Đề yêu cầu ước lượng chứ không tính chính xác nên dấu hiệu quan trọng nhất là đọc đúng ĐƠN VỊ đề hỏi ('nghìn' hay 'chục nghìn') để chọn đúng hàng làm tròn tương ứng. Bẫy hay gặp là làm tròn đến hàng nghìn nhưng đề lại hỏi 'khoảng mấy chục nghìn', khiến kết quả sai hẳn một bậc.
1Cách 1. Làm tròn từng số đến đúng hàng đề yêu cầu rồi cộng (trừ)

Định hướng. Muốn ước lượng nhanh một phép cộng hoặc phép trừ, ta làm tròn mỗi số đến đúng hàng mà đề yêu cầu (nghìn hoặc chục nghìn) rồi mới cộng (trừ) hai số đã làm tròn.

a) Làm tròn thành , làm tròn thành : , tức khoảng nghìn con
b) Làm tròn thành , làm tròn thành : , khoảng nghìn
Làm tròn thành , làm tròn thành : , khoảng nghìn
Làm tròn thành , làm tròn thành : , khoảng chục nghìn
Làm tròn thành , làm tròn thành : , khoảng chục nghìn

Vậy các số cần điền lần lượt là .

2Cách 2. Tách số thành phần tròn và phần dư trước khi làm tròn

Định hướng. Tách mỗi số thành phần nghìn (hoặc chục nghìn) tròn cộng với phần dư; phần dư từ nửa đơn vị hàng đó trở lên thì làm tròn lên, chưa đến nửa thì bỏ đi — từ đó tự suy ra số đã làm tròn thay vì học thuộc quy tắc.

, mà đã hơn nửa nghìn () nên làm tròn lên ; , cũng làm tròn lên : tổng khoảng nghìn
, phần dư rất bé nên giữ ; , làm tròn lên : tổng khoảng nghìn
, làm tròn lên ; , giữ : hiệu khoảng nghìn
, phần dư hơn nửa chục nghìn nên làm tròn lên ; , làm tròn lên : tổng khoảng chục nghìn
, phần dư rất bé nên giữ ; , giữ : hiệu khoảng chục nghìn

Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.

3Cách 3. Tính đúng bằng đặt tính rồi làm tròn kết quả để kiểm chứng

Định hướng. Đặt tính rồi tính ra kết quả chính xác của từng phép tính, sau đó làm tròn chính kết quả đúng đó đến hàng đề yêu cầu — cách này giúp tự kiểm tra lại ước lượng ở Cách 1.

, làm tròn đến hàng nghìn được , tức khoảng nghìn
, làm tròn đến hàng nghìn được , khoảng nghìn
, làm tròn đến hàng nghìn được , khoảng nghìn
, làm tròn đến hàng chục nghìn được , khoảng chục nghìn
, làm tròn đến hàng chục nghìn được , khoảng chục nghìn

Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả ước lượng .

Nhận xét. Cách 3 cho số đúng nên dùng để tự kiểm tra, nhưng khi làm bài nên dùng Cách 1 vì nhanh hơn nhiều.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1: làm tròn trực tiếp rồi cộng (trừ) nhẩm, không mất thời gian đặt tính số lớn.
Đáp số. a) khoảng 7 nghìn. b) 12 nghìn; 7 nghìn; 6 chục nghìn; 4 chục nghìn.
Sai lầm thường gặp. Làm tròn 38 971 đến hàng nghìn được 39 000 rồi trả lời '39 chục nghìn' — nhầm hàng làm tròn với đơn vị đề hỏi (đề hỏi chục nghìn phải làm tròn đến hàng chục nghìn là 40 000, ra 6 chục nghìn).
🚀 Mở rộng. Thử ước lượng tổng ba số 3 890 + 2 950 + 4 870 (cộng cả ba số) bằng cách làm tròn từng số đến hàng nghìn rồi cộng.
Bài 2 · Bài 2★★Trang 29— Ước lượng diện tích, chiều rộng hình chữ nhật và kết quả nhân, chia bằng làm tròn số
Bài 2 (trang 29). Viết số thích hợp vào chỗ chấm.
a) Khu nuôi ếch của bác Năm có kích thước như hình bên. Nếu làm tròn chiều dài mỗi cạnh đến hàng chục thì khu nuôi ếch có diện tích khoảng m.
b) Ao thả ba ba của bác Năm có diện tích và chiều dài như hình bên. Làm tròn diện tích đến hàng trăm và chiều dài đến hàng chục, em ước lượng chiều rộng của cái ao được khoảng m.
c) có kết quả khoảng nghìn.
có kết quả khoảng chục.
49 m21 mKhu nuôi ếch41 m799 m²Ao thả ba ba
Kiến thức cần nhớ
  • Diện tích hình chữ nhật bằng chiều dài nhân chiều rộng; muốn tìm chiều rộng khi biết diện tích và chiều dài, ta lấy diện tích chia cho chiều dài.
  • Ước lượng kết quả phép nhân (phép chia): làm tròn từng thừa số (số bị chia, số chia) đến hàng đề yêu cầu rồi mới nhân (chia).
🧠 Phân tích tư duy
Câu a) và b) đều dựa vào công thức diện tích hình chữ nhật bằng chiều dài nhân chiều rộng (và ngược lại chiều rộng bằng diện tích chia chiều dài); dấu hiệu chọn hàng làm tròn chính là chữ đề bài nói rõ 'đến hàng chục' hay 'đến hàng trăm'. Bẫy hay gặp ở câu b) là làm tròn 799 xuống 700 (làm tròn đến hàng trăm đúng phải là 800) khiến phép chia không còn đẹp.
1Cách 1. Làm tròn số liệu theo đúng hàng đề yêu cầu rồi áp dụng công thức

Định hướng. Làm tròn từng số liệu đến đúng hàng đề yêu cầu, rồi áp dụng công thức diện tích hình chữ nhật bằng chiều dài nhân chiều rộng (câu a) hoặc chiều rộng bằng diện tích chia chiều dài (câu b).

a) Khu nuôi ếch dài m, rộng m: làm tròn thành , làm tròn thành ; diện tích khoảng (m)
b) Ao thả ba ba có diện tích m, dài m: làm tròn thành , làm tròn thành ; chiều rộng khoảng (m)
c) Làm tròn thành , làm tròn thành : , khoảng nghìn
Làm tròn thành , làm tròn thành : , khoảng chục

Vậy các số cần điền lần lượt là ; ; ; .

2Cách 2. Dùng tính chất nhân, chia số tròn chục-trăm bằng cách tách chữ số 0

Định hướng. Với các số đã làm tròn (tròn chục, tròn trăm), có thể tính nhanh bằng cách nhân (chia) các chữ số khác 0 trước rồi thêm đúng số chữ số 0 vào kết quả, không cần đặt tính đầy đủ.

a) : lấy rồi thêm hai chữ số (một từ , một từ ):
b) : lấy (bớt cùng một chữ số ở cả số bị chia và số chia):
c) : lấy rồi thêm ba chữ số : , khoảng nghìn
: đã tính ở trên bằng , khoảng chục

Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.

3Cách 3. Tính đúng bằng đặt tính (không làm tròn) rồi so sánh để kiểm chứng

Định hướng. Tính chính xác bằng đặt tính (không làm tròn) rồi so sánh với kết quả ước lượng ở Cách 1, để thấy số ước lượng chỉ là số gần đúng chứ không phải kết quả tuyệt đối.

a) Diện tích đúng của khu nuôi ếch: (m), gần với số ước lượng m
b) Chia đúng: được thương , dư (vì và ); thương gần với số ước lượng m
c) , làm tròn đến hàng nghìn là , đúng bằng số ước lượng nghìn
dư (vì , ), thương gần với số ước lượng chục ()

Vậy các số ước lượng ở Cách 1 đều là số gần đúng hợp lý so với kết quả tính chính xác.

Nhận xét. Ước lượng chỉ cho kết quả gần đúng để kiểm tra nhanh, muốn biết số chính xác vẫn phải đặt tính đầy đủ.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1 (làm tròn rồi áp dụng công thức) vì nhanh và đúng hướng đề yêu cầu; Cách 3 chỉ nên dùng để tự kiểm tra lại nếu còn thời gian.
Đáp số. a) khoảng 1 000 m². b) khoảng 20 m. c) 713 × 29 khoảng 21 nghìn; 804 : 41 khoảng 2 chục.
Sai lầm thường gặp. Làm tròn diện tích 799 xuống 700 (làm tròn đến hàng trăm đúng phải là 800, không phải 700) khiến câu b) tính sai thành 700 : 40 không chia đẹp.
🚀 Mở rộng. Thử ước lượng diện tích một mảnh vườn hình chữ nhật dài 68 m, rộng 32 m bằng cách làm tròn mỗi cạnh đến hàng chục rồi nhân.
Bài 3 · Bài 3★★Trang 30— Ước lượng để kiểm tra tính đúng, sai của phép tính và phép so sánh
Bài 3 (trang 30). Đ, S?
a)
b)
c)
d)
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn kiểm tra nhanh một phép tính cho sẵn kết quả là đúng hay sai, ta có thể làm tròn các số rồi ước lượng, so sánh với kết quả đã cho.
  • Nếu ước lượng ở hàng lớn chưa phân biệt được rõ ràng, cần làm tròn đến hàng nhỏ hơn (chính xác hơn) hoặc tính đúng hẳn để kết luận chắc chắn.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · Bài 4★★Trang 30— Ước lượng tổng, hiệu, tỉ số cân nặng bằng cách làm tròn và đổi đơn vị
Bài 4 (trang 30). Số? Số cân nặng của mỗi con trâu, con bò, con bê được ghi trong hình dưới đây.
a) Cả bò và bê cân nặng khoảng tạ.
b) Bò cân nặng hơn bê khoảng tạ.
c) Cân nặng của trâu gấp khoảng lần cân nặng của bê.
498 kgTrâu396 kgBò98 kgBê
Kiến thức cần nhớ
  • 1 tạ = 100 kg; muốn đổi cân nặng từ ki-lô-gam sang tạ, ta lấy số ki-lô-gam chia cho 100.
  • Ước lượng tổng, hiệu, hoặc số lần gấp: làm tròn từng số đến hàng trăm rồi đổi ra tạ, sau đó mới cộng, trừ hoặc chia các số tạ đó.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · Bài 5★★Trang 30— Ước lượng tổng cân nặng nhiều vật cùng loại bằng cách làm tròn rồi nhân, cộng, đổi đơn vị
Bài 5 (trang 30). Viết số thích hợp vào chỗ chấm.
Một tên lửa mang vệ tinh lên vũ trụ, trong đó có vệ tinh, mỗi vệ tinh nặng kg và vệ tinh, mỗi vệ tinh nặng kg. Làm tròn cân nặng mỗi vệ tinh đến hàng chục, tổng cân nặng các vệ tinh mà tên lửa đó mang khoảng tạ.
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn tính cân nặng của nhiều vật giống nhau, ta lấy cân nặng một vật nhân với số vật.
  • Muốn ước lượng tổng cân nặng của hai nhóm vật khác cân nặng, ta ước lượng (làm tròn) cân nặng mỗi nhóm rồi cộng hai kết quả lại, sau đó mới đổi đơn vị nếu cần.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chủ đề 8. Phép nhân và phép chia