Chủ đề 10. Phân số

Bài 53. Khái niệm phân số

Vở bài tập Toán 4 — Kết nối tri thức, tập 2 · 9 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 56— Viết phân số chỉ phần đã tô màu của hình
Bài 1 (trang 56, Tiết 1). Viết phân số chỉ phần đã tô màu của mỗi hình vào chỗ chấm (theo mẫu). Mẫu: hình vuông chia 4 phần bằng nhau, tô màu 1 phần, viết .
Mẫu14a)35b)56c)58
Kiến thức cần nhớ
  • Phân số chỉ phần tô màu của một hình được chia thành phần bằng nhau: là số phần đã tô màu (tử số), là tổng số phần bằng nhau (mẫu số).
  • Chỉ đếm được tử số và mẫu số khi các phần chia ra thật sự bằng nhau về diện tích.
🧠 Phân tích tư duy
Mỗi hình đã được chia thành các phần bằng nhau — đếm tổng số phần bằng nhau là tìm ra mẫu số, đếm số phần đã tô màu là tìm ra tử số, giống hệt dòng mẫu . Bẫy ở hình b) và c): các phần tô màu không nằm liền nhau nên dễ đếm sót hoặc đếm trùng, phải đếm từng phần một theo một chiều nhất định (ví dụ theo chiều kim đồng hồ).
1Cách 1. Đếm trực tiếp số phần đã tô màu

Định hướng. Với mỗi hình, đếm tổng số phần bằng nhau để lấy mẫu số, rồi đếm số phần tô màu để lấy tử số.

a) Ngũ giác chia phần bằng nhau, tô màu phần nên viết
b) Lục giác chia phần bằng nhau, tô màu phần nên viết
c) Dải hình chia phần bằng nhau, tô màu phần nên viết

Vậy phân số chỉ phần đã tô màu lần lượt là ; ;

2Cách 2. Đếm phần chưa tô màu rồi tính bù

Định hướng. Đếm số phần còn trắng (chưa tô) trước, sau đó lấy tổng số phần trừ đi số phần trắng để ra tử số — cách này nhanh hơn khi phần trắng ít hơn phần tô màu.

a) Ngũ giác có phần, phần trắng là phần nên phần tô màu là phần, viết
b) Lục giác có phần, phần trắng là phần nên phần tô màu là phần, viết
c) Dải hình có phần, phần trắng là phần nên phần tô màu là phần, viết

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: ; ;

3Cách 3. Ghép cặp phần bằng nhau rồi đếm nhanh theo nhóm

Định hướng. Vì các phần trong một hình bằng nhau nên có thể ghép chúng thành từng nhóm nhỏ (ví dụ nhóm 2 phần) để đếm nhanh hơn khi số phần lớn.

b) Lục giác phần chia thành nhóm, mỗi nhóm phần; phần tô màu chiếm trọn nhóm và thêm phần lẻ nên bằng phần, viết
c) Dải phần chia thành nhóm, mỗi nhóm phần; phần tô màu chiếm nhóm và thêm phần lẻ nên bằng phần, viết

Vậy cách nhóm cũng cho cùng kết quả và như hai cách trên

Nhận xét. Ba cách đều phải dựa trên việc các phần chia ra bằng nhau; hình càng nhiều phần thì nhóm theo Cách 3 càng đỡ nhầm.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1 (đếm trực tiếp phần tô màu): làm được ngay với mọi hình, không cần tính trừ hay chia nhóm nên khó nhầm mẫu số.
Đáp số. a) b) c)
Sai lầm thường gặp. Đếm nhầm mẫu số bằng số phần tô màu cộng thêm 1 (ví dụ đếm ngũ giác ra vì quên mất 1 phần trắng ở góc khuất). Phải đếm đủ TẤT CẢ các phần bằng nhau trong hình, kể cả phần không liền kề nhau, mới ra đúng mẫu số.
🚀 Mở rộng. Nếu hình được chia thành phần bằng nhau và tô màu phần thì phân số luôn là , không phụ thuộc hình dạng của từng phần.
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★Trang 56— Xác định tử số, mẫu số của phân số
Bài 2 (trang 56, Tiết 1). Số?
Phân sốTử sốMẫu số
(mẫu)
??
Phân sốTử sốMẫu số
?
?
Kiến thức cần nhớ
  • Mỗi phân số có tử số (số tự nhiên viết trên gạch ngang) và mẫu số (số tự nhiên khác 0 viết dưới gạch ngang).
  • Đọc phân số: đọc tử số trước, sau đó đến mẫu số.
🧠 Phân tích tư duy
Dòng mẫu có tử số , mẫu số cho biết đúng quy tắc: số trên gạch ngang là tử số, số dưới gạch ngang là mẫu số. Bảng thứ nhất đi từ phân số suy ra tử số, mẫu số; bảng thứ hai đi ngược lại, từ tử số, mẫu số ghép thành phân số. Bẫy là dễ viết ngược vị trí tử số và mẫu số khi ghép phân số ở bảng thứ hai.
1Cách 1. Đọc trực tiếp phân số để tách tử số và mẫu số

Định hướng. Với phân số đã cho, tử số là số trên gạch ngang, mẫu số là số dưới gạch ngang.

có tử số là , mẫu số là

Vậy dòng thứ hai của bảng một được điền tử số , mẫu số

2Cách 2. Ghép ngược từ tử số, mẫu số thành phân số

Định hướng. Khi đã biết tử số và mẫu số, viết tử số lên trên, mẫu số xuống dưới, ngăn cách bằng gạch ngang.

Tử số , mẫu số nên ghép thành
Tử số , mẫu số nên ghép thành

Vậy bảng hai được điền phân số và

3Cách 3. Đối chiếu với dòng mẫu để suy luận quy luật vị trí

Định hướng. So sánh dòng mẫu với tử số , mẫu số để nhận ra quy luật: số bên trái luôn là tử số, số bên phải luôn là mẫu số trong bảng.

Dòng mẫu: phân số ứng với tử số , mẫu số nên số bên trái là tử số
Áp dụng quy luật đó: ứng với tử số , mẫu số ; còn tử số , mẫu số ứng với phân số

Vậy quy luật vị trí giúp điền đúng cả hai bảng mà không nhầm lẫn tử số với mẫu số

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1 và Cách 2 kết hợp: đọc xuôi cho bảng một, ghép ngược cho bảng hai — nhanh và không cần suy luận thêm như Cách 3.
Đáp số. Bảng 1: có tử số , mẫu số . Bảng 2: tử số mẫu số là phân số ; tử số mẫu số là phân số .
Sai lầm thường gặp. Viết ngược vị trí, ví dụ ghép tử số mẫu số thành — sai vì đã đổi chỗ tử số và mẫu số cho nhau.
🚀 Mở rộng. Với phân số , đổi chỗ tử số và mẫu số cho nhau ta được phân số — đây là hai phân số khác nhau, trừ khi .
Bài 3 · Bài 3 (Tiết 1)★Trang 56— Đọc phân số bằng lời
Bài 3 (trang 56, Tiết 1). Nối mỗi phân số với cách đọc của phân số đó.
Bốn ô cách đọc: “Bảy phần mười một” (trên, trái) — “Bốn phần bảy” (trên, phải) — “Tám phần mười ba” (dưới, trái) — “Năm phần tám” (dưới, phải).
Bốn phân số ở giữa, từ trên xuống dưới: ; ; ; .
Kiến thức cần nhớ
  • Đọc phân số : đọc số trước, đọc “phần”, rồi đọc số .
  • Số đọc trước “phần” luôn là tử số, số đọc sau “phần” luôn là mẫu số.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★★Trang 56— Nhận biết phân số qua hình vẽ (trắc nghiệm)
Bài 4 (trang 56, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng.
Phân số chỉ phần đã tô màu của hình bên là:
A.
B.
C.
D.
Hình bên
Kiến thức cần nhớ
  • Phân số chỉ phần tô màu có tử số là số phần tô màu, mẫu số là tổng số phần bằng nhau của cả hình.
  • Phân số chỉ một phần của hình luôn có tử số bé hơn mẫu số.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · Bài 1 (Tiết 2)★Trang 57— Viết phân số và cách đọc qua hình vẽ tô màu
Bài 1 (trang 57, Tiết 2). Viết phân số và cách đọc phân số đó vào chỗ chấm (theo mẫu). Mẫu: hình vuông chia phần bằng nhau, tô màu phần, viết : bốn phần chín.
Mẫu49a)b)c)d)
Kiến thức cần nhớ
  • Phân số chỉ phần tô màu: tử số là số phần tô màu, mẫu số là tổng số phần bằng nhau.
  • Đọc phân số : đọc số , đọc “phần”, rồi đọc số .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · Bài 2 (Tiết 2)★Trang 57— Viết phân số từ cách đọc bằng lời
Bài 2 (trang 57, Tiết 2). Viết phân số thích hợp vào chỗ chấm.
a) Tám phần mười lăm viết là ……………
b) Bảy phần mười bảy viết là …………….
c) Mười một phần hai mươi lăm viết là ………..
d) Hai mươi ba phần bốn mươi tám viết là ………….
Kiến thức cần nhớ
  • Trong cách đọc “A phần B”, số A đọc trước là tử số, số B đọc sau là mẫu số.
  • Viết phân số bằng cách đặt tử số trên gạch ngang, mẫu số dưới gạch ngang.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · Bài 3 (Tiết 2)★★Trang 57— Nhận biết phân số bằng nhau qua hình vẽ
Bài 3 (trang 57, Tiết 2). Viết dấu “X” vào ô trống dưới hình đã tô màu số hình tròn của hình đó.
XHình 1Hình 2XHình 3
Kiến thức cần nhớ
  • Phân số chỉ phần tô màu bằng số hình tròn tô màu (tử số) trên tổng số hình tròn (mẫu số).
  • Hai phân số bằng nhau nếu nhân (hoặc chia) cả tử số và mẫu số của phân số này với cùng một số khác 0 thì được phân số kia.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 8 · Bài 4 (Tiết 2)★★Trang 57— Xác định phân số phần tô màu và phần chưa tô màu
Bài 4 (trang 57, Tiết 2). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng.
a) Phân số chỉ phần đã tô màu của hình bên là:
A.
B.
C.
D.
b) Phân số chỉ phần chưa tô màu của hình bên là:
A.
B.
C.
D.
Kiến thức cần nhớ
  • Phân số chỉ phần tô màu và phân số chỉ phần chưa tô màu của cùng một hình luôn có cùng mẫu số bằng tổng số ô.
  • Tử số của hai phân số đó cộng lại đúng bằng mẫu số (tổng số ô của cả hình).
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 9 · Bài 5 (Tiết 2)★★Trang 57— Tô màu hình theo phân số cho trước
Bài 5 (trang 57, Tiết 2). Tô màu vào số con cá trong hình dưới đây. Hình có con cá xếp thành cột đều nhau, mỗi cột con.
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn lấy của một số lượng đồ vật, chia đều số đồ vật đó thành phần bằng nhau rồi lấy phần.
  • con cá xếp thành cột đều nhau, mỗi cột chính là tổng số con cá.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chủ đề 10. Phân số