Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 56— Viết phân số chỉ phần đã tô màu của hình
Bài 1 (trang 56, Tiết 1). Viết phân số chỉ phần đã tô màu của mỗi hình vào chỗ chấm (theo mẫu). Mẫu: hình vuông chia 4 phần bằng nhau, tô màu 1 phần, viết 41.
Kiến thức cần nhớ
Phân số ba chỉ phần tô màu của một hình được chia thành b phần bằng nhau: a là số phần đã tô màu (tử số), b là tổng số phần bằng nhau (mẫu số).
Chỉ đếm được tử số và mẫu số khi các phần chia ra thật sự bằng nhau về diện tích.
🧠 Phân tích tư duy
Mỗi hình đã được chia thành các phần bằng nhau — đếm tổng số phần bằng nhau là tìm ra mẫu số, đếm số phần đã tô màu là tìm ra tử số, giống hệt dòng mẫu 41. Bẫy ở hình b) và c): các phần tô màu không nằm liền nhau nên dễ đếm sót hoặc đếm trùng, phải đếm từng phần một theo một chiều nhất định (ví dụ theo chiều kim đồng hồ).
1Cách 1. Đếm trực tiếp số phần đã tô màu
Định hướng. Với mỗi hình, đếm tổng số phần bằng nhau để lấy mẫu số, rồi đếm số phần tô màu để lấy tử số.
a) Ngũ giác chia 5 phần bằng nhau, tô màu 3 phần nên viết 53 b) Lục giác chia 6 phần bằng nhau, tô màu 5 phần nên viết 65 c) Dải hình chia 8 phần bằng nhau, tô màu 5 phần nên viết 85
Vậy phân số chỉ phần đã tô màu lần lượt là 53; 65; 85
2Cách 2. Đếm phần chưa tô màu rồi tính bù
Định hướng. Đếm số phần còn trắng (chưa tô) trước, sau đó lấy tổng số phần trừ đi số phần trắng để ra tử số — cách này nhanh hơn khi phần trắng ít hơn phần tô màu.
a) Ngũ giác có 5 phần, phần trắng là 2 phần nên phần tô màu là 5−2=3 phần, viết 53 b) Lục giác có 6 phần, phần trắng là 1 phần nên phần tô màu là 6−1=5 phần, viết 65 c) Dải hình có 8 phần, phần trắng là 3 phần nên phần tô màu là 8−3=5 phần, viết 85
Vậy kết quả giống hệt Cách 1: 53; 65; 85
3Cách 3. Ghép cặp phần bằng nhau rồi đếm nhanh theo nhóm
Định hướng. Vì các phần trong một hình bằng nhau nên có thể ghép chúng thành từng nhóm nhỏ (ví dụ nhóm 2 phần) để đếm nhanh hơn khi số phần lớn.
b) Lục giác 6 phần chia thành 3 nhóm, mỗi nhóm 2 phần; phần tô màu chiếm trọn 2 nhóm và thêm 1 phần lẻ nên bằng 5 phần, viết 65 c) Dải 8 phần chia thành 4 nhóm, mỗi nhóm 2 phần; phần tô màu chiếm 2 nhóm và thêm 1 phần lẻ nên bằng 5 phần, viết 85
Vậy cách nhóm cũng cho cùng kết quả 65 và 85 như hai cách trên
Nhận xét. Ba cách đều phải dựa trên việc các phần chia ra bằng nhau; hình càng nhiều phần thì nhóm theo Cách 3 càng đỡ nhầm.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1 (đếm trực tiếp phần tô màu): làm được ngay với mọi hình, không cần tính trừ hay chia nhóm nên khó nhầm mẫu số.
Đáp số.a) 53 b) 65 c) 85
Sai lầm thường gặp.Đếm nhầm mẫu số bằng số phần tô màu cộng thêm 1 (ví dụ đếm ngũ giác ra 43 vì quên mất 1 phần trắng ở góc khuất). Phải đếm đủ TẤT CẢ các phần bằng nhau trong hình, kể cả phần không liền kề nhau, mới ra đúng mẫu số.
🚀 Mở rộng.Nếu hình được chia thành n phần bằng nhau và tô màu m phần thì phân số luôn là nm, không phụ thuộc hình dạng của từng phần.
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★Trang 56— Xác định tử số, mẫu số của phân số
Bài 2 (trang 56, Tiết 1). Số?
Phân số
Tử số
Mẫu số
73 (mẫu)
3
7
115
?
?
Phân số
Tử số
Mẫu số
?
5
9
?
7
21
Kiến thức cần nhớ
Mỗi phân số có tử số (số tự nhiên viết trên gạch ngang) và mẫu số (số tự nhiên khác 0 viết dưới gạch ngang).
Đọc phân số: đọc tử số trước, sau đó đến mẫu số.
🧠 Phân tích tư duy
Dòng mẫu 73 có tử số 3, mẫu số 7 cho biết đúng quy tắc: số trên gạch ngang là tử số, số dưới gạch ngang là mẫu số. Bảng thứ nhất đi từ phân số suy ra tử số, mẫu số; bảng thứ hai đi ngược lại, từ tử số, mẫu số ghép thành phân số. Bẫy là dễ viết ngược vị trí tử số và mẫu số khi ghép phân số ở bảng thứ hai.
1Cách 1. Đọc trực tiếp phân số để tách tử số và mẫu số
Định hướng. Với phân số đã cho, tử số là số trên gạch ngang, mẫu số là số dưới gạch ngang.
115 có tử số là 5, mẫu số là 11
Vậy dòng thứ hai của bảng một được điền tử số 5, mẫu số 11
2Cách 2. Ghép ngược từ tử số, mẫu số thành phân số
Định hướng. Khi đã biết tử số và mẫu số, viết tử số lên trên, mẫu số xuống dưới, ngăn cách bằng gạch ngang.
Tử số 5, mẫu số 9 nên ghép thành 95 Tử số 7, mẫu số 21 nên ghép thành 217
Vậy bảng hai được điền phân số 95 và 217
3Cách 3. Đối chiếu với dòng mẫu để suy luận quy luật vị trí
Định hướng. So sánh dòng mẫu 73 với tử số 3, mẫu số 7 để nhận ra quy luật: số bên trái luôn là tử số, số bên phải luôn là mẫu số trong bảng.
Dòng mẫu: phân số 73 ứng với tử số 3, mẫu số 7 nên số bên trái là tử số Áp dụng quy luật đó: 115 ứng với tử số 5, mẫu số 11; còn tử số 5, mẫu số 9 ứng với phân số 95
Vậy quy luật vị trí giúp điền đúng cả hai bảng mà không nhầm lẫn tử số với mẫu số
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1 và Cách 2 kết hợp: đọc xuôi cho bảng một, ghép ngược cho bảng hai — nhanh và không cần suy luận thêm như Cách 3.
Đáp số.Bảng 1: 115 có tử số 5, mẫu số 11. Bảng 2: tử số 5 mẫu số 9 là phân số 95; tử số 7 mẫu số 21 là phân số 217.
Sai lầm thường gặp.Viết ngược vị trí, ví dụ ghép tử số 5 mẫu số 9 thành 59 — sai vì đã đổi chỗ tử số và mẫu số cho nhau.
🚀 Mở rộng.Với phân số ba, đổi chỗ tử số và mẫu số cho nhau ta được phân số ab — đây là hai phân số khác nhau, trừ khi a=b.
Bài 3 · Bài 3 (Tiết 1)★Trang 56— Đọc phân số bằng lời
Bài 3 (trang 56, Tiết 1). Nối mỗi phân số với cách đọc của phân số đó. Bốn ô cách đọc: “Bảy phần mười một” (trên, trái) — “Bốn phần bảy” (trên, phải) — “Tám phần mười ba” (dưới, trái) — “Năm phần tám” (dưới, phải). Bốn phân số ở giữa, từ trên xuống dưới: 74; 117; 85; 138.
Kiến thức cần nhớ
Đọc phân số ba: đọc số a trước, đọc “phần”, rồi đọc số b.
Số đọc trước “phần” luôn là tử số, số đọc sau “phần” luôn là mẫu số.
Bài 5 · Bài 1 (Tiết 2)★Trang 57— Viết phân số và cách đọc qua hình vẽ tô màu
Bài 1 (trang 57, Tiết 2). Viết phân số và cách đọc phân số đó vào chỗ chấm (theo mẫu). Mẫu: hình vuông chia 9 phần bằng nhau, tô màu 4 phần, viết 94: bốn phần chín.
Kiến thức cần nhớ
Phân số chỉ phần tô màu: tử số là số phần tô màu, mẫu số là tổng số phần bằng nhau.
Đọc phân số ba: đọc số a, đọc “phần”, rồi đọc số b.
Bài 6 · Bài 2 (Tiết 2)★Trang 57— Viết phân số từ cách đọc bằng lời
Bài 2 (trang 57, Tiết 2). Viết phân số thích hợp vào chỗ chấm. a) Tám phần mười lăm viết là …………… b) Bảy phần mười bảy viết là ……………. c) Mười một phần hai mươi lăm viết là ……….. d) Hai mươi ba phần bốn mươi tám viết là ………….
Kiến thức cần nhớ
Trong cách đọc “A phần B”, số A đọc trước là tử số, số B đọc sau là mẫu số.
Viết phân số bằng cách đặt tử số trên gạch ngang, mẫu số dưới gạch ngang.
Bài 8 · Bài 4 (Tiết 2)★★Trang 57— Xác định phân số phần tô màu và phần chưa tô màu
Bài 4 (trang 57, Tiết 2). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. a) Phân số chỉ phần đã tô màu của hình bên là: A. 57 B. 125 C. 127 D. 75 b) Phân số chỉ phần chưa tô màu của hình bên là: A. 127 B. 125 C. 712 D. 512
Kiến thức cần nhớ
Phân số chỉ phần tô màu và phân số chỉ phần chưa tô màu của cùng một hình luôn có cùng mẫu số bằng tổng số ô.
Tử số của hai phân số đó cộng lại đúng bằng mẫu số (tổng số ô của cả hình).