Chủ đề 10. Phân số

Bài 54. Phân số và phép chia số tự nhiên

Vở bài tập Toán 4 — Kết nối tri thức, tập 2 · 9 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 59— Viết thương của phép chia hai số tự nhiên dưới dạng phân số
Bài 1 (trang 59, Tiết 1). a) Viết thương của mỗi phép chia dưới dạng phân số vào chỗ chấm.

b) Viết (theo mẫu): Mẫu .
Kiến thức cần nhớ
  • Thương của phép chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên (khác 0) có thể viết thành một phân số, tử số là số bị chia và mẫu số là số chia.
  • Khi số bị chia chia hết cho số chia, phân số đó bằng đúng thương của phép chia (một số tự nhiên).
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho sẵn các phép chia số tự nhiên, dấu hiệu để làm bài là nhớ lại quy tắc vừa học: thương của phép chia luôn viết được thành phân số có tử số là số bị chia, mẫu số là số chia. Ở câu b), mẫu cho thấy có những phép chia hết nên phân số đó còn rút gọn được thành số tự nhiên, không nên dừng lại ở dạng phân số chưa tối giản.
1Cách 1. Áp dụng trực tiếp quy tắc a : b = phân số a/b

Định hướng. Với mỗi phép chia, lấy đúng số bị chia làm tử số, số chia làm mẫu số, viết ngay dưới dạng phân số theo quy tắc vừa học.

a)
b)

Vậy tất cả các thương đã được viết đúng dạng phân số.

2Cách 2. Với phép chia hết, tính thương bằng bảng nhân rồi rút gọn phân số

Định hướng. Câu b) có ba phép chia hết (giống mẫu ), nên tính thẳng thương bằng bảng nhân quen thuộc, sau đó đối chiếu với phân số vừa viết ở Cách 1 để thấy chúng bằng nhau.

vì , nên
vì , nên
vì , nên

Vậy ; ; , đúng như mẫu đã làm với .

3Cách 3. Kiểm tra ngược bằng phép nhân (mẫu số × thương = tử số)

Định hướng. Sau khi viết phân số, thử lại bằng cách nhân mẫu số với thương (nếu tính được) để chắc chắn không viết nhầm tử số và mẫu số cho nhau.

, còn tử số đang có là nên thử lại theo chiều khác: mẫu nhân thương bằng đúng bằng tử số , vậy là đúng
đúng bằng tử số , vậy là đúng
đúng bằng tử số , vậy là đúng

Vậy cả ba phân số ở câu b) đều đã kiểm tra lại đúng, khẳng định các phân số ở câu a) cũng viết đúng vị trí tử số – mẫu số.

Nhận xét. Bốn phép chia ở câu a) đều không chia hết (số bị chia không phải bội của số chia) nên chỉ dừng ở dạng phân số, không rút gọn được thành số tự nhiên.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1: viết ngay phân số theo đúng quy tắc, câu b) tính hết thương rồi mới cần thiết mới rút gọn.
Đáp số. a) ; ; ; . b) ; ; .
Sai lầm thường gặp. Viết ngược tử số và mẫu số, ví dụ ghi ; hoặc ở câu b) chỉ viết phân số mà quên tính tiếp ra số tự nhiên như đề yêu cầu theo mẫu.
🚀 Mở rộng. Thử viết thương của phép chia có số bị chia bằng 0, chẳng hạn , để thấy phân số cũng bằng .
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★Trang 59— Viết một số tự nhiên thành phân số có mẫu số bằng 1
Bài 2 (trang 59, Tiết 1). Số? Mẫu: .
Kiến thức cần nhớ
  • Mọi số tự nhiên có thể viết thành một phân số có tử số là số tự nhiên đó và mẫu số bằng 1.
  • Phân số có mẫu số bằng 1 có giá trị đúng bằng tử số của nó.
🧠 Phân tích tư duy
Mẫu cho biết mọi số tự nhiên đều có thể viết thành phân số bằng cách giữ nguyên số đó làm tử số và đặt mẫu số bằng 1 — dấu hiệu để làm bài là chỉ cần chép lại đúng số đã cho lên tử số. Bẫy hay gặp là quên viết mẫu số hoặc đổi luôn số đó thành phân số khác giá trị.
1Cách 1. Áp dụng trực tiếp nhận xét vừa học

Định hướng. Theo đúng mẫu : giữ nguyên số đã cho làm tử số, viết mẫu số là .

Vậy bốn số đã cho được viết đủ thành phân số có mẫu số bằng .

2Cách 2. Xem số tự nhiên là phép chia cho 1 rồi áp dụng quy tắc Bài 1

Định hướng. Mọi số tự nhiên đều bằng , mà thương của phép chia đã học ở Bài 1 viết thành phân số có tử số là số bị chia, mẫu số là số chia — áp dụng đúng quy tắc đó.




Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1, vì hai cách cùng dựa trên một quy tắc chung.

3Cách 3. Kiểm tra ngược bằng phép chia phân số cho mẫu số

Định hướng. Sau khi viết phân số, thử lại bằng cách lấy tử số chia cho mẫu số , kết quả phải đúng bằng số ban đầu thì phân số mới viết đúng.

: lấy , đúng bằng số ban đầu
: lấy , đúng bằng số ban đầu
: lấy , đúng bằng số ban đầu
: lấy , đúng bằng số ban đầu

Vậy cả bốn phân số đều kiểm tra lại đúng, khẳng định bài làm ở Cách 1 chính xác.

Nhận xét. Chia cho thì thương luôn bằng chính số bị chia, nên phân số có mẫu số luôn có giá trị bằng đúng tử số của nó.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1: chép nguyên số đã cho lên tử số, viết mẫu số , làm rất nhanh mà không sai.
Đáp số. ; ; ; .
Sai lầm thường gặp. Quên viết mẫu số, chỉ ghi thay vì ; hoặc nhầm sang phân số do đảo ngược vị trí tử số và mẫu số.
🚀 Mở rộng. Thử áp dụng với số : , và giải thích vì sao phân số này vẫn có giá trị bằng .
Bài 3 · Bài 3 (Tiết 1)★Trang 59— Bài toán chia đều số quả cho số người, viết kết quả bằng phân số
Bài 3 (trang 59, Tiết 1). Viết phân số thích hợp vào chỗ chấm. Có 4 quả cam như nhau.
a) Nếu chia đều cho 3 người thì mỗi người được …… quả cam.
b) Nếu chia đều cho 5 người thì mỗi người được …… quả cam.
a) Chia đều 4 quả cam cho 3 ngườib) Chia đều 4 quả cam cho 5 ngườiQuả 1Quả 2Quả 3Quả 4Quả 1Quả 2Quả 3Quả 4
Kiến thức cần nhớ
  • Chia đều quả cho người (mỗi quả cắt thành phần bằng nhau) thì mỗi người được quả.
  • Thương của phép chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên (khác 0) có thể viết thành một phân số, tử số là số bị chia và mẫu số là số chia.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★★Trang 59— Bài toán chia đều đại lượng, chọn đáp án đúng (trắc nghiệm)
Bài 4 (trang 59, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Có 3 thùng như nhau đựng đầy nước. Người ta đã lấy hết lượng nước của 3 thùng đó chia đều vào 5 can. Hỏi lượng nước ở mỗi can bằng mấy phần lượng nước của một thùng?
A. thùng   B. thùng   C. thùng   D. thùng
Chia đều nước của 3 thùng vào 5 canThùng 1Thùng 2Thùng 33 thùng nước đầy như nhau5 can như nhau35thùng nước ở mỗi can
Kiến thức cần nhớ
  • Chia đều lượng nước của thùng vào can (các thùng và can đều bằng nhau) thì mỗi can có thùng nước.
  • Thương của phép chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên (khác 0) viết thành phân số có tử số là số bị chia, mẫu số là số chia.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · Bài 1 (Tiết 2)★Trang 60— Viết thương của phép chia hai số tự nhiên dưới dạng phân số
Bài 1 (trang 60, Tiết 2). Viết thương của mỗi phép chia dưới dạng phân số vào chỗ chấm.
a)
b)
Kiến thức cần nhớ
  • Thương của phép chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên (khác 0) có thể viết thành một phân số, tử số là số bị chia và mẫu số là số chia.
  • Số có từ năm chữ số trở lên phải tách lớp bằng dấu cách khi viết, kể cả khi viết trong phân số.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · Bài 2 (Tiết 2)★Trang 60— Nối phép chia với phân số bằng nó
Bài 2 (trang 60, Tiết 2). Nối (theo mẫu): mỗi phép chia ở cột trái với phân số bằng nó ở cột phải (cặp — đã nối sẵn làm mẫu).
Phép chiaPhân số
(mẫu)
Kiến thức cần nhớ
  • Thương của phép chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên (khác 0) có thể viết thành một phân số, tử số là số bị chia và mẫu số là số chia.
  • Hai phép chia khác nhau có thể có chung mẫu số (chung số chia) nhưng khác tử số (khác số bị chia), nên phải nối đúng cả tử số lẫn mẫu số.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · Bài 3 (Tiết 2)★★Trang 60— Bài toán chia đều khối lượng, dung tích cho số phần bằng nhau
Bài 3 (trang 60, Tiết 2). Viết phân số thích hợp vào chỗ chấm.
a) Cân 4 gói lạc như nhau (cân thăng bằng với quả cân kg). Một gói lạc cân nặng …… kg.
b) Cân 3 túi gạo như nhau (cân thăng bằng với hai quả cân kg và kg). Một túi gạo cân nặng …… kg.
c) Rót hết nước được đầy ca như nhau. Mỗi ca có …… l nước.
Cân và đong chia đều — mỗi phần là một phân sốa) 4 gói lạc như nhau= 1 kg1 kgb) 3 túi gạo như nhau= 2 kg + 5 kg2 kg5 kgc) 10 l nước rótđầy 7 ca như nhautổng cộng 10 lít
Kiến thức cần nhớ
  • Chia đều một khối lượng (hoặc dung tích) cho vật bằng nhau thì mỗi vật có giá trị bằng thương viết dưới dạng phân số.
  • Khi cân bằng nhiều quả cân, tổng khối lượng bên đĩa cân bằng tổng các quả cân đã dùng.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 8 · Bài 4 (Tiết 2)★Trang 61— Đọc phân số kèm đơn vị đo, nối số đo với cách đọc bằng lời
Bài 4 (trang 61, Tiết 2). Nối số đo thích hợp với cách đọc số đo đó.
Số đoCách đọc
kgNăm phần sáu ki-lô-gam
mBốn phần năm mét vuông
lBảy phần mười lít
tấnChín phần tư tấn
Kiến thức cần nhớ
  • Đọc phân số: đọc tử số trước, sau đó đọc "phần", rồi đọc mẫu số, cuối cùng đọc tên đơn vị đo.
  • Phân số có tử số lớn hơn mẫu số vẫn đọc theo đúng thứ tự tử số trước — mẫu số sau, không đảo ngược.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 9 · Bài 5 (Tiết 2)★★★Trang 61— Tìm phân số biểu diễn tỉ số giữa các đoạn thẳng bằng nhau
Bài 5 (trang 61, Tiết 2). Viết phân số thích hợp vào chỗ chấm (theo mẫu).
a) Chia đoạn thẳng AB thành 5 đoạn thẳng bằng nhau (như hình vẽ). Mẫu: .

b) Trong câu a), nếu m thì độ dài các đoạn thẳng AC, CD, CE, CG bằng mấy phần của 1 m? Mẫu: m.
m   m   m
Chia đoạn thẳng AB thành 5 đoạn thẳng bằng nhauACDEGB1 phần1 phần1 phần1 phần1 phần5 đoạn nhỏ bằng nhau: AC, CD, DE, EG, GB — mỗi đoạn nhỏ bằng một phần năm đoạn AB
Kiến thức cần nhớ
  • Khi chia đoạn thẳng AB thành các phần bằng nhau, tỉ số giữa một đoạn nhỏ (hoặc gộp nhiều đoạn nhỏ liền nhau) với một đoạn khác được viết bằng phân số: số phần nhỏ của đoạn đang xét làm tử số, số phần nhỏ của đoạn làm mốc làm mẫu số.
  • Độ dài các đoạn nhỏ bằng nhau nên khi biết độ dài cả đoạn AB, có thể tính độ dài từng đoạn nhỏ bằng cách chia đều.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chủ đề 10. Phân số