Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 59— Viết thương của phép chia hai số tự nhiên dưới dạng phân số
Bài 1 (trang 59, Tiết 1). a) Viết thương của mỗi phép chia dưới dạng phân số vào chỗ chấm. 15:68=?30:17=?120:233=?27:89=? b) Viết (theo mẫu): Mẫu 18:9=918=2. 68:34=?144:24=?180:20=?
Kiến thức cần nhớ
Thương của phép chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên (khác 0) có thể viết thành một phân số, tử số là số bị chia và mẫu số là số chia.
Khi số bị chia chia hết cho số chia, phân số đó bằng đúng thương của phép chia (một số tự nhiên).
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho sẵn các phép chia số tự nhiên, dấu hiệu để làm bài là nhớ lại quy tắc vừa học: thương của phép chia luôn viết được thành phân số có tử số là số bị chia, mẫu số là số chia. Ở câu b), mẫu cho thấy có những phép chia hết nên phân số đó còn rút gọn được thành số tự nhiên, không nên dừng lại ở dạng phân số chưa tối giản.
1Cách 1. Áp dụng trực tiếp quy tắc a : b = phân số a/b
Định hướng. Với mỗi phép chia, lấy đúng số bị chia làm tử số, số chia làm mẫu số, viết ngay dưới dạng phân số theo quy tắc vừa học.
a) 15:68=681530:17=1730120:233=23312027:89=8927 b) 68:34=3468144:24=24144180:20=20180
Vậy tất cả các thương đã được viết đúng dạng phân số.
2Cách 2. Với phép chia hết, tính thương bằng bảng nhân rồi rút gọn phân số
Định hướng. Câu b) có ba phép chia hết (giống mẫu 18:9=2), nên tính thẳng thương bằng bảng nhân quen thuộc, sau đó đối chiếu với phân số vừa viết ở Cách 1 để thấy chúng bằng nhau.
68:34=2 vì 34×2=68, nên 3468=2 144:24=6 vì 24×6=144, nên 24144=6 180:20=9 vì 20×9=180, nên 20180=9
Vậy68:34=3468=2; 144:24=24144=6; 180:20=20180=9, đúng như mẫu đã làm với 18:9.
3Cách 3. Kiểm tra ngược bằng phép nhân (mẫu số × thương = tử số)
Định hướng. Sau khi viết phân số, thử lại bằng cách nhân mẫu số với thương (nếu tính được) để chắc chắn không viết nhầm tử số và mẫu số cho nhau.
68×2=136, còn tử số đang có là 68 nên thử lại theo chiều khác: mẫu 34 nhân thương 2 bằng 34×2=68 đúng bằng tử số 68, vậy 3468=2 là đúng 24×6=144 đúng bằng tử số 144, vậy 24144=6 là đúng 20×9=180 đúng bằng tử số 180, vậy 20180=9 là đúng
Vậy cả ba phân số ở câu b) đều đã kiểm tra lại đúng, khẳng định các phân số ở câu a) cũng viết đúng vị trí tử số – mẫu số.
Nhận xét. Bốn phép chia ở câu a) đều không chia hết (số bị chia không phải bội của số chia) nên chỉ dừng ở dạng phân số, không rút gọn được thành số tự nhiên.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: viết ngay phân số theo đúng quy tắc, câu b) tính hết thương rồi mới cần thiết mới rút gọn.
Đáp số.a) 15:68=6815; 30:17=1730; 120:233=233120; 27:89=8927. b) 68:34=3468=2; 144:24=24144=6; 180:20=20180=9.
Sai lầm thường gặp.Viết ngược tử số và mẫu số, ví dụ ghi 15:68=1568; hoặc ở câu b) chỉ viết phân số 24144 mà quên tính tiếp ra số tự nhiên 6 như đề yêu cầu theo mẫu.
🚀 Mở rộng.Thử viết thương của phép chia có số bị chia bằng 0, chẳng hạn 0:6, để thấy phân số 60 cũng bằng 0.
Mọi số tự nhiên có thể viết thành một phân số có tử số là số tự nhiên đó và mẫu số bằng 1.
Phân số có mẫu số bằng 1 có giá trị đúng bằng tử số của nó.
🧠 Phân tích tư duy
Mẫu cho biết mọi số tự nhiên đều có thể viết thành phân số bằng cách giữ nguyên số đó làm tử số và đặt mẫu số bằng 1 — dấu hiệu để làm bài là chỉ cần chép lại đúng số đã cho lên tử số. Bẫy hay gặp là quên viết mẫu số 1 hoặc đổi luôn số đó thành phân số khác giá trị.
1Cách 1. Áp dụng trực tiếp nhận xét vừa học
Định hướng. Theo đúng mẫu 17=117: giữ nguyên số đã cho làm tử số, viết mẫu số là 1.
37=137125=112519=119285=1285
Vậy bốn số đã cho được viết đủ thành phân số có mẫu số bằng 1.
2Cách 2. Xem số tự nhiên là phép chia cho 1 rồi áp dụng quy tắc Bài 1
Định hướng. Mọi số tự nhiên a đều bằng a:1, mà thương của phép chia đã học ở Bài 1 viết thành phân số có tử số là số bị chia, mẫu số là số chia — áp dụng đúng quy tắc đó.
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1, vì hai cách cùng dựa trên một quy tắc chung.
3Cách 3. Kiểm tra ngược bằng phép chia phân số cho mẫu số
Định hướng. Sau khi viết phân số, thử lại bằng cách lấy tử số chia cho mẫu số 1, kết quả phải đúng bằng số ban đầu thì phân số mới viết đúng.
137: lấy 37:1=37, đúng bằng số ban đầu 1125: lấy 125:1=125, đúng bằng số ban đầu 119: lấy 19:1=19, đúng bằng số ban đầu 1285: lấy 285:1=285, đúng bằng số ban đầu
Vậy cả bốn phân số đều kiểm tra lại đúng, khẳng định bài làm ở Cách 1 chính xác.
Nhận xét. Chia cho 1 thì thương luôn bằng chính số bị chia, nên phân số có mẫu số 1 luôn có giá trị bằng đúng tử số của nó.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: chép nguyên số đã cho lên tử số, viết mẫu số 1, làm rất nhanh mà không sai.
Đáp số.37=137; 125=1125; 19=119; 285=1285.
Sai lầm thường gặp.Quên viết mẫu số, chỉ ghi 37 thay vì 137; hoặc nhầm sang phân số 371 do đảo ngược vị trí tử số và mẫu số.
🚀 Mở rộng.Thử áp dụng với số 0: 0=10, và giải thích vì sao phân số này vẫn có giá trị bằng 0.
Bài 3 · Bài 3 (Tiết 1)★Trang 59— Bài toán chia đều số quả cho số người, viết kết quả bằng phân số
Bài 3 (trang 59, Tiết 1). Viết phân số thích hợp vào chỗ chấm. Có 4 quả cam như nhau. a) Nếu chia đều cho 3 người thì mỗi người được …… quả cam. b) Nếu chia đều cho 5 người thì mỗi người được …… quả cam.
Kiến thức cần nhớ
Chia đều a quả cho b người (mỗi quả cắt thành b phần bằng nhau) thì mỗi người được a:b=ba quả.
Thương của phép chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên (khác 0) có thể viết thành một phân số, tử số là số bị chia và mẫu số là số chia.
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★★Trang 59— Bài toán chia đều đại lượng, chọn đáp án đúng (trắc nghiệm)
Bài 4 (trang 59, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Có 3 thùng như nhau đựng đầy nước. Người ta đã lấy hết lượng nước của 3 thùng đó chia đều vào 5 can. Hỏi lượng nước ở mỗi can bằng mấy phần lượng nước của một thùng? A. 85 thùng B. 35 thùng C. 53 thùng D. 58 thùng
Kiến thức cần nhớ
Chia đều lượng nước của a thùng vào b can (các thùng và can đều bằng nhau) thì mỗi can có a:b=ba thùng nước.
Thương của phép chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên (khác 0) viết thành phân số có tử số là số bị chia, mẫu số là số chia.
Bài 5 · Bài 1 (Tiết 2)★Trang 60— Viết thương của phép chia hai số tự nhiên dưới dạng phân số
Bài 1 (trang 60, Tiết 2). Viết thương của mỗi phép chia dưới dạng phân số vào chỗ chấm. a) 43:60=? b) 17:6=?27:40=?121:13=?81:100=?87:29=?125:84=?1000:251=?
Kiến thức cần nhớ
Thương của phép chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên (khác 0) có thể viết thành một phân số, tử số là số bị chia và mẫu số là số chia.
Số có từ năm chữ số trở lên phải tách lớp bằng dấu cách khi viết, kể cả khi viết trong phân số.
Bài 7 · Bài 3 (Tiết 2)★★Trang 60— Bài toán chia đều khối lượng, dung tích cho số phần bằng nhau
Bài 3 (trang 60, Tiết 2). Viết phân số thích hợp vào chỗ chấm. a) Cân 4 gói lạc như nhau (cân thăng bằng với quả cân 1 kg). Một gói lạc cân nặng …… kg. b) Cân 3 túi gạo như nhau (cân thăng bằng với hai quả cân 2 kg và 5 kg). Một túi gạo cân nặng …… kg. c) Rót hết 10l nước được đầy 7 ca như nhau. Mỗi ca có …… l nước.
Kiến thức cần nhớ
Chia đều một khối lượng (hoặc dung tích) cho b vật bằng nhau thì mỗi vật có giá trị bằng thương viết dưới dạng phân số.
Khi cân bằng nhiều quả cân, tổng khối lượng bên đĩa cân bằng tổng các quả cân đã dùng.
Bài 9 · Bài 5 (Tiết 2)★★★Trang 61— Tìm phân số biểu diễn tỉ số giữa các đoạn thẳng bằng nhau
Bài 5 (trang 61, Tiết 2). Viết phân số thích hợp vào chỗ chấm (theo mẫu). a) Chia đoạn thẳng AB thành 5 đoạn thẳng bằng nhau (như hình vẽ). Mẫu: AC=51AB. CD=?CBAE=?AGDG=?AB b) Trong câu a), nếu AB=1 m thì độ dài các đoạn thẳng AC, CD, CE, CG bằng mấy phần của 1 m? Mẫu: AC=51 m. CD=? m CE=? m CG=? m
Kiến thức cần nhớ
Khi chia đoạn thẳng AB thành các phần bằng nhau, tỉ số giữa một đoạn nhỏ (hoặc gộp nhiều đoạn nhỏ liền nhau) với một đoạn khác được viết bằng phân số: số phần nhỏ của đoạn đang xét làm tử số, số phần nhỏ của đoạn làm mốc làm mẫu số.
Độ dài các đoạn nhỏ bằng nhau nên khi biết độ dài cả đoạn AB, có thể tính độ dài từng đoạn nhỏ bằng cách chia đều.