Chủ đề 10. Phân số

Bài 58. So sánh phân số

Vở bài tập Toán 4 — Kết nối tri thức, tập 2 · 11 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 68— So sánh hai phân số qua phần tô màu trên hình vẽ
Bài 1 (trang 68, Tiết 1). So sánh hai phân số chỉ số phần đã tô màu của mỗi hình (bốn cặp hình a, b, c, d — xem hình vẽ).
a)b)c)d)3/62/63/72/75/86/82/52/5
Kiến thức cần nhớ
  • Phân số chỉ phần tô màu của một hình bằng số phần đã tô (tử số) trên tổng số phần bằng nhau đã chia (mẫu số).
  • Hai phân số CÙNG mẫu số: phân số nào có tử số lớn hơn thì phân số đó lớn hơn; tử số bằng nhau thì hai phân số bằng nhau.
🧠 Phân tích tư duy
Mỗi cặp hình đều chia thành các phần bằng nhau tuyệt đối bằng số phần của hình kia, nên số phần tô màu chính là tử số của phân số cùng một mẫu số — dấu hiệu để so sánh chỉ cần đếm phần tô màu. Bẫy ở câu d) là hai hình tô số phần bằng nhau (đều là 2 trong 5 phần) nên đáp số phải là dấu bằng, không phải hơn kém.
1Cách 1. Đếm trực tiếp số phần tô màu rồi viết phân số

Định hướng. Đếm số phần được tô màu và tổng số phần bằng nhau của mỗi hình rồi viết ngay thành phân số, so sánh tử số vì hai phân số trong cùng một cặp luôn có cùng mẫu số.

a) Hình tròn trái chia phần bằng nhau, tô màu phần được ; hình tròn phải chia phần, tô màu phần được
b) Bông hoa lục giác trái gồm ô, tô màu ô được ; bông hoa phải gồm ô, tô màu ô được
c) Hình chữ nhật trái gồm ô, tô màu ô được ; hình chữ nhật phải gồm ô, tô màu ô được
d) Ngôi sao trái chia phần, tô màu phần được ; ngôi sao phải chia phần, tô màu phần được

Vậy bốn cặp phân số cần so sánh là và ; và ; và ; và .

2Cách 2. So sánh hai phân số cùng mẫu số bằng tử số

Định hướng. Bốn cặp phân số ở trên đều đã cùng mẫu số, nên chỉ cần so sánh hai tử số để kết luận ngay.

a) nên
b) nên
c) nên
d) nên

Vậy kết quả đúng theo thứ tự là: ; ; ; .

3Cách 3. So sánh phần KHÔNG tô màu

Định hướng. Phần không tô màu và phần tô màu luôn bù nhau đủ cả hình; hình nào phần trắng ÍT hơn thì phần tô màu phải NHIỀU hơn — đây là cách kiểm tra chéo không cần đếm lại phần đã tô.

a) Phần trắng: hình trái còn phần, hình phải còn phần; nên phần tô màu bên trái nhiều hơn, tức
b) Phần trắng: trái còn ô, phải còn ô; nên
c) Phần trắng: trái còn ô, phải còn ô; nên phần tô màu bên trái ít hơn, tức
d) Phần trắng: cả hai hình đều còn phần bằng nhau nên phần tô màu cũng bằng nhau, tức

Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả như Cách 1 và Cách 2.

Nhận xét. Câu d) là trường hợp đặc biệt: hai hình khác hình dạng (ngôi sao) nhưng cùng chia 5 phần và cùng tô 2 phần nên hai phân số bằng nhau, không phải mọi hình khác dạng đều cho kết quả khác nhau.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 2: khi đã có phân số cùng mẫu số thì so tử số là nhanh nhất, khỏi phải đếm phần trắng.
Đáp số. a) 3/6 > 2/6. b) 3/7 > 2/7. c) 5/8 < 6/8. d) 2/5 = 2/5.
Sai lầm thường gặp. Cho rằng ngôi sao và hình chữ nhật khác dạng thì không thể so sánh bằng nhau được, trong khi câu d) hai phân số 2/5 và 2/5 vẫn bằng nhau vì cùng tô đúng 2 trong 5 phần bằng nhau.
🚀 Mở rộng. Thử tô màu một hình lục giác 7 phần theo một tỉ lệ khác rồi đố bạn viết phân số và so sánh với 3/7.
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★Trang 68— So sánh phân số với 1
Bài 2 (trang 68, Tiết 1). Điền dấu >, <, = vào chỗ chấm:
a) ……
b) ……
c) ……
d) ……
Kiến thức cần nhớ
  • Phân số có tử số bé hơn mẫu số thì bé hơn 1; tử số lớn hơn mẫu số thì lớn hơn 1; tử số bằng mẫu số thì bằng 1.
  • Muốn so một phân số với 1, chỉ cần so sánh tử số và mẫu số của chính phân số đó.
🧠 Phân tích tư duy
Cả bốn phân số đều so với số 1 — dấu hiệu nhận ra ngay là so sánh tử số với mẫu số của từng phân số, không cần quy đồng gì cả. Bẫy hay gặp ở câu d) là 999 và 1 000 rất gần nhau khiến học sinh tưởng bằng 1, nhưng tử số vẫn nhỏ hơn mẫu số nên phân số vẫn bé hơn 1.
1Cách 1. So sánh trực tiếp tử số với mẫu số

Định hướng. So sánh ngay tử số và mẫu số của từng phân số để kết luận với 1 mà không cần tính toán gì thêm.

a) nên
b) nên
c) nên
d) nên

Vậy bốn dấu cần điền lần lượt là ; ; ; .

2Cách 2. Viết 1 thành phân số cùng mẫu số rồi so sánh

Định hướng. Đưa số 1 về phân số có cùng mẫu số với phân số đã cho, rồi so sánh hai phân số cùng mẫu bằng tử số — cách này giúp hiểu rõ vì sao lại so tử với mẫu.

a) mà nên
b) mà nên
c) , trùng luôn với phân số đã cho nên
d) mà nên

Vậy kết quả giống hệt Cách 1.

3Cách 3. Xét phần hơn hoặc kém so với 1

Định hướng. Xét hiệu giữa tử số và mẫu số: hiệu âm thì phân số kém 1, hiệu dương thì phân số hơn 1 — cách này cho biết thêm phân số kém/hơn 1 bao nhiêu phần.

a) nên kém 1 đúng , suy ra
b) nên hơn 1 đúng , suy ra
c) nên , không hơn không kém
d) nên kém 1 đúng , một phần rất nhỏ nhưng vẫn kém, suy ra

Vậy cả ba cách đều cho cùng bốn dấu như Cách 1.

Nhận xét. Câu d) tuy rất gần 1 nhưng vẫn thực sự bé hơn 1, không được làm tròn thành bằng 1.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1: nhìn tử số so với mẫu số là điền được ngay, nhanh nhất trong ba cách.
Đáp số. a) <. b) >. c) =. d) <.
Sai lầm thường gặp. Thấy 999 và 1 000 chỉ chênh 1 đơn vị rồi vội điền dấu = ở câu d), quên rằng tử số vẫn nhỏ hơn mẫu số nên phân số vẫn bé hơn 1.
🚀 Mở rộng. Thử điền dấu cho phân số 1 001/1 000 so với 1 để thấy trường hợp tử số lớn hơn mẫu số dù chỉ hơn 1 đơn vị.
Bài 3 · Bài 3 (Tiết 1)★Trang 68— Sắp xếp các phân số cùng mẫu số
Bài 3 (trang 68, Tiết 1). Sắp xếp các phân số ; ; ; :
a) Theo thứ tự từ bé đến lớn: ……
b) Theo thứ tự từ lớn đến bé: ……
Kiến thức cần nhớ
  • Các phân số cùng mẫu số: phân số nào có tử số lớn hơn thì phân số đó lớn hơn.
  • Sắp xếp các phân số cùng mẫu số chính là sắp xếp các tử số của chúng.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★★Trang 68— Tìm phân số lớn nhất bằng cách so với 1
Bài 4 (trang 68, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Trong các phân số ; ; ; , phân số lớn nhất là:
A.
B.
C.
D.
Kiến thức cần nhớ
  • Phân số có tử số lớn hơn mẫu số thì lớn hơn 1; phân số có tử số bé hơn mẫu số thì bé hơn 1.
  • Một phân số lớn hơn 1 luôn lớn hơn mọi phân số bé hơn 1.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · Bài 1 (Tiết 2)★★Trang 69— So sánh hai phân số khác mẫu số bằng quy đồng
Bài 1 (trang 69, Tiết 2). So sánh hai phân số:
a) và
b) và
c) và
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn so sánh hai phân số khác mẫu số, có thể quy đồng mẫu số hai phân số rồi so sánh hai phân số cùng mẫu số.
  • Nếu mẫu số này là bội của mẫu số kia thì chỉ cần quy đồng một phân số.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · Bài 2 (Tiết 2)★★Trang 69— Sắp xếp các phân số khác mẫu số
Bài 2 (trang 69, Tiết 2). Sắp xếp các phân số ; ; ; theo thứ tự từ bé đến lớn.
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn sắp xếp nhiều phân số khác mẫu số, quy đồng chúng về cùng một mẫu số chung rồi so sánh các tử số.
  • Mẫu số chung nhỏ nhất là số bé nhất chia hết cho tất cả các mẫu số đã cho.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · Bài 3 (Tiết 2)★★Trang 69— So sánh phân số trong bài toán thực tế
Bài 3 (trang 69, Tiết 2). Số? Đoạn đường từ ốc sên số 1 đến cây chuối dài m, đoạn đường từ ốc sên số 2 đến cây chuối dài m, đoạn đường từ ốc sên số 3 đến cây chuối dài m.
a) Đoạn đường dài nhất là đoạn đường từ ốc sên số …… đến cây chuối.
b) Đoạn đường ngắn nhất là đoạn đường từ ốc sên số …… đến cây chuối.
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn so sánh nhiều phân số khác mẫu số, quy đồng chúng về cùng một mẫu số chung rồi so sánh tử số.
  • Đoạn đường (hay số đo) lớn nhất ứng với phân số lớn nhất; ngắn nhất ứng với phân số bé nhất.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 8 · Bài 1 (Tiết 3)★★Trang 70— So sánh phân số bằng nhiều dấu hiệu khác nhau
Bài 1 (trang 70, Tiết 3). Điền dấu >, <, = thích hợp:
a) …… ; …… ; ……
b) …… ; …… ; ……
c) …… ; …… ; ……
Kiến thức cần nhớ
  • Hai phân số cùng mẫu số: so tử số. Hai phân số cùng tử số: mẫu số nào bé hơn thì phân số đó lớn hơn.
  • Có thể so sánh phân số bằng cách rút gọn, quy đồng, hoặc so với 1 tuỳ vào đặc điểm của từng cặp phân số.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 9 · Bài 2 (Tiết 3)★Trang 70— So sánh phân số trong bài toán thực tế (tìm giá trị nhỏ nhất)
Bài 2 (trang 70, Tiết 3). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Có ba tờ giấy như nhau, mỗi bạn lấy một tờ giấy để tô màu. Việt tô màu tờ giấy, Mai tô màu tờ giấy, Nam tô màu tờ giấy. Hỏi phần tô màu của bạn nào bé nhất?
A. Việt
B. Mai
C. Nam
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn so sánh nhiều phân số khác mẫu số, quy đồng về cùng một mẫu số chung rồi so sánh tử số.
  • Hai phân số khác dạng viết vẫn có thể bằng nhau nếu rút gọn hoặc quy đồng ra cùng một phân số.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 10 · Bài 3 (Tiết 3)★★Trang 70— Sắp xếp phân số trong bài toán thực tế
Bài 3 (trang 70, Tiết 3). Bốn bình nước A, B, C, D lần lượt đựng lượng nước như sau: l; l; l; l. Viết tên các bình nước theo thứ tự đựng lượng nước từ ít nhất đến nhiều nhất: ……
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn sắp xếp nhiều phân số khác mẫu số, quy đồng chúng về cùng một mẫu số chung rồi so sánh các tử số.
  • Lượng nước ít nhất ứng với phân số bé nhất; nhiều nhất ứng với phân số lớn nhất.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 11 · Bài 4 (Tiết 3)★★Trang 70— So sánh phân số kết hợp đọc hình vẽ thực tế
Bài 4 (trang 70, Tiết 3). Viết phân số thích hợp vào chỗ chấm. Mỗi bạn thỏ A, B, C có cân nặng là một trong ba số đo kg; kg; kg. Biết các bạn thỏ ngồi lên cầu thăng bằng như hình vẽ.
Thỏ A cân nặng …… kg
Thỏ B cân nặng …… kg
Thỏ C cân nặng …… kg
Cầu thăng bằng lần 1: Thỏ A nặng hơn Thỏ BABCầu thăng bằng lần 2: Thỏ B nặng hơn Thỏ CCB
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn so sánh phân số khác mẫu số, quy đồng mẫu số rồi so sánh tử số.
  • Trên cầu thăng bằng (bập bênh), bên nào hạ thấp hơn là bên nặng hơn.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chủ đề 10. Phân số