Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 75— Cộng hai phân số cùng mẫu số
Bài 1 (trang 75, Tiết 1). Tính. a) 115+113= … b) 2713+2776= … c) 138+137= … d) 13114+13117= …
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng hai phân số cùng mẫu số, ta cộng hai tử số với nhau và giữ nguyên mẫu số.
🧠 Phân tích tư duy
Bốn phép tính đều có hai phân số cùng mẫu số nên chỉ cần cộng hai tử số với nhau và giữ nguyên mẫu số, không phải quy đồng gì thêm. Cần cộng cẩn thận ở câu b) 13+76 và câu d) 14+17 vì tử số có hai, ba chữ số, dễ nhầm hàng khi cộng nhẩm.
1Cách 1. Cộng tử số theo quy tắc
Định hướng. Hai phân số cùng mẫu số nên cộng hai tử số với nhau, giữ nguyên mẫu số.
a) 115+113=115+3=118 b) 2713+2776=2713+76=2789 c) 138+137=138+7=1315 d) 13114+13117=13114+17=13131
Vậy a) 118; b) 2789; c) 1315; d) 13131.
2Cách 2. Đếm trên hình băng giấy cho câu a), suy luận tương tự các câu còn lại
Định hướng. Vẽ băng giấy chia 11 phần bằng nhau, tô 5 phần rồi tô thêm 3 phần để đếm trực tiếp số phần tô đậm.
Băng giấy câu a) chia 11 phần bằng nhau: tô 5 phần xanh dương và 3 phần cam, đếm được 5+3=8 phần tô đậm trong 11 phần, tức 118 Với các câu b), c), d) tử số cộng lại lớn hơn mẫu số nên băng giấy phải khoanh nhiều hơn một vòng, không tiện vẽ hình, nên chỉ dùng cách đếm hình để kiểm tra câu a), còn lại tính theo Cách 1 Kết quả ba câu b), c), d) giữ nguyên như Cách 1: 2789; 1315; 13131
Vậy cách làm này cũng cho kết quả khớp với đáp số: a) 8/11; b) 89/27; c) 15/13; d) 31/131.
3Cách 3. Tính ngược bằng phép trừ để kiểm tra
Định hướng. Sau khi tính được tổng, lấy tổng trừ đi một số hạng, nếu ra đúng số hạng còn lại thì phép cộng đã làm đúng.
a) 118−115=113, đúng bằng số hạng còn lại b) 2789−2713=2776, khớp với số hạng còn lại c) 1315−138=137, khớp d) 13131−13114=13117, khớp
Vậy cả bốn kết quả ở Cách 1 đều được kiểm chứng đúng bằng phép trừ ngược.
Nhận xét. Phép trừ luôn dùng để kiểm tra ngược lại một phép cộng, dù là cộng số tự nhiên hay cộng phân số.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 1 vì nhanh gọn, chỉ cần cộng tử số; Cách 3 rất hữu ích để tự kiểm tra lại bài làm của mình.
Đáp số.a) 8/11; b) 89/27; c) 15/13; d) 31/131
Sai lầm thường gặp.Cộng luôn cả mẫu số: tính nhầm 115+113 thành 228 thay vì 118.
🚀 Mở rộng.Thử cộng ba phân số cùng mẫu liên tiếp như 92+93+94 để luyện cộng nhiều số hạng cùng lúc.
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★★Trang 75— Viết phép tính cộng phân số từ hình vẽ trực quan (bình chia vạch)
Bài 2 (trang 75, Tiết 1). Viết phép tính thích hợp để tính tổng số lít nước ở hai bình. a) Bình thứ nhất có 105 l nước, bình thứ hai có 101 l nước. b) Bình thứ nhất có 82 l nước, bình thứ hai có 84 l nước.
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng hai phân số cùng mẫu số, ta cộng hai tử số với nhau và giữ nguyên mẫu số.
Muốn rút gọn phân số, ta chia cả tử số và mẫu số cho cùng một ước chung lớn hơn 1.
🧠 Phân tích tư duy
Quan sát vạch chia và phần nước tô màu trên mỗi bình để đọc đúng phân số chỉ số lít nước, sau đó viết phép cộng hai phân số cùng mẫu số rồi rút gọn kết quả về phân số tối giản. Với bài này, việc đọc đúng vạch chia trên hình quan trọng hơn cả phép tính, vì chỉ cần đọc sai một vạch là toàn bộ phép cộng sẽ sai theo.
1Cách 1. Đọc số liệu trên hình rồi cộng, sau đó rút gọn
Định hướng. Đọc đúng phân số chỉ mực nước ở từng bình rồi viết phép cộng hai phân số cùng mẫu số, cuối cùng rút gọn kết quả nếu còn rút gọn được.
a) 105+101=106=53 (l) b) 82+84=86=43 (l)
Vậy a) 105+101=53 l; b) 82+84=43 l.
2Cách 2. Đếm số vạch tô màu trực tiếp trên hình
Định hướng. Mỗi bình chia thành các vạch bằng nhau, đếm số vạch có nước tô màu ở cả hai bình rồi cộng dồn lại, không cần viết phép tính trước.
a) Bình 1 tô 5 vạch, bình 2 tô 1 vạch, cả hai bình đều chia 10 vạch, đếm dồn được 5+1=6 vạch có nước trong 10 vạch, tức 106=53 l b) Bình 1 tô 2 vạch, bình 2 tô 4 vạch, cả hai bình đều chia 8 vạch, đếm dồn được 2+4=6 vạch có nước trong 8 vạch, tức 86=43 l
Vậy cách làm này cũng cho kết quả khớp với đáp số: a) 5/10 + 1/10 = 3/5 (l); b) 2/8 + 4/8 = 3/4 (l).
3Cách 3. Dùng tính chất cơ bản của phân số để rút gọn trước khi cộng
Định hướng. Rút gọn từng phân số về dạng đơn giản hơn trước khi cộng, để con số nhỏ, dễ tính.
a) 105=21; 101 giữ nguyên; quy đồng lại: 21+101=105+101=106=53 (l), kết quả giống Cách 1 b) 82=41; 84=21; quy đồng lại: 41+21=41+42=43 (l), kết quả giống Cách 1
Vậy cả ba cách đều cho cùng đáp số.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 1: đọc số liệu rồi cộng trực tiếp, nhanh và ít nhầm lẫn nhất.
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★★Trang 75— Giải bài toán có lời văn bằng phép cộng hai phân số cùng mẫu số
Bài 4 (trang 75, Tiết 1). Một hôm, chú Đạt đi cày thửa ruộng của mình. Buổi sáng, chú cày được 113 thửa ruộng. Buổi chiều, chú cày thêm được 114 thửa ruộng. Hỏi trong ngày hôm đó, chú Đạt đã cày được tất cả bao nhiêu phần thửa ruộng của mình?
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng hai phân số cùng mẫu số, ta cộng hai tử số với nhau và giữ nguyên mẫu số.
Bài 5 · Bài 5 (Tiết 1)★★Trang 76— Nhận biết Đúng/Sai về quy tắc cộng hai phân số cùng mẫu số
Bài 5 (trang 76, Tiết 1). Bạn Việt nói rằng: “Để cộng hai phân số có cùng mẫu số, ta cộng hai tử số với nhau và cộng hai mẫu số với nhau.”. Hỏi Việt nói đúng hay sai? Nếu sai, em hãy sửa lại cho đúng.
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng hai phân số cùng mẫu số, ta cộng hai tử số với nhau và giữ nguyên mẫu số, không cộng mẫu số.
Bài 9 · Bài 4 (Tiết 2)★★Trang 77— Giải bài toán có lời văn bằng phép cộng ba phân số cùng mẫu số
Bài 4 (trang 77, Tiết 2). Có ba vòi nước cùng chảy vào một bể. Trong 1 giờ, vòi thứ nhất chảy được 102 bể, vòi thứ hai chảy được 101 bể, vòi thứ ba chảy được 104 bể. Hỏi trong 1 giờ, cả ba vòi chảy được bao nhiêu phần của bể nước?
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng nhiều phân số cùng mẫu số, ta cộng các tử số với nhau và giữ nguyên mẫu số.
Bài 10 · Bài 5 (Tiết 2)★★★Trang 77— Điền phân số theo sơ đồ cộng liên tiếp nhiều bước, cùng mẫu số
Bài 5 (trang 77, Tiết 2). Viết phân số thích hợp vào ô trống. Sơ đồ: bắt đầu từ 318, cộng thêm 311 được ô vuông; ô vuông cộng thêm 3110 được ô ngũ giác; ô ngũ giác cộng thêm 3152 được ô lục giác.
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng hai phân số cùng mẫu số, ta cộng hai tử số với nhau và giữ nguyên mẫu số.
Bài 13 · Bài 3 (Tiết 3)★★Trang 78— Giải bài toán có lời văn bằng phép cộng hai phân số khác mẫu số
Bài 3 (trang 78, Tiết 3). Nam và Việt cùng ăn một cái bánh. Nam đã ăn 41 cái bánh, Việt đã ăn 21 cái bánh. Hỏi hai bạn đã ăn tất cả bao nhiêu phần của cái bánh?
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng hai phân số khác mẫu số, ta quy đồng mẫu số hai phân số rồi cộng.
Bài 14 · Bài 4 (Tiết 3)★★★Trang 78— Điền phân số theo sơ đồ cộng liên tiếp nhiều bước, khác mẫu số
Bài 4 (trang 78, Tiết 3). Viết phân số thích hợp vào ô trống. Sơ đồ: bắt đầu từ 103, cộng thêm 51 được ô lục giác; ô lục giác cộng thêm 27 được ô vuông; ô vuông cộng thêm 101 được ô ngũ giác.
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng hai phân số khác mẫu số, ta quy đồng mẫu số hai phân số rồi cộng.
Bài 18 · Bài 4 (Tiết 4)★★Trang 79— Giải bài toán có lời văn bằng phép cộng hai phân số khác mẫu số
Bài 4 (trang 79, Tiết 4). Mai cần 21 giờ để quét xong nhà. Bạn ấy cần thêm 61 giờ để lau xong nhà. Hỏi Mai cần tất cả bao nhiêu thời gian để quét xong nhà và lau xong nhà?
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng hai phân số khác mẫu số, ta quy đồng mẫu số hai phân số rồi cộng.
Bài 19 · Bài 5 (Tiết 4)★★★Trang 79— Giải bài toán có lời văn bằng phép cộng ba phân số khác mẫu số
Bài 5 (trang 79, Tiết 4). Ngày Chủ nhật, Nam đọc một cuốn sách. Buổi sáng, Nam đọc được 21 cuốn sách. Buổi chiều, Nam đọc thêm được 31 cuốn sách. Đến buổi tối, Nam đọc thêm được 121 cuốn sách. Hỏi trong ngày Chủ nhật, Nam đã đọc được tất cả mấy phần của cuốn sách?
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng nhiều phân số khác mẫu số, ta quy đồng mẫu số các phân số về cùng một mẫu số chung rồi cộng.