Bài 1 · Tiết 1 - Bài 1★Trang 43— Viết số đo độ dài có hai đơn vị (hoặc một đơn vị) dưới dạng số thập phân
Tiết 1 - Bài 1 (trang 43). Viết số thập phân thích hợp vào chỗ chấm. a) 4 m 6 dm =… m 7 m 18 cm =… m 20 m 5 cm =… m b) 3 km 407 m =… km 12 km 50 m =… km 275 m =… km
Kiến thức cần nhớ
Số đo có hai đơn vị viết được thành hỗn số chứa phân số thập phân: đơn vị lớn là phần nguyên, đơn vị bé viết thành phân số có mẫu số bằng số đơn vị bé trong một đơn vị lớn.
1 m = 10 dm = 100 cm; 1 km = 1000 m — số chữ số 0 ở mẫu số bằng đúng số chữ số ở phần thập phân.
🧠 Phân tích tư duy
Câu a đổi ra m nên phải để ý đơn vị lẻ là dm (mẫu số 10) hay cm (mẫu số 100) để viết đúng số chữ số ở phần thập phân. Câu b đổi ra km nên đơn vị lẻ luôn là m (mẫu số 1000), riêng 275 m không có phần ki-lô-mét nguyên vẫn phải viết đủ chữ số 0 ở phần nguyên.
1Cách 1. Đổi qua hỗn số chứa phân số thập phân
Định hướng. Viết số đo dưới dạng hỗn số có phần nguyên là đơn vị lớn, phần phân số thập phân là đơn vị bé, rồi viết thành số thập phân.
a) 4 m 6 dm =4106 m =4,6 m 7 m 18 cm =710018 m =7,18 m 20 m 5 cm =201005 m =20,05 m b) 3 km 407 m =31000407 km =3,407 km 12 km 50 m =12100050 km =12,05 km 275 m =1000275 km =0,275 km Đáp số: a) 4,6 m; 7,18 m; 20,05 m. b) 3,407 km; 12,05 km; 0,275 km.
Vậy các số thích hợp lần lượt như trên.
2Cách 2. Dịch chuyển dấu phẩy theo số chữ số 0 của tỉ lệ
Định hướng. Viết số đo bé thành phần thập phân rồi dịch dấu phẩy sang trái đúng bằng số chữ số 0 ở tỉ lệ giữa hai đơn vị.
a) 1 m =10 dm nên 4 m 6 dm: dịch dấu phẩy 1 chữ số được 4,6 m. 1 m =100 cm nên 7 m 18 cm: dịch 2 chữ số được 7,18 m; 20 m 5 cm: dịch 2 chữ số được 20,05 m. b) 1 km =1000 m nên dịch 3 chữ số: 3 km 407 m được 3,407 km; 12 km 50 m được 12,05 km; 275 m (không có phần km nguyên) được 0,275 km. Đáp số: giống Cách 1.
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1.
3Cách 3. Đi từng bậc trong bảng đơn vị đo độ dài
Định hướng. Với số đo cách xa nhiều bậc (như km với m), đi từng bậc liền kề để không đếm nhầm số lần chia.
a) 7 m 18 cm =7 m 1 dm 8 cm, mà 1 dm 8 cm =1,8 dm =0,18 m nên được 7,18 m (khớp Cách 1). b) 275 m =2 hm 7 dam 5 m =0,275 km (mỗi bậc chia cho 10, đi 3 bậc từ m lên km). Đáp số: giống Cách 1 và Cách 2.
Vậy cả ba cách đều cho cùng một kết quả.
Nhận xét. Cách 3 tuy dài nhưng an toàn khi chưa nhớ chắc bảng đơn vị đo, tránh đếm sai số chữ số cần dịch.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 2 (dịch dấu phẩy) vì nhanh nhất; khi phân vân đơn vị lẻ là dm hay cm (mẫu số 10 hay 100) thì kiểm lại bằng Cách 1 (hỗn số) cho chắc chắn.
Đáp số.a) 4,6 m; 7,18 m; 20,05 m. b) 3,407 km; 12,05 km; 0,275 km.
Sai lầm thường gặp.Sai hay gặp: đổi 275 m ra km chỉ viết ,275 km mà quên chữ số 0 ở phần nguyên (viết đúng phải là 0,275 km); hoặc đổi 7 m 18 cm nhầm mẫu số 10 (do quen với dm) ra 7,8 m thay vì đúng phải là 7,18 m vì cm có mẫu số 100.
🚀 Mở rộng.Thử đổi số đo ba đơn vị như 1 km 2 hm 5 m ra km: vẫn viết được thành hỗn số có mẫu số 1000 rồi thành số thập phân, chỉ khác là phần thập phân gộp từ hai đơn vị lẻ.
Bài 2 · Tiết 1 - Bài 2★★Trang 43— Đổi số đo khối lượng sang số thập phân rồi tìm cặp giá trị bằng nhau
Tiết 1 - Bài 2 (trang 43). Nối (theo mẫu). Nối mỗi số đo khối lượng ở ô với số thập phân bằng nó ở hình bầu dục (mẫu: 2 kg 125 g nối với 2,125 kg).
Kiến thức cần nhớ
Đổi khối lượng có hai đơn vị sang số thập phân: 1 kg = 1000 g nên số gam lẻ viết thành phần thập phân có 3 chữ số; 1 tấn = 10 tạ nên số tạ lẻ viết thành phần thập phân có 1 chữ số.
Khi nối, phải nối đúng cả giá trị lẫn đơn vị đo — đổi đúng số nhưng sai đơn vị vẫn coi là nối sai.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho 6 ô số đo bên trái (kể cả mẫu) và 6 hình bầu dục số thập phân bên phải, phải đổi từng ô sang số thập phân rồi mới nối đúng cặp. Bẫy lớn nhất: hai ô 1 tấn 105 kg và 4050 kg đổi ra được 1,105 tấn và 4,05 tấn — không trùng với bất kì hình bầu dục nào (hình bầu dục ghi sẵn là 1,105 kg và 4,050 kg, sai đơn vị và sai giá trị) nên hai ô này không nối được với ô nào, đây là bẫy cố ý của đề để kiểm tra học sinh có đổi cẩn thận hay chỉ nối theo cảm tính.
1Cách 1. Đổi từng ô qua hỗn số chứa phân số thập phân
Định hướng. Đổi lần lượt từng số đo bên trái thành hỗn số rồi thành số thập phân, sau đó dò tìm hình bầu dục có cùng giá trị và cùng đơn vị.
2 kg 125 g =21000125 kg =2,125 kg (mẫu) 5 kg 65 g =5100065 kg =5,065 kg — nối với hình bầu dục 5,065 kg 2 tấn 3 tạ =2103 tấn =2,3 tấn — nối với hình bầu dục 2,3 tấn 421 g =1000421 kg =0,421 kg — nối với hình bầu dục 0,421 kg 1 tấn 105 kg =11000105 tấn =1,105 tấn — không có hình bầu dục nào ghi 1,105 tấn (chỉ có 1,105 kg, sai đơn vị) nên không nối được 4050 kg =10004050 tấn =4,05 tấn — không có hình bầu dục nào ghi 4,05 tấn (chỉ có 4,050 kg, sai đơn vị) nên không nối được Đáp số: nối đúng 3 cặp: 5 kg 65 g với 5,065 kg; 2 tấn 3 tạ với 2,3 tấn; 421 g với 0,421 kg. Hai ô 1 tấn 105 kg và 4050 kg không nối được với ô nào.
Vậy ngoài cặp mẫu, có đúng 3 cặp nối được, còn 2 ô là bẫy không có cặp.
2Cách 2. Dịch chuyển dấu phẩy theo số chữ số 0 của tỉ lệ
Định hướng.1 kg =1000 g (ba chữ số 0) nên số gam lẻ dịch dấu phẩy sang trái 3 chữ số; 1 tấn =10 tạ (một chữ số 0) nên số tạ lẻ dịch dấu phẩy sang trái 1 chữ số.
5 kg 65 g: dịch 3 chữ số được 5,065 kg. 421 g: dịch 3 chữ số được 0,421 kg. 2 tấn 3 tạ: dịch 1 chữ số được 2,3 tấn. 1 tấn 105 kg: 1 tấn =1000 kg nên dịch 3 chữ số được 1,105 tấn (đơn vị tấn, không phải kg như hình bầu dục ghi sẵn). 4050 kg: 1000 kg =1 tấn nên dịch 3 chữ số được 4,05 tấn (đơn vị tấn, không phải kg như hình bầu dục ghi sẵn). Đáp số: giống Cách 1 — chỉ nối được 3 cặp, 2 ô còn lại là bẫy.
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1.
3Cách 3. Tính ngược từ mỗi hình bầu dục về đơn vị ban đầu
Định hướng. Thay vì đổi ô bên trái, đổi ngược từng hình bầu dục bên phải về dạng hỗn số có hai đơn vị rồi so khớp với các ô đã cho — cách kiểm tra chéo giúp phát hiện chắc chắn ô nào là bẫy.
5,065 kg =5 kg 65 g — có ô này, nối được. 2,3 tấn =2 tấn 3 tạ — có ô này, nối được. 0,421 kg =421 g — có ô này, nối được. 4,050 kg =4 kg 050 g =4 kg 50 g — không có ô nào ghi 4 kg 50 g (chỉ có ô 4050 kg là một số đo hoàn toàn khác, gấp cả nghìn lần), nên hình bầu dục này không có cặp. 1,105 kg =1 kg 105 g — không có ô nào ghi 1 kg 105 g (chỉ có ô 1 tấn 105 kg là số đo khác hẳn), nên hình bầu dục này cũng không có cặp. Đáp số: giống Cách 1 và Cách 2.
Vậy cả ba cách đều khẳng định chỉ có đúng 3 cặp nối được.
Nhận xét. Soi từ hai phía (Cách 1 và Cách 3) là cách chắc chắn nhất để không bỏ sót hay nối nhầm ở bài có bẫy như thế này.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 1 (đổi từng ô bên trái) trước để tìm nhanh 3 cặp rõ ràng; sau đó dùng Cách 3 (đổi ngược từ hình bầu dục còn thừa) để chắc chắn hai ô còn lại đúng là bẫy chứ không bỏ sót cặp nào.
Đáp số.5 kg 65 g nối với 5,065 kg; 2 tấn 3 tạ nối với 2,3 tấn; 421 g nối với 0,421 kg (cùng với cặp mẫu 2 kg 125 g nối với 2,125 kg). Hai ô 1 tấn 105 kg và 4 050 kg không nối được với hình bầu dục nào.
Sai lầm thường gặp.Sai hay gặp: thấy ô '1 tấn 105 kg' và hình bầu dục '1,105 kg' có chữ số giống nhau (1,105) nên nối liều, trong khi 1 tấn 105 kg phải đổi ra tấn là 1,105 tấn chứ không phải 1,105 kg — hai số tuy giống chữ số nhưng khác nhau 1000 lần vì khác đơn vị.
🚀 Mở rộng.Thử thêm ô '3 tạ 5 kg' vào bộ đề: đổi ra 0,35 tấn hoặc 305 kg tuỳ đơn vị đích, càng nhiều đơn vị hỗn hợp càng phải đổi cẩn thận trước khi nối.
Bài 4 · Tiết 1 - Bài 4★★Trang 43— Đổi số đo độ dài sang số thập phân rồi so sánh ba số đo
Tiết 1 - Bài 4 (trang 43). a) Viết số thập phân thích hợp vào chỗ chấm: 2 km 80 m =… km. b) Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Quan sát hình vẽ ba đoạn đường MN, MP, NP (đoạn MN ghi sẵn 2,3 km, đoạn MP ghi 2 km 80 m, đoạn NP ghi 2,05 km). Đoạn đường nào dài nhất? A. Đoạn đường MN B. Đoạn đường MP C. Đoạn đường NP
Kiến thức cần nhớ
Đổi số đo hỗn hợp về cùng một đơn vị trước khi so sánh.
So sánh số thập phân: so phần nguyên trước, phần nguyên bằng nhau mới so đến hàng phần mười, phần trăm.
Bài 6 · Tiết 2 - Bài 2★★Trang 44— Viết số đo diện tích có hai đơn vị (mẫu số 100) dưới dạng số thập phân
Tiết 2 - Bài 2 (trang 44). Viết số thập phân thích hợp vào chỗ chấm. a) 6 m² 45 dm² =… m² 10 m² 6 dm² =… m² 215 dm² =… m² b) 1 m² 65 cm² =… m² 4 dm² 8 cm² =… dm² 85 mm² =… cm²
Kiến thức cần nhớ
Đơn vị diện tích liền kề (m²-dm², dm²-cm², cm²-mm²) hơn kém nhau 100 lần nên đổi qua phân số thập phân có mẫu số 100.
Đơn vị cách nhau hai bậc (như m²-cm²) hơn kém nhau 10 000 lần nên đổi qua phân số thập phân có mẫu số 10 000, phần thập phân phải đủ bốn chữ số.
Bài 7 · Tiết 2 - Bài 3★Trang 44— Đổi số đo diện tích về cùng đơn vị số thập phân rồi so sánh
Tiết 2 - Bài 3 (trang 44). Viết lớn hơn hoặc bé hơn hoặc bằng vào chỗ chấm thích hợp. Tờ bìa màu đỏ có diện tích 4 dm² 5 cm², tờ bìa màu xanh có diện tích 4,5 dm². Diện tích tờ bìa màu đỏ … diện tích tờ bìa màu xanh.
Kiến thức cần nhớ
1 dm² = 100 cm² nên số cm² lẻ viết thành phần thập phân có 2 chữ số của dm².
So sánh số thập phân cùng đơn vị: so phần nguyên trước, phần nguyên bằng nhau thì so đến hàng phần mười, phần trăm.
Bài 8 · Tiết 2 - Bài 4★★Trang 45— Đổi số đo diện tích về cùng đơn vị rồi so sánh ba giá trị để tìm lớn nhất, bé nhất
Tiết 2 - Bài 4 (trang 45). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Quan sát ba hình: hình chữ nhật có diện tích 4 cm² 15 mm², hình vuông có diện tích 3,95 cm², hình tam giác có diện tích 4,5 cm². a) Hình có diện tích lớn nhất là: A. Hình tam giác B. Hình chữ nhật C. Hình vuông b) Hình có diện tích bé nhất là: A. Hình tam giác B. Hình chữ nhật C. Hình vuông
Kiến thức cần nhớ
1 cm² = 100 mm² nên số mm² lẻ viết thành phần thập phân có 2 chữ số của cm².
Muốn tìm giá trị lớn nhất, bé nhất trong nhiều số thập phân, phải đưa tất cả về cùng đơn vị trước khi so sánh.
Bài 9 · Tiết 3 - Bài 1★Trang 45— Viết số đo độ dài dưới dạng số thập phân (ôn tập tổng hợp m-dm-cm-mm)
Tiết 3 - Bài 1 (trang 45). Viết số thập phân thích hợp vào chỗ chấm. a) 10 m 5 dm =… m 8 m 4 cm =… m 15 cm 9 mm =… cm b) 506 cm =… m 150 mm =… cm 7 mm =… cm
Kiến thức cần nhớ
1 m = 10 dm = 100 cm = 1000 mm; 1 cm = 10 mm — số bậc cách nhau quyết định số chữ số ở phần thập phân.
150 mm và 7 mm đều nhỏ hơn 1 dm nên khi đổi ra cm là số có 1 chữ số ở phần thập phân hoặc là số tự nhiên tuỳ mốc quy đổi.
Bài 10 · Tiết 3 - Bài 2★★Trang 45— Đổi số đo khối lượng về cùng đơn vị số thập phân rồi so sánh nhiều giá trị
Tiết 3 - Bài 2 (trang 45). Cho bốn con vật có cân nặng như hình vẽ: Thỏ 5 kg 950 g, Ngỗng 6,2 kg, Mèo 5,95 kg, Chó 6 kg 195 g. a) Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Trong bốn con vật trên, con vật nào nặng nhất? A. Thỏ B. Ngỗng C. Mèo D. Chó b) Viết tên con vật thích hợp vào chỗ chấm. Con … và con … có cân nặng bằng nhau.
Kiến thức cần nhớ
1 kg = 1000 g nên số gam lẻ viết thành phần thập phân có 3 chữ số của kg.
Hai số thập phân bằng nhau khi viết gọn (bỏ chữ số 0 thừa ở cuối) có cùng chữ số ở mọi hàng.
Bài 11 · Tiết 3 - Bài 3★★Trang 46— Viết số đo dung tích dưới dạng số thập phân rồi sắp xếp theo thứ tự
Tiết 3 - Bài 3 (trang 46). a) Viết số thập phân thích hợp vào chỗ chấm. 1 l 125 ml =… l 1305 ml =… l 1 l 85 ml =… l 950 ml =… l b) Viết các số thập phân tìm được ở câu a theo thứ tự từ lớn đến bé.
Kiến thức cần nhớ
1 l = 1000 ml nên số mi-li-lít lẻ (hoặc số mi-li-lít không có phần lít nguyên) viết thành phần thập phân có 3 chữ số của lít.
Sắp xếp số thập phân theo thứ tự: so phần nguyên trước, phần nguyên bằng nhau thì so đến hàng phần mười, phần trăm, phần nghìn.
Bài 12 · Tiết 3 - Bài 4★★Trang 46— Đổi số đo diện tích về cùng đơn vị số thập phân rồi tìm giá trị bé nhất
Tiết 3 - Bài 4 (trang 46). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Có ba bức tranh tường: bức tranh về bảo vệ môi trường có diện tích 4 m² 18 dm²; bức tranh về an toàn giao thông có diện tích 4,2 m²; bức tranh về phòng chống dịch Covid có diện tích 4,09 m². Hỏi bức tranh nào có diện tích bé nhất? A. Bức tranh về bảo vệ môi trường B. Bức tranh về an toàn giao thông C. Bức tranh về phòng chống dịch Covid
Kiến thức cần nhớ
1 m² = 100 dm² nên số dm² lẻ viết thành phần thập phân có 2 chữ số của m².
So sánh nhiều số thập phân gần nhau phải so đủ đến hàng thấp nhất có mặt trong các số (ở đây là hàng phần trăm).
