Bài 4. So sánh số

Định hướng. Đếm lần lượt từng con vịt, từng quả dưa hấu ở mỗi bên, được hai số rồi so sánh xem số nào lớn hơn.

Vậy bốn lớn hơn ba, năm lớn hơn bốn — đúng như sách đã cho.

Định hướng. Ghép mỗi con vịt (hoặc quả dưa hấu) bên trái với một con (một quả) bên phải, bên nào còn dư ra thì bên đó lớn hơn.

Vậy bên còn dư ra là bên lớn hơn: $4>3$ và $5>4$.

Nhận xét. Cách ghép cặp giúp nhìn ra ngay bên nào nhiều hơn mà không cần nhớ số.

Định hướng. Đặt bút ở điểm mũi tên trên bắt đầu, đưa bút xiên xuống đến điểm nhọn giữa ô li, rồi từ đó đưa bút xiên lên theo mũi tên dưới.

Vậy tô đúng theo mũi tên sẽ được dấu > rõ nét, hai nét chụm đúng vào một điểm ở giữa.

Định hướng. Sau khi đã quen tay ở Cách 1, che nét chấm mờ lại, tự viết dấu > vào ô bên cạnh rồi mở ra so với mẫu để tự kiểm tra.

Vậy tự viết rồi tự so sánh giúp em biết ngay chỗ mình viết sai để sửa.

Nhận xét. Cách 2 khó hơn vì không có nét chấm mờ dẫn đường, nhưng giúp nhớ tay viết lâu hơn.

Định hướng. Lấy từng thẻ số thay vào chỗ "?", đọc lại phép so sánh xem có đúng là số đó lớn hơn số đã cho hay không.

Vậy xe b) chọn thẻ 5, xe c) chọn thẻ 8 (xe a) đã có mẫu là thẻ 4, vì $4>3$).

Định hướng. Trong dãy số 0, 1, 2,..., 10 đã học, số đứng sau luôn lớn hơn số đứng trước — chỉ cần tìm thẻ số đứng sau số đã cho trong dãy.

Vậy cách dùng dãy số cũng chọn đúng thẻ 5 và thẻ 8 như Cách 1.

Nhận xét. Thuộc dãy số 0-10 giúp chọn nhânh mà không cần thử từng thẻ.

Định hướng. Đếm lần lượt từng vật trong mỗi nhóm của từng tranh, được hai số rồi so sánh xem số nào lớn hơn.

Vậy tranh 2 là $2>1$, tranh 3 là $7>2$, tranh 4 là $6>1$ (tranh mẫu đã cho $5>2$).

Định hướng. Ghép mỗi vật ở nhóm này với một vật ở nhóm kia thành từng cặp, nhóm nào còn dư ra không có cặp thì nhóm đó lớn hơn.

Vậy bên còn dư ra chính là bên lớn hơn, kết quả giống hệt Cách 1: $2>1$; $7>2$; $6>1$.

Nhận xét. Với đàn cò và đàn khỉ đứng chồng chéo, ghép cặp giúp nhìn ra ngay bên nào nhiều hơn mà không sợ đếm sót.

Định hướng. Rà từng ô trong bảng, khoanh lại mọi ô có số lớn hơn 4, sau đó tìm cách nối các ô đã khoanh liền kề nhau thành một đường duy nhất từ ô cạnh trường đến ô cạnh nhà.

Vậy đường đi đúng đi qua các số: $5,6,7,5,8,9,10,8,7,6$ — toàn bộ 10 ô đã khoanh, không dư ô nào.

Định hướng. Xuất phát từ ô cạnh trường, mỗi bước chỉ được bước sang ô liền kề có số lớn hơn 4; nếu bước vào ô có số bé hơn hoặc bằng 4 thì dừng lại, quay về thử hướng khác.

Vậy đi thử từng bước cũng ra đúng một đường duy nhất như Cách 1, không còn hướng nào khác đi được.

Nhận xét. Cách 2 giúp không bỏ sót ô nào vì luôn kiểm tra đủ 4 hướng trước khi bước tiếp, nhưng mất công quay lại nhiều lần hơn Cách 1.

Định hướng. Đếm lần lượt từng con chim, từng con kiến ở mỗi bên, được hai số rồi so sánh xem số nào bé hơn.

Vậy hai bé hơn ba, sáu bé hơn tám — đúng như sách đã cho.

Định hướng. Ghép mỗi con chim (con kiến) bên trái với một con bên phải, bên nào còn dư ra thì bên đó nhiều hơn, bên kia là bé hơn.

Vậy bên không có gì dư (bên trái) chính là bên bé hơn: $2<3$ và $6<8$.

Nhận xét. Ghép cặp giúp nhận ra ngay bên bé hơn mà không cần nhớ số, rất hợp khi kiến đứng lộn xộn khó đếm.

Định hướng. Đặt bút ở góc trên bên trái, đưa bút xiên xuống đến điểm nhọn ở giữa dòng kẻ, rồi từ đó đưa bút xiên lên góc dưới bên trái.

Vậy tô đúng theo mũi tên sẽ được dấu < rõ nét, chụm nhọn đúng về phía bên trái.

Định hướng. Che nét chấm mờ lại, tự viết dấu < vào ô bên cạnh rồi mở ra so với mẫu để tự kiểm tra.

Vậy tự viết rồi tự so sánh giúp em phát hiện ngay lỗi viết ngược dấu để sửa kịp thời.

Nhận xét. Dấu < và dấu > rất dễ viết nhầm lẫn nhau vì hình dạng đối xứng — cần so mẫu kỹ mỗi lần viết.

Định hướng. Lấy từng thẻ số thay vào chỗ "?", đọc lại phép so sánh xem số đã cho có thật sự bé hơn thẻ đó hay không.

Vậy xe b) chọn thẻ 8, xe c) chọn thẻ 9 (xe a) đã có mẫu là thẻ 4, vì $3<4$).

Định hướng. Trong dãy số 0, 1, 2,..., 10 đã học, chỉ cần tìm thẻ số đứng sau số đã cho trong dãy là chọn được ngay.

Vậy cách dùng dãy số cũng chọn đúng thẻ 8 và thẻ 9 như Cách 1.

Nhận xét. Thuộc dãy số 0-10 giúp chọn nhânh mà không cần thử từng thẻ, nhất là khi số đã cho khá lớn như 6 hay 4.

Định hướng. Đếm lần lượt từng vật ở mỗi bên của từng khung, được hai số rồi so sánh xem số nào bé hơn.

Vậy khung 2 là $4<6$, khung 3 là $3<4$, khung 4 là $2<4$ (khung mẫu đã cho $4<5$).

Định hướng. Ghép mỗi vật bên trái với một vật bên phải thành từng cặp, bên nào còn dư ra không có cặp thì bên đó nhiều hơn, bên kia là bé hơn.

Vậy bên còn dư ra là bên lớn hơn, kết quả giống hệt Cách 1: $4<6$; $3<4$; $2<4$.

Nhận xét. Với khung có nhiều loại vật trộn lẫn, ghép cặp từng đôi một giúp không bỏ sót vật nào khi so sánh.

Định hướng. Đếm số dê ở mỗi chuồng và số bó cỏ ở mỗi xe, rồi thử ghép từng cặp xe - chuồng, kiểm tra xem số dê có bé hơn số bó cỏ hay không.

Vậy chuồng 2 (2 con dê) nhận xe 1 (3 bó cỏ), chuồng 1 (1 con dê) nhận xe 2 (2 bó cỏ).

Định hướng. Xếp số dê của hai chuồng theo thứ tự tăng dần, xếp số bó cỏ của hai xe theo thứ tự tăng dần, rồi ghép chuồng đông dê nhất với xe nhiều cỏ nhất (để chắc chắn thoả điều kiện bé hơn).

Vậy cách ghép theo thứ tự cũng cho đúng kết quả như Cách 1: chuồng 2 — xe 1; chuồng 1 — xe 2.

Nhận xét. Ghép "nhiều nhất với nhiều nhất" là mẹo nhânh, không cần thử hết mọi cặp như Cách 1.

Định hướng. Đếm lần lượt từng cái xẻng, cái cuốc (rồi từng máy tính, con chuột) ở mỗi bên, được hai số rồi so sánh.

Vậy bốn bằng bốn, năm bằng năm — đúng như sách đã cho.

Định hướng. Ghép mỗi cái xẻng với một cái cuốc (mỗi máy tính với một con chuột) thành từng cặp, nếu không bên nào dư ra thì hai nhóm bằng nhau.

Vậy ghép hết mà không dư nghĩa là hai nhóm bằng nhau: $4=4$ và $5=5$.

Nhận xét. Ghép cặp là cách chắc chắn nhất để biết hai nhóm có thật sự bằng nhau hay không, khỏi cần đếm số.

Định hướng. Đặt bút ở đầu nét trên bên trái, kéo thẳng ngang sang phải; rồi đặt bút ở đầu nét dưới bên trái, kéo thẳng ngang sang phải, sao cho hai nét song song và cách đều.

Vậy tô đúng theo mũi tên sẽ được dấu = rõ nét, hai nét ngang bằng nhau và song song.

Định hướng. Che nét chấm mờ lại, tự viết dấu = vào ô bên cạnh rồi mở ra so với mẫu để tự kiểm tra.

Vậy tự viết rồi tự so sánh giúp em biết ngay chỗ hai nét chưa đều nhau để sửa.

Nhận xét. Dấu = dễ viết hơn dấu >, < vì chỉ cần hai nét thẳng ngang, không phải xiên chụm nhọn.

Định hướng. Đếm số lượng của cả 8 tranh, ghi nhớ số của từng tranh, rồi tìm hai tranh có số giống nhau để nối.

Vậy nối đúng 4 cặp: thìa-bát ($1=1$), gà-vịt ($4=4$), gái-trai ($3=3$), mây-mưa ($5=5$).

Định hướng. Với hai tranh chưa chắc bằng nhau, ghép từng vật của tranh này với từng vật của tranh kia, nếu khớp hết không dư không thiếu thì nối được.

Vậy ghép cặp cũng xác nhận đúng gà-vịt bằng nhau (đều 4) và mây-mưa bằng nhau (đều 5), dù chúng khác loại vật.

Nhận xét. Ghép cặp giúp em yên tâm rằng hai nhóm khác loại vật vẫn bằng nhau nếu số lượng khớp đủ, không dư không thiếu.

Định hướng. Chỉ tay đếm lần lượt các lá màu vàng theo một chiều nhất định (ví dụ theo chiều kim đồng hồ) cho đến khi quay lại lá đầu tiên, rồi đếm riêng các lá màu xanh tương tự.

Vậy số lá vàng bằng số lá xanh, nên câu b) đúng, câu a) sai.

Định hướng. Vì lá vàng và lá xanh xếp xen kẽ nhau quanh vòng tròn, ghép mỗi lá vàng với đúng một lá xanh đứng ngay cạnh nó, xem có dư lá nào không.

Vậy ghép cặp khít cả vòng chứng tỏ số lá vàng bằng số lá xanh — câu b) đúng.

Nhận xét. Vì các lá xếp xen kẽ đều đặn (vàng rồi xanh, vàng rồi xanh...), chỉ cần thấy kiểu xen kẽ này lặp lại khắp vòng tròn là biết ngay hai màu bằng nhau mà không cần đếm.

Định hướng. Với hai số đã cho, đếm thêm dần từ số bé lên xem có chạm tới số lớn hay không, từ đó biết số nào lớn hơn.

Vậy tranh 2 điền dấu <, tranh 3 điền dấu <, tranh 4 điền dấu = (tranh 1 đã cho $4=4$).

Định hướng. Trong dãy số 0, 1, 2,..., 10 đã học, số nào đứng sau thì lớn hơn, số đứng trước thì bé hơn, số trùng nhau thì bằng nhau.

Vậy cách dùng thứ tự dãy số cũng chọn đúng dấu <, <, = như Cách 1.

Nhận xét. Cách 2 nhânh hơn vì chỉ cần nhớ vị trí số trong dãy 0-10, không cần đếm thêm từng bước.

Định hướng. Đếm số chấm tròn trên từng mặt xúc xắc của mỗi cặp, được hai số rồi so sánh.

Vậy cặp b) điền dấu <, cặp c) điền dấu >, cặp d) điền dấu > (cặp a) đã cho $5=5$).

Định hướng. Ghép mỗi chấm của xúc xắc này với một chấm của xúc xắc kia, bên nào còn dư ra thì bên đó nhiều hơn.

Vậy bên còn dư ra là bên lớn hơn, kết quả giống Cách 1: $3<5$; $1>0$; $4>2$.

Nhận xét. Với mặt không có chấm nào (0 chấm), phép ghép cặp cho thấy rất rõ 0 luôn bé hơn số có ít nhất 1 chấm.

Định hướng. Lần lượt thử từng số từ 0 đến 10 vào chỗ "?", xem số nào làm phép so sánh đúng.

Vậy a) điền 10; b) điền 4; c) điền 0; d) điền 2.

Định hướng. Hình dung dãy số 0, 1, 2,..., 10 xếp thành hàng: số lớn hơn 9 chỉ có thể là số đứng ngay sau số 9 (tức là 10); số bé hơn 1 chỉ có thể là số đứng ngay trước số 1 (tức là 0); dấu = thì điền đúng số đã cho.

Vậy cách dùng dãy số cũng ra đúng kết quả như Cách 1: a) 10; b) 4; c) 0; d) 2.

Nhận xét. Cách 2 nhânh hơn hẳn vì không cần thử nhiều số, chỉ cần biết số liền trước - liền sau trong dãy 0-10.

Định hướng. Đếm số thùng hàng trên từng tàu, được ba số, rồi so sánh cả ba số đó để tìm số lớn nhất.

Vậy tàu B chở nhiều thùng hàng nhất (5 thùng), tàu A chở 3 thùng, tàu C chở 2 thùng.

Định hướng. So sánh hai tàu một lúc, giữ lại tàu nào nhiều thùng hơn, rồi đem tàu đó so tiếp với tàu còn lại.

Vậy sau hai lần so sánh, Tàu B vẫn thắng — Tàu B chở nhiều thùng hàng nhất, giống hệt kết quả Cách 1.

Nhận xét. Cách so từng đôi một này rất hữu ích khi có nhiều hơn 3 nhóm cần so sánh, vì lúc nào cũng chỉ phải nhớ một tàu "đang thắng".

Định hướng. Với câu a), gộp hết quả đỏ lại thành một nhóm, gộp hết quả xanh lại thành một nhóm (không phân biệt ớt hay táo) rồi đếm. Với câu b), gộp hết quả ớt lại (không phân biệt màu), gộp hết quả táo lại rồi đếm.

Vậy a) có 4 quả đỏ và 5 quả xanh: $4<5$; b) có 5 quả ớt và 4 quả táo: $5>4$.

Định hướng. Với mỗi câu, ghép từng quả của nhóm này với từng quả của nhóm kia, xem bên nào còn dư ra để biết ngay bên đó nhiều hơn.

Vậy ghép cặp cũng cho đúng kết quả như Cách 1: $4<5$ và $5>4$.

Nhận xét. Tổng số quả trong khung luôn là 9 dù đếm theo cách nào (4+5=9 và 5+4=9), đây là cách tự kiểm tra xem mình đếm có sót quả nào không.