Chương VI. Hàm số, đồ thị và ứng dụng

Bài tập cuối chương VI

Sách bài tập Toán 10 — Kết nối tri thức, tập 2 · 31 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · 6.33★Trang 22— Hàm số cho bằng bảng: tập xác định, tập giá trị, giá trị tại một điểm
Bài 6.33 (trang 22). Thu nhập bình quân theo đầu người (GDP) của Việt Nam (tính theo USD) trong vòng năm, từ năm 2009 đến năm 2018 được cho bởi bảng sau (dựa theo số liệu của Tổng cục Thống kê):
Năm2009201020112012201320142015201620172018
GDP
Bảng này xác định một hàm số chỉ sự phụ thuộc của GDP (kí hiệu là ) vào thời gian (tính bằng năm). Khẳng định nào dưới đây là sai?
A. Giá trị của hàm số tại là ;
B. Tập xác định của hàm số có phần tử;
C. Tập giá trị của hàm số có phần tử;
D. Giá trị của hàm số tại là .
Kiến thức cần nhớ
  • Hàm số cho bằng bảng: tập xác định là tập các giá trị ở dòng trên; tập giá trị là tập các giá trị tương ứng (mỗi giá trị chỉ đếm một lần).
  • Giá trị của hàm số tại chỉ có nghĩa khi thuộc tập xác định.
🧠 Phân tích tư duy
Hàm số cho bằng bảng: dòng trên là biến (năm), dòng dưới là giá trị (GDP). Tập xác định là các năm có trong bảng, tập giá trị là các GDP khác nhau. Bẫy của phương án D là đảo vai trò biến và giá trị.
1Cách 1. Kiểm tra từng khẳng định theo định nghĩa.

Định hướng. Đọc bảng theo đúng vai trò: là năm, là GDP.

A: cột năm 2018 ứng với GDP , nên (đúng)
B: có phần tử (đúng)
C: mười giá trị GDP đôi một khác nhau nên có phần tử (đúng)
D: nên hàm số không xác định tại (sai)

Vậy khẳng định sai là D.

2Cách 2. Nhìn vào tập xác định trước.

Định hướng. Chỉ cần biết nhận giá trị trong khoảng năm 2009–2018; mọi khẳng định nói về nằm ngoài đó đều sai.


nên "giá trị tại " không tồn tại
A, B, C chỉ nói về trong và các giá trị đọc đúng từ bảng

Vậy chọn D.

3Cách 3. Hiểu D là "hàm ngược".

Định hướng. Phương án D thực chất nói là năm ứng với GDP — đó là đọc bảng theo chiều ngược, tức là coi là biến.

Bảng cho
D viết : đổi chỗ biến và giá trị
Với hàm số , không suy ra

Vậy khẳng định sai là D.

Nhận xét. Mọi khẳng định A, B, C đều đúng nên đây là câu "tìm khẳng định sai" có đúng một phương án.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi dùng Cách 2: thấy không phải là một năm trong bảng là chọn ngay.
Đáp số. D.
Sai lầm thường gặp. Chọn C vì nghĩ tập giá trị phải "ít hơn" tập xác định; thực ra mười giá trị GDP khác nhau đôi một nên tập giá trị có đúng phần tử.
🚀 Mở rộng. Nếu trong bảng có hai năm cùng GDP thì tập giá trị có mấy phần tử? Hàm số khi đó còn là hàm số không?
Bài 2 · 6.34★Trang 22— Nhận biết đường cong là đồ thị của hàm số
Bài 6.34 (trang 22). Các đường dưới đây, đường nào không là đồ thị của hàm số?
A. Hình A.
B. Hình B.
C. Hình C.
D. Hình D.
xyOA.xyO11B.xyO42C.xyO2D.
Kiến thức cần nhớ
  • Mỗi giá trị thuộc tập xác định cho đúng một giá trị .
  • Đường cong là đồ thị hàm số khi và chỉ khi mọi đường thẳng song song với cắt nó tại nhiều nhất một điểm.
🧠 Phân tích tư duy
Một đường là đồ thị hàm số khi mỗi ứng với nhiều nhất một điểm của đường. Kiểm tra bằng "đường thẳng đứng": nếu có đường thẳng cắt đường cong tại hai điểm thì không phải đồ thị hàm số. Bẫy: đường gãy khúc hình A trông "lạ" nhưng vẫn là đồ thị hàm số.
1Cách 1. Dùng đường thẳng đứng.

Định hướng. Kẻ các đường thẳng song song với trục tung và đếm số giao điểm.

A, C, D: mỗi đường thẳng đứng cắt đường cong tại nhiều nhất một điểm
B: đường thẳng cắt đường tròn tại và , hai điểm

Vậy đường ở hình B không là đồ thị của hàm số.

2Cách 2. Viết phương trình đường tròn.

Định hướng. Đường tròn tâm bán kính có phương trình ; thử giải theo .

hoặc
Với : hoặc , hai giá trị
Hình C là đồ thị (qua ), hình D là đồ thị

Vậy chọn B.

3Cách 3. Loại trừ bằng các hàm số quen thuộc.

Định hướng. Nhận ra hình C, D là đồ thị của hàm số đã biết, hình A mỗi cho một , nên chỉ còn B.

C: , (điểm thoả mãn )
D: hàm hằng
A: ghép các đoạn thẳng và một cung parabol nối tiếp nhau theo chiều tăng

Vậy đường không là đồ thị hàm số là hình B.

Nhận xét. Hàm hằng (hình D) vẫn là hàm số: mọi đều cho cùng một , điều đó không vi phạm định nghĩa.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi dùng Cách 1: phép thử đường thẳng đứng chỉ mất một giây.
Đáp số. B.
Sai lầm thường gặp. Chọn D vì nghĩ "hàm số phải thay đổi"; hàm hằng vẫn là hàm số. Hoặc chọn A vì đồ thị gãy khúc; tính "gãy" không liên quan tới định nghĩa hàm số.
🚀 Mở rộng. Đường elip, đường hypebol (hai nhánh mở sang hai bên) có là đồ thị hàm số không? Thử bằng đường thẳng đứng.
Bài 3 · 6.35★Trang 22— Tìm tập xác định của hàm số căn bậc hai
Bài 6.35 (trang 22). Tập xác định của hàm số là
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • xác định khi và chỉ khi .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · 6.36★Trang 23— Tìm tập xác định và tập giá trị của hàm số
Bài 6.36 (trang 23). Hàm số có
A. Tập xác định là và tập giá trị là ;
B. Tập xác định và tập giá trị cùng là ;
C. Tập xác định là và tập giá trị là ;
D. Tập xác định và tập giá trị cùng là .
Kiến thức cần nhớ
  • Tập giá trị : phương trình có nghiệm .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · 6.37★Trang 23— Tìm tham số để hàm số bậc nhất đồng biến
Bài 6.37 (trang 23). Với những giá trị nào của thì hàm số đồng biến trên ?
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • đồng biến trên khi , nghịch biến khi , là hàm hằng khi .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · 6.38★Trang 23— Nhận dạng hàm số chứa dấu giá trị tuyệt đối từ đồ thị
Bài 6.38 (trang 23). Đồ thị trong hình vẽ dưới đây là của hàm số nào?
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
xyO−221
Kiến thức cần nhớ
  • Đồ thị gồm hai tia đối xứng qua , đỉnh tại , đi qua .
  • Điểm thuộc đồ thị khi .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · 6.39★Trang 23— Tìm trục đối xứng của parabol
Bài 6.39 (trang 23). Trục đối xứng của parabol : là
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • Parabol có trục đối xứng .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 8 · 6.40★Trang 23— Tìm toạ độ đỉnh của parabol
Bài 6.40 (trang 23). Parabol có đỉnh là
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • Đỉnh parabol .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 9 · 6.41★Trang 23— Xét chiều biến thiên của hàm số bậc hai
Bài 6.41 (trang 23). Cho hàm số . Mệnh đề nào dưới đây đúng?
A. Hàm số đồng biến trên ;
B. Hàm số nghịch biến trên ;
C. Hàm số đồng biến trên ;
D. Hàm số nghịch biến trên .
Kiến thức cần nhớ
  • : nghịch biến trên , đồng biến trên .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 10 · 6.42★Trang 24— Nhận dạng hàm số bậc hai từ đồ thị
Bài 6.42 (trang 24). Đường parabol trong hình dưới đây là đồ thị của hàm số nào?
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
xyO−4−3−2−11−4−31
Kiến thức cần nhớ
  • : bề lõm quay lên; : bề lõm quay xuống.
  • Đỉnh ; đồ thị cắt tại .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 11 · 6.43★★Trang 24— Xác định dấu các hệ số , , từ đồ thị parabol
Bài 6.43 (trang 24). Cho hàm số bậc hai có đồ thị là đường parabol dưới đây. Khẳng định nào dưới đây là đúng?
A. , , ;
B. , , ;
C. , , ;
D. , , .
xyOI
Kiến thức cần nhớ
  • : tung độ giao điểm với trục tung.
  • ; với : .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 12 · 6.44★★Trang 24— Tìm tham số để parabol cắt trục hoành tại hai điểm nằm hai phía trục tung
Bài 6.44 (trang 24). Điều kiện cần và đủ của tham số để parabol : cắt trục tại hai điểm phân biệt nằm về hai phía của trục tung là
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • Phương trình bậc hai có hai nghiệm trái dấu .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 13 · 6.45★Trang 24— Nhận dạng tam thức bậc hai từ bảng xét dấu
Bài 6.45 (trang 24). Bảng xét dấu dưới đây là của tam thức bậc hai nào?

A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • Tam thức có hai nghiệm : ngoài khoảng nghiệm cùng dấu , trong khoảng nghiệm trái dấu .
  • .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 14 · 6.46★Trang 24— Xét dấu tam thức bậc hai có nghiệm kép
Bài 6.46 (trang 24). Bảng xét dấu nào sau đây là bảng xét dấu của tam thức ?
A.
B.
C.
D.
Kiến thức cần nhớ
  • : cùng dấu với với mọi .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 15 · 6.47★Trang 25— Giải bất phương trình bậc hai
Bài 6.47 (trang 25). Tập nghiệm của bất phương trình là
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • , hai nghiệm : .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 16 · 6.48★★Trang 25— Tìm tham số để tam thức bậc hai luôn dương
Bài 6.48 (trang 25). Các giá trị của tham số làm cho biểu thức luôn dương là
A. ;
B. ;
C. Không có ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • và .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 17 · 6.49★★Trang 25— Tìm tham số để phương trình bậc hai có hai nghiệm trái dấu
Bài 6.49 (trang 25). Phương trình có hai nghiệm trái dấu khi và chỉ khi
A. hoặc ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • có hai nghiệm trái dấu .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 18 · 6.50★★★Trang 25— Tìm tham số để bất phương trình bậc hai vô nghiệm
Bài 6.50 (trang 25). Bất phương trình vô nghiệm khi và chỉ khi
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • và (với ).
  • Bất phương trình vô nghiệm với mọi .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 19 · 6.51★★Trang 25— Phương trình dạng
Bài 6.51 (trang 25). Số nghiệm của phương trình là
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 20 · 6.52★★Trang 25— Phương trình dạng
Bài 6.52 (trang 25). Tập nghiệm của phương trình là
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 21 · 6.53★★Trang 25— Phương trình dạng
Bài 6.53 (trang 25). Tập nghiệm của phương trình là
A. ;
B. ;
C. ;
D. .
Kiến thức cần nhớ
  • .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 22 · 6.54★★Trang 25— Tìm tập xác định của hàm số chứa căn tam thức bậc hai
Bài 6.54 (trang 25). Tìm tập xác định của các hàm số sau:
a) ;
b) .
Kiến thức cần nhớ
  • xác định khi ; xác định khi .
  • Định lí về dấu tam thức bậc hai.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 23 · 6.55★★★Trang 26— Hàm số cho bởi nhiều công thức: tập xác định, đồ thị, chiều biến thiên, tập giá trị
Bài 6.55 (trang 26). Cho hàm số .
a) Tìm tập xác định của hàm số.
b) Vẽ đồ thị hàm số.
c) Từ đồ thị vẽ ở ý b) hãy chỉ ra các khoảng đồng biến, khoảng nghịch biến của hàm số.
d) Tìm tập giá trị của hàm số.
Kiến thức cần nhớ
  • Tập xác định của hàm cho bởi nhiều công thức là hợp các khoảng ứng với từng công thức.
  • đồng biến khi , nghịch biến khi .
  • Tập giá trị là hình chiếu của đồ thị lên trục tung.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 24 · 6.56★★★Trang 26— Hàm chứa giá trị tuyệt đối và hàm cho bởi hai công thức: đồ thị, tập giá trị, chiều biến thiên
Bài 6.56 (trang 26). Với mỗi hàm số dưới đây, hãy vẽ đồ thị, tìm tập xác định, tập giá trị, khoảng đồng biến và khoảng nghịch biến của chúng.
a) ;
b) .
Kiến thức cần nhớ
  • khi , khi .
  • Parabol có đỉnh , nghịch biến trên , đồng biến trên .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 25 · 6.57★★Trang 26— Xác định dấu các hệ số , , từ đồ thị parabol
Bài 6.57 (trang 26). Dựa vào đồ thị của hàm số , hãy xác định dấu của các hệ số , , trong mỗi trường hợp dưới đây.
xyOa)xyOb)xyOc)xyOd)
Kiến thức cần nhớ
  • ; nên cùng dấu khi đỉnh bên trái , trái dấu khi đỉnh bên phải .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 26 · 6.58★★Trang 26— Tìm giao điểm của đường thẳng và parabol
Bài 6.58 (trang 26). Trong mỗi trường hợp dưới đây, hãy vẽ đồ thị của các hàm số trên cùng một mặt phẳng toạ độ rồi xác định toạ độ giao điểm của chúng:
a) và ;
b) và .
Kiến thức cần nhớ
  • Hoành độ giao điểm của và là nghiệm của .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 27 · 6.59★★Trang 26— Giải bất phương trình bậc hai bằng đồ thị
Bài 6.59 (trang 26). Vẽ đồ thị mỗi hàm số sau, từ đó suy ra tập nghiệm của bất phương trình tương ứng:
a) và bất phương trình ;
b) và bất phương trình .
Kiến thức cần nhớ
  • khi đồ thị nằm phía trên trục hoành; tại giao điểm với trục hoành.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 28 · 6.60★★★Trang 26— Bài toán tham số liên quan đến dấu tam thức bậc hai
Bài 6.60 (trang 26). Tìm các giá trị của tham số để:
a) Hàm số có tập xác định ;
b) Tam thức bậc hai có dấu không phụ thuộc vào ;
c) Hàm số có tập xác định chỉ gồm một phần tử.
Kiến thức cần nhớ
  • (với ).
  • : tập nghiệm của là đoạn khi , là khi , là khi .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 29 · 6.61★★★Trang 27— Bài toán hình học dẫn đến phương trình bậc hai
Bài 6.61 (trang 27). Cho hình chữ nhật có cm, cm. Tìm vị trí điểm trên cạnh sao cho .
ABCDM6 cm13 cmx13 − x
Kiến thức cần nhớ
  • Định lí Pythagore trong tam giác vuông.
  • Với : .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 30 · 6.62★★★★Trang 27— Ứng dụng hàm số bậc hai: quỹ đạo ném xiên
Bài 6.62 (trang 27). Trong Vật lí ta biết rằng, khi một vật được ném xiên với vận tốc ban đầu , góc ném hợp với phương ngang một góc , nếu ta bỏ qua sức cản của không khí và gió, vật chỉ chịu tác động của trọng lực với gia tốc trọng trường m/s², thì độ cao (so với mặt đất) của vật phụ thuộc vào khoảng cách theo phương ngang (tính đến mặt đất tại điểm ném) theo một hàm số bậc hai cho bởi công thức
.
Như vậy quỹ đạo chuyển động của vật là một phần của đường parabol. Hãy xác định
a) Các hệ số , và của hàm số bậc hai này;
b) Độ cao lớn nhất mà vật có thể đạt được;
c) Giả sử vận tốc ban đầu không đổi. Từ kết quả câu b) hãy xác định góc ném để độ cao lớn nhất của vật đạt giá trị lớn nhất.
d) Một quả bóng được đá từ mặt đất lên cao với vận tốc ban đầu m/s và góc đá so với phương ngang là . Khi quả bóng ở độ cao trên m thì khoảng cách theo phương ngang từ vị trí của quả bóng đến vị trí đá bóng nằm trong khoảng nào (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)?
xyO55,8334,98Ay = 5 m
Kiến thức cần nhớ
  • Hàm , có giá trị lớn nhất tại .
  • ; .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 31 · 6.63★★★Trang 27— Bài toán doanh thu: hàm số bậc hai, giá trị lớn nhất và bất phương trình bậc hai
Bài 6.63 (trang 27). Một công ty kinh doanh máy tính cầm tay thấy rằng khi bán máy ở mức giá (nghìn đồng) một chiếc thì số lượng máy bán được cho bởi phương trình .
a) Tìm công thức biểu diễn doanh thu như là hàm số của đơn giá . Tìm miền xác định của hàm số .
b) Máy tính được bán ở đơn giá nào sẽ cho doanh thu lớn nhất? Tính doanh thu lớn nhất và số máy tính bán được trong trường hợp đó.
c) Với đơn giá nào thì công ty sẽ đạt được doanh thu trên tỉ đồng (làm tròn đến nghìn đồng)?
Kiến thức cần nhớ
  • Doanh thu đơn giá số lượng bán.
  • : .
  • tỉ đồng nghìn đồng.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chương VI. Hàm số, đồ thị và ứng dụng