Chương IV. Quan hệ song song trong không gian

Bài 13. Hai mặt phẳng song song

Sách bài tập Toán 11 — Kết nối tri thức, tập 1 · 12 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · 4.29★★★Trang 67— Chứng minh hai mặt phẳng song song, mặt cắt là hình bình hành
Bài 4.29 (trang 67). Cho hình bình hành . Qua , , , lần lượt vẽ bốn đường thẳng , , , đôi một song song và không nằm trong mặt phẳng .
a) Chứng minh rằng hai mặt phẳng và song song với nhau.
b) Chứng minh rằng hai mặt phẳng và song song với nhau.
c) Một mặt phẳng cắt bốn đường thẳng , , , lần lượt tại , , , . Chứng minh rằng tứ giác là hình bình hành.
ABCDA'B'C'D'abcd
Kiến thức cần nhớ
  • Hệ quả: nếu chứa hai đường thẳng cắt nhau lần lượt song song với hai đường thẳng cắt nhau nằm trong thì .
  • Điều kiện song song: nếu chứa hai đường thẳng cắt nhau , và , cùng song song với thì .
  • Cho hai mặt phẳng song song: nếu một mặt phẳng cắt mặt phẳng này thì cũng cắt mặt phẳng kia và hai giao tuyến song song với nhau.
  • Tứ giác có hai cặp cạnh đối song song, hoặc một cặp cạnh đối song song và bằng nhau, là hình bình hành.
🧠 Phân tích tư duy
chứa hai đường cắt nhau tại là và ; chứa và — hai cặp tương ứng song song. Câu c) là hệ quả của a), b): một mặt phẳng cắt hai mặt phẳng song song theo hai giao tuyến song song. Bẫy ở c): không nhất thiết song song với , nên không thể lập luận qua hai đáy song song.
1Cách 1. Hai cặp đường thẳng cắt nhau tương ứng song song

Định hướng. a), b) dùng hệ quả; c) dùng giao tuyến với hai mặt phẳng song song.

a) , ; , .
, .
b) , .
c) , .
, .

Vậy a) ; b) ; c) có hai cặp cạnh đối song song nên là hình bình hành.

2Cách 2. Dùng điều kiện qua đường thẳng song song với mặt phẳng

Định hướng. Chứng minh và cùng song song với .

a) , .
; .
b) , , .
c) , đồng phẳng, nằm trong hai mặt phẳng không có điểm chung ; tương tự .

Vậy các kết luận a), b), c) được chứng minh.

3Cách 3. Phản chứng cho a), b)

Định hướng. Giả sử cắt theo .

(hệ quả Bài 11; vì không cắt ).
.
— vô lí vì cắt tại .
Tương tự cho b); câu c) như Cách 1.

Vậy hai mặt phẳng trong a), b) song song và là hình bình hành.

Nhận xét. Hệ quả thú vị: khi , , , cùng phía với thì (tâm của và tâm của nằm trên một đường thẳng song song với ).

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Cách 1 hay nhất: hai cặp tương ứng song song cho ngay a), b), còn c) chỉ là hai lần áp dụng tính chất giao tuyến.
Đáp số. a) . b) . c) , nên là hình bình hành.
Sai lầm thường gặp. Ở câu c) viết " vì " — sai: mặt phẳng cắt tuỳ ý, không nhất thiết song song với .
🚀 Mở rộng. Nếu chỉ là hình thang () thì là hình gì? (Hình thang .)
Bài 2 · 4.30★★★Trang 67— Xác định giao tuyến của mặt phẳng song song với một mặt của tứ diện
Bài 4.30 (trang 67). Cho tứ diện và một điểm nằm trong tam giác . Gọi là mặt phẳng qua và song song với mặt phẳng .
a) Xác định giao tuyến của mặt phẳng và mặt phẳng .
b) Xác định giao tuyến của mặt phẳng và các mặt còn lại của tứ diện.
BCDAOMNP
Kiến thức cần nhớ
  • Cho hai mặt phẳng song song: nếu một mặt phẳng cắt mặt phẳng này thì cũng cắt mặt phẳng kia và hai giao tuyến song song với nhau.
  • Định lí Thalès trong tam giác: đường thẳng song song với một cạnh cắt hai cạnh còn lại thì định ra những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ (và ngược lại).
  • Tính chất (Bài 12): nếu và mặt phẳng chứa cắt theo giao tuyến thì .
🧠 Phân tích tư duy
: mặt nào cắt theo một cạnh thì cắt theo đường song song với cạnh đó. nên giao tuyến qua song song với ; tiếp tục từ các giao điểm vừa tìm được. Bẫy: quên rằng không cắt mặt .
1Cách 1. Dựng lần lượt từng giao tuyến

Định hướng. Mỗi mặt của tứ diện cắt theo một cạnh; giao tuyến với song song với cạnh ấy.

a) , qua , (, ).
b) , , ().
, .
.

Vậy a) giao tuyến là qua , song song với ; b) cắt theo , cắt theo , không cắt ; thiết diện là tam giác .

2Cách 2. Dựng bằng tỉ số (Thalès)

Định hướng. Đặt ; mọi giao điểm chia các cạnh xuất phát từ cùng tỉ số .

trong tam giác : .
trong tam giác : .
(Thalès đảo).
, , .

Vậy các giao tuyến là , , với , , chia , , cùng tỉ số; tam giác có ba cạnh song song với ba cạnh tam giác .

3Cách 3. Qua các đường thẳng song song với

Định hướng. , , nằm trong nên đều song song với ; dùng tính chất Bài 12.

, , .
, .
, .

Vậy giao tuyến như Cách 1.

Nhận xét. Mặt phẳng song song với một mặt của tứ diện cắt tứ diện theo một tam giác đồng dạng với mặt đó.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Cách 1 hay nhất khi đi thi: mỗi giao tuyến một dòng "qua điểm chung, song song với cạnh"; Cách 2 cho thêm vị trí chính xác của các điểm.
Đáp số. a) với qua , , , . b) với , ; (); không cắt .
Sai lầm thường gặp. Vẽ giao tuyến của với đi qua nhưng song song với (nhầm cạnh) — mặt cắt theo , nên giao tuyến phải song song với .
🚀 Mở rộng. Khi là trọng tâm tam giác thì tỉ số bằng bao nhiêu? (.)
Bài 3 · 4.31★★★Trang 67— Thiết diện song song với đáy của hình chóp
Bài 4.31 (trang 67). Cho hình chóp có đáy là hình bình hành. Gọi là một điểm bất kì thuộc cạnh và là mặt phẳng qua song song với mặt phẳng .
a) Xác định giao tuyến của mặt phẳng và các mặt bên của hình chóp.
b) Hình tạo bởi các giao tuyến là hình gì? Giải thích vì sao.
ABCDSEFGH
Kiến thức cần nhớ
  • Cho hai mặt phẳng song song: nếu một mặt phẳng cắt mặt phẳng này thì cũng cắt mặt phẳng kia và hai giao tuyến song song với nhau.
  • Định lí Thalès trong tam giác: đường thẳng song song với một cạnh cắt hai cạnh còn lại thì định ra những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ (và ngược lại).
  • Tứ giác có hai cặp cạnh đối song song, hoặc một cặp cạnh đối song song và bằng nhau, là hình bình hành.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · 4.32★★Trang 67— Chứng minh tính chất đáy của hình lăng trụ
Bài 4.32 (trang 67). Cho hình lăng trụ tứ giác có đáy là hình thang. Chứng minh rằng đáy là hình thang.
ABCDA'B'C'D'
Kiến thức cần nhớ
  • Hình lăng trụ: hai đáy là hai đa giác nằm trong hai mặt phẳng song song, các cạnh bên song song và bằng nhau, các mặt bên là hình bình hành.
  • Cho hai mặt phẳng song song: nếu một mặt phẳng cắt mặt phẳng này thì cũng cắt mặt phẳng kia và hai giao tuyến song song với nhau.
  • Hai đường thẳng phân biệt cùng song song với đường thẳng thứ ba thì song song với nhau.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · 4.33★★★Trang 68— Chứng minh sáu điểm là đỉnh của hình lăng trụ
Bài 4.33 (trang 68). Cho hai hình bình hành và không cùng nằm trong một mặt phẳng. Chứng minh rằng sáu điểm , , , , , là sáu đỉnh của một hình lăng trụ tam giác.
ABDCFE
Kiến thức cần nhớ
  • Hình lăng trụ: hai đáy là hai đa giác nằm trong hai mặt phẳng song song, các cạnh bên song song và bằng nhau, các mặt bên là hình bình hành.
  • Hệ quả: nếu chứa hai đường thẳng cắt nhau lần lượt song song với hai đường thẳng cắt nhau nằm trong thì .
  • Tứ giác có hai cặp cạnh đối song song, hoặc một cặp cạnh đối song song và bằng nhau, là hình bình hành.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · 4.34★★Trang 68— Thiết diện của hình hộp là hình bình hành
Bài 4.34 (trang 68). Cho hình hộp . Một mặt phẳng cắt các cạnh , , , lần lượt tại , , , . Chứng minh rằng tứ giác là hình bình hành.
ABCDA'B'C'D'EFGH
Kiến thức cần nhớ
  • Cho hai mặt phẳng song song: nếu một mặt phẳng cắt mặt phẳng này thì cũng cắt mặt phẳng kia và hai giao tuyến song song với nhau.
  • Hình hộp là hình lăng trụ có đáy là hình bình hành: sáu mặt đều là hình bình hành, các mặt đối diện song song, bốn đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.
  • Tứ giác có hai cặp cạnh đối song song, hoặc một cặp cạnh đối song song và bằng nhau, là hình bình hành.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · 4.35★★★Trang 68— Giao tuyến của hai mặt chéo trong hình hộp
Bài 4.35 (trang 68). Cho hình hộp .
a) Xác định giao tuyến của hai mặt phẳng và .
b) Chứng minh rằng .
c) Chứng minh rằng đi qua trung điểm của các đường chéo của hình hộp.
ABCDA'B'C'D'IJO
Kiến thức cần nhớ
  • Hình hộp là hình lăng trụ có đáy là hình bình hành: sáu mặt đều là hình bình hành, các mặt đối diện song song, bốn đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.
  • Hệ quả (Bài 11): hai mặt phẳng cắt nhau lần lượt chứa hai đường thẳng song song thì giao tuyến của chúng song song với hai đường thẳng đó (hoặc trùng với một trong hai đường).
  • Tứ giác có hai cặp cạnh đối song song, hoặc một cặp cạnh đối song song và bằng nhau, là hình bình hành.
  • Đường trung bình của hình bình hành (nối trung điểm hai cạnh đối) song song với hai cạnh còn lại.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 8 · 4.36★★★Trang 68— Chứng minh hai mặt phẳng song song trong hình hộp
Bài 4.36 (trang 68). Cho hình hộp . Chứng minh rằng:
a) ;
b) Hai mặt phẳng và song song với nhau.
ABCDA'B'C'D'
Kiến thức cần nhớ
  • Hình hộp là hình lăng trụ có đáy là hình bình hành: sáu mặt đều là hình bình hành, các mặt đối diện song song, bốn đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.
  • Hệ quả: nếu chứa hai đường thẳng cắt nhau lần lượt song song với hai đường thẳng cắt nhau nằm trong thì .
  • Điều kiện song song: nếu chứa hai đường thẳng cắt nhau , và , cùng song song với thì .
  • Tứ giác có hai cặp cạnh đối song song, hoặc một cặp cạnh đối song song và bằng nhau, là hình bình hành.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 9 · 4.37★★Trang 68— Tính độ dài đoạn thẳng bằng định lí Thalès trong không gian
Bài 4.37 (trang 68). Cho ba mặt phẳng , , đôi một song song. Hai đường thẳng , cắt ba mặt phẳng lần lượt tại , , và , , . Biết rằng cm, cm và cm, tính .
Kiến thức cần nhớ
  • Định lí Thalès trong không gian: ba mặt phẳng đôi một song song chắn trên hai cát tuyến phân biệt bất kì những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 10 · 4.38★★★Trang 68— Mặt phẳng qua tâm song song với đáy của hình hộp
Bài 4.38 (trang 68). Cho hình hộp . Gọi là giao điểm của các đường chéo của hình hộp. Mặt phẳng qua và song song với mặt phẳng cắt các cạnh , , , lần lượt tại , , , .
a) Chứng minh rằng , , , lần lượt là trung điểm của các cạnh , , , .
b) Chứng minh rằng là hình hộp.
ABCDA'B'C'D'OMNPQ
Kiến thức cần nhớ
  • Định lí Thalès trong không gian: ba mặt phẳng đôi một song song chắn trên hai cát tuyến phân biệt bất kì những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ.
  • Hình hộp là hình lăng trụ có đáy là hình bình hành: sáu mặt đều là hình bình hành, các mặt đối diện song song, bốn đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.
  • Hình lăng trụ: hai đáy là hai đa giác nằm trong hai mặt phẳng song song, các cạnh bên song song và bằng nhau, các mặt bên là hình bình hành.
  • Qua một điểm nằm ngoài một mặt phẳng cho trước có một và chỉ một mặt phẳng song song với mặt phẳng đã cho.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 11 · 4.39★★Trang 68— Vận dụng tính chất giao tuyến với hai mặt phẳng song song
Bài 4.39 (trang 68). Khi cắt một chiếc bánh ga-tô hình hộp, Thuý nhận thấy vết cắt ở mặt trên và mặt dưới của bánh gợi nên hình ảnh về hai đường thẳng song song với nhau. Hỏi nhận xét của Thuý có đúng không? Vì sao?
ABCDA'B'C'D'MNPQ
Kiến thức cần nhớ
  • Cho hai mặt phẳng song song: nếu một mặt phẳng cắt mặt phẳng này thì cũng cắt mặt phẳng kia và hai giao tuyến song song với nhau.
  • Hình hộp là hình lăng trụ có đáy là hình bình hành: sáu mặt đều là hình bình hành, các mặt đối diện song song, bốn đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.
  • Tính chất (Bài 12): nếu và mặt phẳng chứa cắt theo giao tuyến thì .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 12 · 4.40★★★Trang 68— Vận dụng định lí Thalès trong không gian
Bài 4.40 (trang 68). Một chiếc bình nước hình trụ được đặt trên bàn, lượng nước trong bình bằng đúng một nửa dung tích của bình. Hoàng đặt một chiếc ống hút vào trong bình sao cho một đầu của ống hút chạm vào đáy bình còn một đầu chạm vào miệng bình. Hoàng nói rằng độ dài của phần ống hút bị ướt bằng độ dài của toàn bộ ống hút. Hỏi Hoàng nói đúng hay sai? Vì sao?
Kiến thức cần nhớ
  • Định lí Thalès trong không gian: ba mặt phẳng đôi một song song chắn trên hai cát tuyến phân biệt bất kì những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ.
  • Định lí Thalès trong tam giác: đường thẳng song song với một cạnh cắt hai cạnh còn lại thì định ra những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ (và ngược lại).
  • Thể tích hình trụ: (diện tích đáy nhân chiều cao), nên với cùng đáy, thể tích tỉ lệ thuận với chiều cao.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chương IV. Quan hệ song song trong không gian