Bài 1 · Tiết 1 - Bài 1★Trang 43— Trừ qua 10 bằng cách tách số bị trừ thành 10 và phần lẻ
Tiết 1 - Bài 1 (trang 43). a) Tính 11−4. Tách: 11=10+1 10−4=? ?+1=? b) Tính 12−3. Tách: 12=10+? 10−?=? ?+?=?
Kiến thức cần nhớ
Tách số bị trừ thành 10 và phần lẻ đứng sau, phần lẻ của 11 là 1, phần lẻ của 12 là 2.
Trừ ở phần 10 trước, sau đó cộng lại phần lẻ đã tách ra.
🧠 Phân tích tư duy
Cả hai phép tính đều tách số bị trừ (11 hoặc 12) thành 10 và phần lẻ, trừ ở phần 10 trước rồi cộng lại phần lẻ. Bẫy của bài ở câu b là phải tự nhận ra phần lẻ của 12 là 2 (đề chỉ để trống "?" chứ không cho sẵn như câu a).
1Cách 1. Tách số
Định hướng. Tách số bị trừ thành 10 và phần lẻ, trừ ở 10 trước rồi cộng lại phần lẻ.
a) Tách: 11=10+1 10−4=6 6+1=7 b) Tách: 12=10+2 10−3=7 7+2=9
Vậy a) 11−4=7. b) 12−3=9.
2Cách 2. Đếm lùi
Định hướng. Đếm lùi liên tục kể từ số bị trừ.
a) Đếm lùi từ 11: 10, 9, 8, 7 b) Đếm lùi từ 12: 11, 10, 9
Vậy a) 11−4=7. b) 12−3=9, khớp Cách 1.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 1 (tách số) vì nhanh hơn hẳn đếm lùi, đặc biệt khi số trừ lớn hơn 5.
Đáp số.a) 11−4=7. b) 12−3=9.
Sai lầm thường gặp.Tách nhầm phần lẻ của 12 thành 1 (nhớ nhầm theo phần lẻ của 11 ở câu a), khiến 10−3=7 rồi cộng nhầm 7+1=8 thay vì cộng đúng 2 để ra 9.
🚀 Mở rộng.Nếu tính 14−6 thì phần lẻ tách ra từ 14 là bao nhiêu?
11 trừ đi một số thì tách 11 thành 10 và 1 rồi trừ ở phần 10 trước.
11 trừ 1 (số trừ bé nhất trong bảng) chỉ cần bớt đúng 1 đơn vị, không cần tách số.
🧠 Phân tích tư duy
Chín phép tính đều có số bị trừ là 11 nhưng số trừ không xếp theo thứ tự tăng dần (2, 5, 3, 6, 8, 9, 7, 4, 1). Vì vậy không thể áp dụng ngay quy luật giảm dần như bài tính nhẩm theo dãy đã quen, phải tính riêng hoặc sắp xếp lại theo thứ tự trước khi suy luận.
1Cách 1. Tách số tính riêng từng phép
Định hướng. Tách 11 thành 10 và 1, trừ ở 10 rồi cộng lại 1 cho từng phép tính.
Vậy kết quả lần lượt là 9; 6; 8; 5; 3; 2; 4; 7; 10.
2Cách 2. Sắp lại theo số trừ tăng dần rồi dùng quy luật giảm dần
Định hướng. Ghi chín số trừ theo thứ tự tăng dần (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9), hiệu tương ứng sẽ giảm dần từ 10 xuống 2, rồi đối chiếu lại đúng thứ tự đề bài.
Số trừ tăng dần: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 Hiệu giảm dần: 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2
Vậy đối chiếu lại đúng thứ tự đề bài, kết quả khớp Cách 1: 9; 6; 8; 5; 3; 2; 4; 7; 10.
Nhận xét. Sắp lại theo thứ tự giúp kiểm tra chéo toàn bộ chín kết quả chỉ bằng một dãy số duy nhất.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 1 (tách số tính riêng) để điền đúng thứ tự đề bài, sau đó dùng Cách 2 (dãy sắp xếp) để kiểm tra lại toàn bộ chín kết quả.
Sai lầm thường gặp.Áp nhầm quy luật giảm dần theo đúng thứ tự đề bài (vì đề không xếp theo dãy tăng dần của số trừ), ví dụ điền liền các số 9, 8, 7, 6... theo thứ tự viết mà không tính lại từng phép.
🚀 Mở rộng.Trong chín kết quả trên, có bao nhiêu kết quả là số chẵn?
Bài 3 · Tiết 1 - Bài 3★★Trang 43— Tính kết quả rồi nối với số cho trước bằng nhau
Tiết 1 - Bài 3 (trang 43). Nối (theo mẫu). Sáu con ong ghi các phép tính: 11−6; 12−3; 11−3; 11−5; 11−7; 11−4. Sáu bông hoa ghi các số: 4; 5; 6; 7; 8; 9. Nối mỗi con ong với bông hoa có số bằng kết quả phép tính của ong đó (ong 11−6 đã nối mẫu với hoa 5).
Kiến thức cần nhớ
Muốn nối đúng, phải tính chính xác kết quả từng phép trừ trước khi tìm số tương ứng.
Trừ qua 10: tách số bị trừ thành 10 và phần lẻ, trừ ở 10 rồi cộng lại phần lẻ.
Bài 4 · Tiết 1 - Bài 4★★Trang 43— Tính kết quả rồi so sánh để tìm số bé nhất, số lớn nhất
Tiết 1 - Bài 4 (trang 43). Tô màu vàng vào quả ghi phép tính có kết quả bé nhất, màu xanh vào quả ghi phép tính có kết quả lớn nhất. Bốn quả ghi các phép tính: 11−2; 11−8; 11−4; 11−9.
Kiến thức cần nhớ
Muốn so sánh phải tính chính xác kết quả của tất cả các phép trừ trước.
Với cùng số bị trừ, số trừ càng lớn thì hiệu càng bé.
Bài 11 · Tiết 3 - Bài 2★★Trang 45— Tính hiệu khi biết số bị trừ chung và nhiều số trừ khác nhau xếp quanh vòng tròn
Tiết 3 - Bài 2 (trang 45). Số? (Số bị trừ là số ở vòng tròn trong cùng, số trừ là các số thuộc vòng số 2, hiệu ghi ở vòng ngoài cùng.) a) Số bị trừ 14, số trừ lần lượt: 9; 7; 5; 6; 8. b) Số bị trừ 15, số trừ lần lượt: 9; 6; 5; 8; 7.
Kiến thức cần nhớ
Số bị trừ chung của cả vòng tròn không đổi, chỉ số trừ thay đổi theo từng vị trí.
Trừ qua 10: tách số bị trừ thành 10 và phần lẻ, trừ ở 10 rồi cộng lại phần lẻ.
Bài 12 · Tiết 3 - Bài 3★★Trang 45— Tính kết quả rồi phân loại theo hiệu cho trước
Tiết 3 - Bài 3 (trang 45). Tô màu đỏ vào những máy bay ghi phép trừ có hiệu bằng 6, màu xanh vào những máy bay ghi phép trừ có hiệu bằng 8. Sáu máy bay ghi các phép tính: 15−7; 12−4; 13−7; 14−6; 15−9; 14−8.
Kiến thức cần nhớ
Muốn phân loại theo hiệu, phải tính chính xác kết quả của từng phép trừ trước.
Trừ qua 10: tách số bị trừ thành 10 và phần lẻ, trừ ở 10 rồi cộng lại phần lẻ.
Bài 16 · Tiết 4 - Bài 2★★Trang 46— Tính kết quả rồi so sánh để tìm hiệu lớn nhất, bé nhất
Tiết 4 - Bài 2 (trang 46). Tô màu xanh vào quả ghi phép trừ có hiệu lớn nhất, màu vàng vào quả ghi phép trừ có hiệu bé nhất. Năm quả ghi các phép tính: 16−9; 15−8; 14−6; 17−8; 15−9.
Kiến thức cần nhớ
Muốn so sánh phải tính chính xác kết quả của tất cả các phép trừ trước.
Hiệu lớn nhất là số lớn nhất trong các kết quả; hiệu bé nhất là số bé nhất trong các kết quả.
Bài 19 · Tiết 4 - Bài 5★★Trang 47— Thực hiện liên tiếp hai phép tính cộng, trừ theo sơ đồ mũi tên
Tiết 4 - Bài 5 (trang 47). Số? a) Bắt đầu từ 17, trừ 9 được số thứ nhất; số thứ nhất cộng 6 được số thứ hai. 17−9?+6? b) Bắt đầu từ 9, cộng 7 được số thứ nhất; số thứ nhất trừ 8 được số thứ hai. 9+7?−8?
Kiến thức cần nhớ
Trong sơ đồ mũi tên nối tiếp, kết quả của ô trước là số bắt đầu để tính ở ô sau.
Phải tính đúng thứ tự từ trái sang phải, không bỏ qua bước nào.
Bài 20 · Tiết 5 - Bài 1★★Trang 47— Tính nhẩm liên tiếp mười phép trừ qua 10 theo một đường đi
Tiết 5 - Bài 1 (trang 47). Số? Ô tô đi từ ô Xuất phát đến ô Đích, mỗi ô trên đường đi ghi một phép trừ, tính rồi điền kết quả vào từng ô theo thứ tự: Xuất phát →11−7→14−8→11−6→13−9→12−5→16−7→13−6→15−8→14−5→17−9→ Đích.
Kiến thức cần nhớ
Mỗi ô trên đường đi là một phép trừ độc lập, không dùng kết quả ô này để tính ô khác.
Trừ qua 10: tách số bị trừ thành 10 và phần lẻ, trừ ở 10 rồi cộng lại phần lẻ.
Bài 23 · Tiết 5 - Bài 4★★Trang 48— Thực hiện liên tiếp nhiều phép tính cộng, trừ theo sơ đồ mũi tên
Tiết 5 - Bài 4 (trang 48). Số? Bắt đầu từ 7, cộng 8 được số thứ nhất; số thứ nhất trừ 6 được số thứ hai; số thứ hai cộng 5 được số thứ ba. 7+8?−6?+5?
Kiến thức cần nhớ
Trong sơ đồ mũi tên nối tiếp, kết quả của ô trước là số bắt đầu để tính ở ô sau.
Phải tính đúng thứ tự từ trái sang phải, không bỏ qua ô nào.
