Bài 2. Ôn tập phép cộng, phép trừ trong phạm vi 1000

Định hướng. Đưa mỗi số tròn chục, tròn trăm về đơn vị chục hoặc trăm rồi cộng, trừ như những số có một chữ số, sau đó thêm lại các chữ số 0.

Vậy a) $80$; $20$; $60$. b) $800$; $300$; $500$. c) $1000$; $100$; $900$.

Định hướng. Trong mỗi câu chỉ cần nhẩm đúng phép cộng đầu tiên; hai phép trừ còn lại chính là tổng trừ đi từng số hạng, nên lấy ngay kết quả phép cộng để suy ra mà không cần nhẩm lại từ đầu.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: a) $80$; $20$; $60$. b) $800$; $300$; $500$. c) $1000$; $100$; $900$.

Định hướng. Với những phép chưa quen nhẩm nhanh, có thể đặt tính theo cột dọc rồi so sánh với kết quả nhẩm ở Cách 1 để tự kiểm tra.

Vậy đặt tính cũng cho cùng kết quả như hai cách trên, khẳng định các đáp số đã đúng.

Nhận xét. Đặt tính chắc chắn nhưng chậm hơn hẳn hai cách nhẩm ở trên.

Định hướng. Viết các chữ số cùng hàng thẳng cột, thực hiện cộng hoặc trừ lần lượt từ hàng đơn vị sang hàng chục, hàng trăm, nhớ hoặc mượn đúng chỗ.

Vậy $47+53=100$; $275+18=293$; $100-35=65$; $482-247=235$.

Định hướng. Tách một số hạng thành hai phần sao cho cộng hoặc trừ với phần đầu ra số tròn chục, tròn trăm, rồi tính tiếp với phần còn lại.

Vậy cả bốn kết quả giống hệt Cách 1.

Định hướng. Sau khi tính xong, dùng phép tính ngược lại để kiểm tra: phép cộng thử lại bằng phép trừ, phép trừ thử lại bằng phép cộng.

Vậy cả bốn kết quả đều đúng, khớp với Cách 1 và Cách 2.

Nhận xét. Cách 3 không dùng để tính mà dùng để tự kiểm tra bài làm.

Định hướng. Đọc kĩ hai câu hỏi: câu a hỏi tổng nên dùng phép cộng, câu b hỏi phần nhẹ hơn nên dùng phép trừ, rồi trình bày bài giải theo đúng tóm tắt.

Vậy con lợn và con chó nặng tất cả 100 kg, con chó nhẹ hơn con lợn 50 kg.

Định hướng. Vẽ hai đoạn thẳng biểu diễn cân nặng con lợn và con chó cùng bắt đầu từ một điểm; đoạn con lợn dài hơn đoạn con chó đúng phần hiệu, nhìn sơ đồ là đọc ra được ngay số chênh lệch mà không cần đặt tính.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: tổng 100 kg, hiệu 50 kg.

Nhận xét. Sơ đồ giúp thấy ngay số nào nặng hơn và nặng hơn bao nhiêu mà không cần tính trước.

Định hướng. Vì con lợn nặng hơn con chó nên con lợn bằng con chó cộng thêm phần hiệu; từ đó tổng cân nặng hai con bằng hai lần cân nặng con chó cộng thêm hiệu, không cần cộng trực tiếp 75 với 25.

Vậy kết quả vẫn giống hai cách trên: tổng 100 kg, hiệu 50 kg.

Nhận xét. Cách này hữu ích khi đề chỉ cho biết số bé và hiệu mà không cho trực tiếp số lớn.

Định hướng. Tính chính xác kết quả của cả ba phép tính, sau đó so sánh ba số có ba chữ số để tìm số lớn nhất.

Vậy hình chữ nhật có kết quả lớn nhất. Chọn C.

Định hướng. Nhìn qua các số để ước lượng: $125+161$ gần bằng $125+160=285$, lớn hơn hẳn hai phép kia (đều quanh $260$), nên chỉ cần tính chính xác phép này để chắc chắn, đỡ mất công tính hết cả ba phép thật kỹ.

Vậy hình chữ nhật có kết quả lớn nhất, chọn C giống Cách 1 nhưng nhanh hơn.

Định hướng. Không tính hết một lúc mà so sánh dần từng cặp hai hình, giữ lại hình có kết quả lớn hơn rồi so tiếp với hình còn lại — giống cách chọn ra người cao nhất bằng cách so sánh từng đôi một.

Vậy hình chữ nhật thắng cả hai lần so sánh nên có kết quả lớn nhất, chọn C.

Nhận xét. Cả ba cách đều cho cùng một đáp án C.

Định hướng. Đặt tính rồi tính lần lượt sáu phép tính theo đúng quy tắc: tổng là số hạng cộng số hạng, hiệu là số bị trừ trừ đi số trừ.

Vậy a) Tổng: $648$; $635$; $624$. b) Hiệu: $225$; $185$; $426$.

Định hướng. Cộng hoặc trừ riêng phần trăm với phần trăm, phần chục-đơn vị với phần chục-đơn vị, rồi cộng hai kết quả lại — tránh phải đặt tính cả sáu phép.

Vậy cả sáu kết quả giống hệt Cách 1.

Định hướng. Lấy tổng trừ đi một số hạng để kiểm tra ra số hạng kia; lấy hiệu cộng với số trừ để kiểm tra ra số bị trừ.

Vậy tất cả các kết quả ở Cách 1 và Cách 2 đều đúng.

Nhận xét. Cách 3 dùng để tự kiểm tra, không thay thế cho việc tính.

Định hướng. Làm đúng mũi tên thứ nhất trước để ra ô thứ hai, sau đó lấy ngay số vừa tìm được làm tiếp mũi tên thứ hai để ra ô thứ ba.

Vậy Dãy 1: $82$; $55$. Dãy 2: $58$; $25$.

Định hướng. Khi hai mũi tên liên tiếp cùng là phép trừ, có thể gộp hai số trừ thành một số trừ duy nhất rồi trừ một lần; khi một cộng một trừ, có thể tính gộp phần cộng trừ ở giữa trước.

Vậy ô thứ hai của Dãy 1 vẫn là $55$, của Dãy 2 vẫn là $25$, giống Cách 1; còn ô thứ nhất lấy trực tiếp từ Cách 1 ($82$ và $58$).

Nhận xét. Cách 2 chỉ nhanh khi cần tìm ô cuối cùng, còn muốn biết cả ô giữa vẫn phải làm như Cách 1.

Định hướng. Đi ngược chiều mũi tên: từ ô cuối cùng, làm phép tính ngược lại với phép tính ghi trên mũi tên để lần về ô liền trước, rồi tiếp tục lần về ô đầu tiên để tự kiểm tra kết quả.

Vậy đi ngược cũng cho đúng $82$; $55$ ở Dãy 1 và $58$; $25$ ở Dãy 2, khẳng định Cách 1 đúng.

Định hướng. Tính chính xác kết quả của cả năm bông hoa, rồi sắp xếp năm số đó theo thứ tự từ bé đến lớn để nhìn ra số lớn nhất, số bé nhất và hai số bằng nhau.

Vậy a) Bông hoa B lớn nhất. b) Bông hoa C bé nhất. c) Bông hoa A và bông hoa E bằng nhau.

Định hướng. Ước lượng nhanh từng phép để đoán trước bông hoa nào có khả năng lớn nhất, bé nhất, sau đó chỉ cần tính chính xác những phép còn nghi ngờ (như A và E có vẻ gần bằng nhau).

Vậy kết quả giống Cách 1: B lớn nhất, C bé nhất, A và E bằng nhau, nhưng làm nhanh hơn.

Định hướng. So sánh lần lượt từng cặp hai bông hoa một, giữ lại bông hoa có kết quả lớn hơn (hoặc bé hơn) rồi so tiếp với bông hoa khác cho đến khi tìm ra số lớn nhất và số bé nhất.

Vậy kết quả giống hệt hai cách trên: B lớn nhất, C bé nhất, A và E bằng nhau.

Nhận xét. Cách 3 dễ bỏ sót một cặp nếu không so sánh đủ, nên Cách 1 chắc chắn hơn.

Định hướng. Tính số lít buổi chiều trước bằng phép trừ, sau đó lấy số lít buổi sáng cộng với số lít buổi chiều vừa tìm được để ra tổng cả hai buổi.

Vậy buổi chiều bán 75 lít, cả hai buổi bán 175 lít nước mắm.

Định hướng. Viết ngay cả hai buổi bằng một biểu thức: buổi sáng cộng với (buổi sáng trừ đi phần ít hơn), trong đó phần trong ngoặc chính là số lít buổi chiều.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: buổi chiều 75 lít, cả hai buổi 175 lít.

Nhận xét. Viết gộp thành một biểu thức giúp thấy rõ cả hai đáp số chỉ trong một phép tính.

Định hướng. Vì buổi chiều bằng buổi sáng trừ đi 25, nên cả hai buổi bằng buổi sáng cộng với (buổi sáng trừ 25), tức là hai lần buổi sáng rồi trừ đi 25 — tính gọn hơn việc cộng hai số lẻ với nhau.

Vậy kết quả vẫn giống hai cách trên: buổi chiều 75 lít, cả hai buổi 175 lít.