Bài 4. Ôn tập bảng nhân 2; 5, bảng chia 2; 5

Định hướng. Bảng nhân 2 và bảng chia 2 đã học thuộc lòng nên chỉ cần nhẩm ngay kết quả ứng với từng thừa số hoặc từng số bị chia mà không cần đặt phép tính.

Vậy a) tích lần lượt là 2; 6; 10; 14; 18; 4; 8; 12; 16; 20. b) thương lần lượt là 10; 9; 8; 7; 6; 5; 4; 3; 2; 1.

Định hướng. Không cần thuộc bảng, cứ lấy đúng thừa số nhân với thừa số (câu a) hoặc số bị chia chia cho số chia (câu b) ở từng cột để tính ra kết quả.

Vậy tính từng ô cũng ra đúng kết quả giống hệt Cách 1.

Định hướng. Thừa số thứ hai ở câu a) chia thành hai nhóm cách đều 2 đơn vị (1;3;5;7;9 rồi đến 2;4;6;8;10); mỗi nhóm cho ra tích tăng dần cách đều 4 đơn vị. Số bị chia ở câu b) giảm dần cách đều 2 đơn vị mà số chia không đổi nên thương giảm dần cách đều 1 đơn vị — dùng quy luật này để điền nhanh mà không cần tính từng ô.

Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả.

Nhận xét. Cách 3 giúp điền nhanh cả dãy mà không cần tính riêng từng ô, nhưng phải tách đúng hai nhóm ở câu a) mới dùng được.

Định hướng. Đến ô trống thì lấy số đã biết đứng ngay trước (dãy a, đếm tiến) hoặc số đã biết đứng ngay trước theo chiều giảm (dãy b, đếm lùi) rồi cộng thêm hoặc trừ đi 2, cứ thế đến khi gặp lại số đã cho để tự kiểm tra.

Vậy a) các số còn thiếu là 4; 8; 14; 16. b) các số còn thiếu là 16; 12; 10; 8.

Định hướng. Viết rõ từng phép tính cộng thêm 2 đơn vị (dãy a) hoặc trừ đi 2 đơn vị (dãy b) thay vì chỉ đếm bằng miệng, để tránh đếm nhầm nhịp khi có nhiều ô trống liền nhau.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1.

Định hướng. Dãy b) chính là dãy a) nhưng viết ngược từ 20 về 2, nên số còn thiếu của dãy b) chính là các số còn thiếu của dãy a) xếp theo thứ tự ngược lại — không cần đếm lại từ đầu lần thứ hai.

Vậy chỉ cần điền đúng dãy a) rồi viết ngược là ra ngay dãy b).

Nhận xét. Cách 3 nhanh nhất khi đã chắc chắn hai dãy là một dãy số viết theo hai chiều ngược nhau.

Định hướng. Làm lần lượt theo đúng ba mũi tên: lấy 8 chia 2 trước, lấy kết quả đó chia 2 tiếp, cuối cùng lấy kết quả nhân với 7.

Vậy số cần điền lần lượt là 4, 2, 14.

Định hướng. Hai phép chia liên tiếp cho 2 chính là chia cho $2\times 2=4$, nên tính nhanh $8:4$ để kiểm tra lại ô thứ hai trước khi nhân với 7.

Vậy kết quả vẫn là 4, 2, 14, giống Cách 1.

Định hướng. Tính ngược từ kết quả cuối: lấy 14 chia cho 7 được số ở ô thứ hai, rồi nhân số đó với 2 được số ở ô thứ nhất, cuối cùng nhân tiếp với 2 phải ra đúng 8 để khẳng định chắc chắn kết quả đúng.

Vậy làm ngược cũng cho ra đúng ba số 4, 2, 14 như Cách 1.

Định hướng. Số bông hoa cúc ở 6 lọ bằng số bông hoa cúc ở mỗi lọ (2 bông) nhân với số lọ (6 lọ), dùng ngay bảng nhân 2 để nhẩm nhanh.

Vậy 6 lọ hoa cúc như vậy có 12 bông hoa cúc.

Định hướng. Vì mỗi lọ đều cắm đúng 2 bông giống nhau nên có thể cộng liên tiếp sáu số 2 để ra tổng số bông, không cần dùng phép nhân.

Vậy tính bằng phép cộng cũng ra đúng 12 bông hoa cúc như Cách 1.

Định hướng. Đếm thêm 2 lần lượt cho từng lọ, thêm một lọ thì cộng thêm 2 bông, làm liên tiếp đến khi đủ 6 lọ.

Vậy đến lọ thứ 6 có 12 bông hoa cúc, khớp với hai cách trên.

Nhận xét. Cách 3 giúp hình dung rõ việc thêm dần từng lọ nhưng làm lâu hơn Cách 1 khi số lọ lớn.

Định hướng. Bảng nhân 5 và bảng chia 5 đã học thuộc lòng nên nhẩm thẳng theo đúng thứ tự đề cho.

Vậy a) tích lần lượt là 5; 15; 25; 35; 45; 10; 20; 30; 40; 50. b) thương lần lượt là 1; 2; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9; 10.

Định hướng. Không cần thuộc bảng, cứ lấy đúng thừa số nhân với thừa số (câu a) hoặc số bị chia chia cho số chia (câu b) ở từng cột để tính ra kết quả.

Vậy tính từng ô cũng ra đúng kết quả giống hệt Cách 1.

Định hướng. Câu a) tách thành hai nhóm thừa số lẻ (1;3;5;7;9) và chẵn (2;4;6;8;10), mỗi nhóm tích tăng dần đều 10 đơn vị; câu b) số bị chia tăng dần đều 5 đơn vị mà số chia không đổi nên thương tăng dần đều 1 đơn vị theo đúng thứ tự đã cho.

Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả.

Định hướng. Tính nhẩm giá trị của từng phép tính ở các ô $15:5$, $10:2$, $5\times 7$, $5\times 8$, $45:5$ rồi tìm đúng số bằng với kết quả đó trong sáu số cho sẵn để nối.

Vậy nối $15:5$ với 3; $10:2$ với 5; $5\times 7$ với 35; $5\times 8$ với 40; $45:5$ với 9 (cùng với mẫu $5\times 9$ với 45).

Định hướng. Đi từ mỗi số kết quả, thử tìm phép tính bên trái cho ra đúng số đó — làm ngược để tự kiểm tra lại Cách 1.

Vậy kết quả nối giống hệt Cách 1.

Định hướng. Không cần tính hết ngay: hai phép chia $15:5$ và $10:2$ chắc chắn cho kết quả bé (dưới 10) nên chỉ có thể nối với 3, 5 hoặc 9; hai phép nhân $5\times 7$, $5\times 8$ chắc chắn cho kết quả lớn (trên 30) nên chỉ có thể nối với 35 hoặc 40 — từ đó tính nhẩm để chọn đúng.

Vậy cách ước lượng cũng dẫn đến đúng kết quả như hai cách trên, mà loại bớt được nhiều khả năng sai ngay từ đầu.

Định hướng. Nhẩm ngay giá trị mỗi vế theo bảng nhân 2, 5 và bảng chia 2, 5 đã học, rồi so sánh hai kết quả để chọn dấu thích hợp.

Vậy a) $5\times 3>40:5$ vì $15>8$. b) $45:5<2\times 6$ vì $9<12$. c) $50:5=5\times 2$ vì $10=10$.

Định hướng. Đặt rõ từng phép nhân, phép chia ra giấy nếu chưa thuộc bảng, tính xong mới so sánh — cách làm chậm hơn nhưng chắc chắn không bỏ sót bước tính.

Vậy kết quả từng vế giống hệt Cách 1, nên dấu so sánh giống nhau.

Định hướng. Tìm thương bằng cách nghĩ đến phép nhân ngược (số chia nhân với thương bằng số bị chia) thay vì làm phép chia trực tiếp, rồi so sánh với vế còn lại.

Vậy cả ba câu đều cho kết quả giống Cách 1 và Cách 2: a) >; b) <; c) =.

Định hướng. Số lọ hoa cúc bằng tổng số bông hoa cúc chia cho số bông mỗi lọ, dùng ngay bảng chia 5 để nhẩm nhanh.

Vậy cắm được 10 lọ hoa cúc.

Định hướng. Vì mỗi lọ cắm đúng 5 bông giống nhau, có thể trừ liên tiếp 5 bông cho đến khi hết 50 bông, mỗi lần trừ ứng với một lọ.

Vậy trừ liên tiếp 10 lần thì hết đúng 50 bông, nghĩa là cắm được 10 lọ, khớp với Cách 1.

Định hướng. Coi số lọ là thừa số chưa biết trong phép nhân $5\times ?=50$ (5 bông một lọ nhân với số lọ bằng 50 bông), tìm thừa số đó bằng bảng nhân 5.

Vậy tìm bằng phép nhân ngược cũng ra đúng 10 lọ như hai cách trên.