Bài 1 · Tiết 1 - Bài 1★Trang 8— Đặt tính rồi tính: cộng, trừ, nhân, chia số tự nhiên nhiều chữ số
Tiết 1 - Bài 1 (trang 8). Đặt tính rồi tính. a) 1623+4829172872−82391674+12819 b) 263×3208×125423:17
Kiến thức cần nhớ
Đặt tính: các chữ số cùng hàng phải thẳng cột với nhau.
Phép cộng, trừ, nhân tính lần lượt từ phải sang trái; phép chia tính lần lượt từ trái sang phải, mỗi lượt ước lượng thương rồi nhân, trừ, hạ.
Muốn thử lại phép cộng (trừ), lấy tổng (hiệu) rồi cộng/trừ ngược lại với một số hạng; muốn thử lại phép nhân (chia), lấy tích (thương) rồi nhân/chia ngược lại với một thừa số.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho sẵn sáu phép tính chia hai nhóm a (cộng, trừ) và b (nhân, chia) — dấu hiệu ôn lại bốn phép tính cơ bản với số tự nhiên nhiều chữ số. Với phép chia 5423:17 cần ước lượng đúng chữ số đầu tiên của thương trước khi đặt tính, đây là bẫy hay gặp nhất trong bài.
1Cách 1. Đặt tính theo cột rồi tính
Định hướng. Đặt các chữ số thẳng cột theo đúng hàng rồi thực hiện phép tính: cộng, trừ, nhân tính từ phải sang trái, còn chia tính từ trái sang phải.
a) 1623+48296452 172872−8239190481 674+1281913493
b) 263×3789 208×122496 5423:17=319 (dư 0) Đáp số: a) 6452; 90481; 13493. b) 789; 2496; 319.
Vậy kết quả sáu phép tính lần lượt là 6452, 90481, 13493, 789, 2496, 319.
2Cách 2. Tách số theo hàng rồi tính từng phần
Định hướng. Tách mỗi số thành tổng các số tròn hàng (nghìn, trăm, chục) rồi cộng, trừ, nhân, chia từng phần, sau đó gộp lại — cách này giúp kiểm tra chéo kết quả của Cách 1.
a) 1623+4829=(1600+4800)+(23+29)=6400+52=6452 172872−82391=(172872−82000)−391=90872−391=90481 674+12819=12819+600+74=13419+74=13493
b) 263×3=(200+60+3)×3=600+180+9=789 208×12=208×10+208×2=2080+416=2496 5423:17: vì 17×300=5100 và 5423−5100=323, mà 323:17=19 nên 5423:17=300+19=319 Đáp số: a) 6452; 90481; 13493. b) 789; 2496; 319.
Vậy cả sáu kết quả đều khớp với Cách 1: 6452, 90481, 13493, 789, 2496, 319.
3Cách 3. Thử lại bằng phép tính ngược
Định hướng. Dùng quan hệ giữa phép tính thuận và phép tính ngược của nó để thử lại: tổng trừ một số hạng phải ra số hạng kia, tích chia cho một thừa số phải ra thừa số kia.
a) Thử 1623+4829=6452: 6452−4829=1623, đúng số hạng còn lại. Thử 172872−82391=90481: 90481+82391=172872, đúng số bị trừ. Thử 674+12819=13493: 13493−674=12819, đúng số hạng còn lại.
b) Thử 263×3=789: 789:3=263, đúng thừa số còn lại. Thử 208×12=2496: 2496:12=208, đúng thừa số còn lại. Thử 5423:17=319: 319×17=5423, đúng số bị chia. Đáp số: a) 6452; 90481; 13493. b) 789; 2496; 319.
Vậy cả sáu phép tính đều được thử lại đúng, khẳng định kết quả ở Cách 1 và Cách 2 chính xác.
Nhận xét. Thử lại bằng phép tính ngược nhanh hơn tính lại từ đầu, rất hữu ích khi làm bài thi có giới hạn thời gian.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài trên lớp nên dùng Cách 1 (đặt tính theo cột) vì đúng thao tác sách giáo khoa yêu cầu; sau khi đặt tính xong nên tranh thủ thử lại bằng Cách 3 để chắc chắn không nhầm khi hạ số hay nhớ.
Sai lầm thường gặp.Sai hay gặp ở phép chia 5423:17: ước lượng chữ số đầu tiên của thương sai (lấy 2 thay vì 3) do so sánh nhầm 54 trăm với 17 chục thay vì 17 trăm, dẫn đến sai hẳn hàng trăm của thương.
🚀 Mở rộng.Thử đặt tính 5423:19 (không còn chia hết) để luyện cách viết số dư đúng cách và thử lại bằng phép nhân có cộng thêm số dư.
Bài 2 · Tiết 1 - Bài 2★★Trang 8— Nhận biết biểu thức bằng nhau nhờ tính chất giao hoán, kết hợp của phép cộng và phép nhân
Tiết 1 - Bài 2 (trang 8). Không thực hiện phép tính, hãy nối các cặp biểu thức có giá trị bằng nhau. Cột trái: 462+7819; 1999+4025+975; 672×39; 3×85+3×15. Cột phải: 1999+(4025+975); 3×(85+15); 7819+462; 39×672.
Kiến thức cần nhớ
Tính chất giao hoán của phép cộng: a+b=b+a; của phép nhân: a×b=b×a.
Tính chất kết hợp của phép cộng: (a+b)+c=a+(b+c).
Nhân một số với một tổng: a×b+a×c=a×(b+c).
🧠 Phân tích tư duy
Đề yêu cầu KHÔNG thực hiện phép tính mà vẫn tìm được cặp biểu thức bằng nhau — dấu hiệu phải nhận ra TÍNH CHẤT (giao hoán, kết hợp, nhân một số với một tổng) ẩn trong cách viết mỗi biểu thức, thay vì tính ra số rồi so sánh. Bẫy: 1999+4025+975 và 1999+(4025+975) chỉ khác dấu ngoặc nên rất dễ bị bỏ qua, trong khi đó đúng là ví dụ của tính chất kết hợp.
1Cách 1. Nhận diện tính chất từ hình thức biểu thức
Định hướng. Nhìn vào hình thức mỗi biểu thức: đổi chỗ hai số hạng (hay hai thừa số) là giao hoán; chỉ đổi vị trí dấu ngoặc mà giữ nguyên thứ tự là kết hợp; một bên là tổng hai tích chung thừa số là cách nhân một số với một tổng.
462+7819 chỉ đổi chỗ hai số hạng của 7819+462 nên bằng nhau (giao hoán của phép cộng). 1999+4025+975 và 1999+(4025+975) có cùng ba số hạng, chỉ khác cách đặt dấu ngoặc nên bằng nhau (kết hợp của phép cộng). 672×39 chỉ đổi chỗ hai thừa số của 39×672 nên bằng nhau (giao hoán của phép nhân). 3×85+3×15 là tổng hai tích cùng thừa số 3, bằng 3×(85+15) (nhân một số với một tổng). Đáp số: bốn cặp bằng nhau là 462+7819 với 7819+462; 1999+4025+975 với 1999+(4025+975); 672×39 với 39×672; 3×85+3×15 với 3×(85+15).
Hình nối/đường đi đầy đủ (đáp án):
Vậy bốn cặp biểu thức được nối đúng là bốn cặp nêu trên, không cần tính ra kết quả cụ thể.
2Cách 2. Tính giá trị từng biểu thức rồi so khớp
Định hướng. Tính giá trị từng biểu thức ở cả hai cột rồi xếp các biểu thức có cùng giá trị vào một cặp — chắc chắn đúng dù chưa thuộc tên tính chất.
Cột trái: 462+7819=8281; 1999+4025+975=6999; 672×39=26208; 3×85+3×15=300. Cột phải: 1999+(4025+975)=6999; 3×(85+15)=300; 7819+462=8281; 39×672=26208. So khớp: 8281=8281 nên nối 462+7819 với 7819+462; 6999=6999 nên nối 1999+4025+975 với 1999+(4025+975); 26208=26208 nên nối 672×39 với 39×672; 300=300 nên nối 3×85+3×15 với 3×(85+15). Đáp số: bốn cặp bằng nhau có chung giá trị lần lượt là 8281; 6999; 26208; 300.
Vậy kết quả nối trùng khớp với Cách 1, dù cách này phải tính toán nhiều hơn.
3Cách 3. Lập bảng đối chiếu các số có mặt trong mỗi biểu thức
Định hướng. Liệt kê các số có mặt trong mỗi biểu thức ở cả hai cột, biểu thức nào có ĐÚNG các số giống nhau (không thêm, không bớt) mới xét tiếp đến cách sắp xếp — tránh nhầm sang biểu thức chỉ na ná nhau.
462+7819: chứa hai số 462, 7819; bên phải chỉ có 7819+462 chứa đúng hai số này nên ghép cặp. 1999+4025+975: chứa ba số 1999, 4025, 975; bên phải chỉ có 1999+(4025+975) chứa đúng ba số này nên ghép cặp. 672×39: chứa hai số 672, 39; bên phải chỉ có 39×672 chứa đúng hai số này nên ghép cặp. 3×85+3×15: chứa các số 3, 85, 15; bên phải chỉ có 3×(85+15) chứa đúng các số này nên ghép cặp. Đáp số: bốn cặp ghép được giống hệt Cách 1 và Cách 2.
Vậy cả ba cách đều cho cùng bốn cặp biểu thức bằng nhau.
Nhận xét. Cách 3 hữu ích khi đề có nhiều biểu thức gần giống nhau, giúp loại ngay các cặp chứa số khác nhau trước khi xét tới tính chất.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài trên lớp nên dùng Cách 1 (nhận diện tính chất) vì đúng yêu cầu đề 'không thực hiện phép tính' và nhanh nhất; khi còn phân vân thì kiểm lại bằng Cách 2 (tính giá trị) cho chắc chắn.
Sai lầm thường gặp.Sai hay gặp: nối 1999+4025+975 với 3×(85+15) chỉ vì cả hai đều 'có vẻ phức tạp', trong khi phải xét đúng các số có mặt trong từng biểu thức chứ không đoán theo cảm giác.
🚀 Mở rộng.Thử tự đặt thêm một cặp biểu thức mới cũng bằng nhau nhờ tính chất kết hợp của phép nhân, chẳng hạn (25×4)×7 và 25×(4×7), rồi giải thích vì sao chúng bằng nhau mà không cần tính.
Bài 3 · Tiết 1 - Bài 3★Trang 9— Toán tổng - hiệu: tìm hai số khi biết tổng và hiệu
Tiết 1 - Bài 3 (trang 9). Mẹ mua hai gói trái cây sấy hết tất cả 54 000 đồng. Trong đó, gói mít sấy có giá hơn gói chuối sấy là 10 000 đồng. Tính giá tiền mỗi gói trái cây sấy mà mẹ đã mua.
Kiến thức cần nhớ
Số lớn = (Tổng + Hiệu) : 2.
Số bé = (Tổng − Hiệu) : 2 (hoặc lấy Tổng trừ Số lớn).
Bài 7 · Tiết 2 - Bài 3★Trang 10— Toán trung bình cộng
Tiết 2 - Bài 3 (trang 10). Bình đang tập chạy để tham gia một cuộc thi chạy ma-ra-tông. Ngày thứ nhất, Bình chạy được 1 200 m. Ngày thứ hai, Bình chạy được 1 500 m. Ngày thứ ba, Bình chạy được 1 400 m. Ngày thứ tư, Bình chạy được 2 000 m. Hỏi trung bình mỗi ngày Bình chạy được bao nhiêu mét?
Kiến thức cần nhớ
Trung bình cộng của nhiều số = Tổng các số đó : số các số hạng.
Bài 8 · Tiết 2 - Bài 4★Trang 10— Toán chia hết và tính tiền: số khay trứng và doanh thu bán
Tiết 2 - Bài 4 (trang 10). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Rô-bốt thu hoạch được 504 quả trứng gà trong nông trại. Bạn ấy cho những quả trứng đó vào khay, mỗi khay gồm 12 quả trứng. a) Rô-bốt được … khay trứng. b) Mỗi khay trứng có giá 50 000 đồng. Khi bán hết tất cả các khay trứng, Rô-bốt thu được số tiền là … đồng.
Kiến thức cần nhớ
Số khay = tổng số quả trứng : số quả trứng mỗi khay.
Bài 9 · Tiết 2 - Bài 5★★Trang 10— Điền dấu phép tính thích hợp để được phép tính đúng, có xét thứ tự thực hiện phép tính
Tiết 2 - Bài 5 (trang 10). Viết dấu +, –, × hoặc : vào ô trống để được các phép tính đúng. a) 1975?50?75=2000 b) 1000?2?187=2187 c) 25?4?8=800 d) 1500?2?100=1300
Kiến thức cần nhớ
Không có dấu ngoặc thì nhân, chia thực hiện trước; cộng, trừ thực hiện sau.
Thử dấu bằng cách ước lượng độ lớn: muốn kết quả lớn hơn nhiều so với các số ban đầu thường phải có phép nhân; muốn kết quả nhỏ hơn nhiều thường có phép chia hoặc phép trừ.