Chủ đề 7. Tỉ số và các bài toán liên quan

Bài 36. Tỉ số. Tỉ số phần trăm

Vở bài tập Toán 5 — Kết nối tri thức, tập 2 · 8 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · Tiết 1 · Bài 1★Trang 4— Viết tỉ số của hai số theo định nghĩa
Tiết 1 · Bài 1 (trang 4). Hoàn thành bảng sau (theo mẫu):
Số thứ nhấtSố thứ haiTỉ số của số thứ nhất và số thứ hai
59 (mẫu)
2140?
3325?
ab (khác 0)?
Kiến thức cần nhớ
  • Tỉ số của a và b là a : b hay (b khác 0). Số thứ nhất là tử số, số thứ hai là mẫu số.
🧠 Phân tích tư duy
Bài mẫu đã chỉ rõ tỉ số của 5 và 9 là : số thứ nhất viết trên (tử số), số thứ hai viết dưới (mẫu số). Chỉ cần áp dụng đúng thứ tự đó cho hai dòng số cụ thể và một dòng viết bằng chữ.
1Cách 1. Viết trực tiếp theo định nghĩa tỉ số

Định hướng. Áp dụng đúng định nghĩa: tỉ số của số thứ nhất và số thứ hai là phân số có tử số là số thứ nhất, mẫu số là số thứ hai.

Dòng 21 và 40: tỉ số của 21 và 40 là hay .

Dòng 33 và 25: tỉ số của 33 và 25 là hay .

Dòng a và b (b khác 0): tỉ số của a và b là hay .

Vậy ba tỉ số cần điền lần lượt là ; ; .

2Cách 2. Kiểm tra bằng cách rút gọn về phân số tối giản

Định hướng. Sau khi viết tỉ số dạng phân số, thử tìm ước chung lớn nhất của tử số và mẫu số để kiểm tra đã viết đúng dạng gọn nhất chưa.

: 21 = 3 × 7, 40 = 2 × 2 × 2 × 5, không có ước chung nào khác 1 nên đã tối giản.

: 33 = 3 × 11, 25 = 5 × 5, không có ước chung nào khác 1 nên đã tối giản.

: chưa biết giá trị cụ thể nên giữ nguyên dạng chữ.

Vậy cả ba tỉ số giữ nguyên như Cách 1, việc kiểm tra xác nhận không có sai sót khi viết phân số.

3Cách 3. Đối chiếu ngược lại bằng phép nhân để kiểm tra tỉ số

Định hướng. Kiểm tra lại bằng cách nhân tỉ số vừa viết với số thứ hai, kết quả phải đúng bằng số thứ nhất — nếu khớp thì tỉ số đã viết đúng.

Với : nhân với 40 được — đúng bằng số thứ nhất 21, tỉ số viết đúng.
Với : nhân với 25 được — đúng bằng số thứ nhất 33, tỉ số viết đúng.
Với : nhân với b được — đúng bằng số thứ nhất a, công thức viết đúng với mọi a, b.

Vậy cả ba tỉ số đều được kiểm tra khớp, đúng như Cách 1 và Cách 2.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên dùng Cách 1 (viết trực tiếp theo định nghĩa) — nhanh nhất, không cần kiểm tra thêm bước nào.
Đáp số. Tỉ số của 21 và 40 là ; tỉ số của 33 và 25 là ; tỉ số của a và b là .
Sai lầm thường gặp. Viết tỉ số của 33 và 25 thành (đổi ngược tử số và mẫu số) — phải giữ đúng thứ tự đề cho: số thứ nhất (33) là tử số, số thứ hai (25) là mẫu số, kết quả đúng là .
🚀 Mở rộng. Nếu số thứ nhất là 25 và số thứ hai là 33 (đổi chỗ hai số) thì tỉ số của chúng là bao nhiêu?
Bài 2 · Tiết 1 · Bài 2★★Trang 4— Toán có lời văn — viết tỉ số từ số liệu thực tế
Tiết 1 · Bài 2 (trang 4). Số?
Một trường tiểu học có 45 bạn nữ và 37 bạn nam tham gia các lớp học bơi.
a) Tỉ số của số bạn nữ và số bạn nam là .
b) Tỉ số của số bạn nam và số bạn nữ là .
c) Tỉ số của số bạn nam và tổng số bạn tham gia là .
Kiến thức cần nhớ
  • Tỉ số của a và b là a : b hay (b khác 0); số nêu trước là tử số, số nêu sau là mẫu số.
  • Tổng số bạn tham gia bằng số bạn nữ cộng số bạn nam.
🧠 Phân tích tư duy
Ba câu hỏi là ba tỉ số khác nhau từ cùng một bộ số liệu. Câu a) và b) là hai tỉ số nghịch đảo của nhau, còn câu c) phải tính tổng số bạn tham gia trước (45 + 37) rồi mới lập tỉ số với số bạn nam, không được lấy nhầm số bạn nữ làm mẫu số ở câu c).
1Cách 1. Viết trực tiếp theo định nghĩa với số liệu đề cho

Định hướng. Với câu a), b) áp dụng ngay định nghĩa tỉ số theo đúng thứ tự đề nêu; với câu c) phải tính tổng số bạn tham gia trước khi viết tỉ số.

a) Số bạn nữ là 45, số bạn nam là 37. Tỉ số của số bạn nữ và số bạn nam là: .

b) Đổi lại thứ tự: tỉ số của số bạn nam và số bạn nữ là: .

c) Tổng số bạn tham gia là:
(bạn)
Tỉ số của số bạn nam và tổng số bạn tham gia là: .

Vậy a) ; b) ; c) .

2Cách 2. Dùng sơ đồ đoạn thẳng minh hoạ hai nhóm bạn

Định hướng. Vẽ hai đoạn thẳng: một đoạn 45 phần biểu diễn số bạn nữ, một đoạn 37 phần biểu diễn số bạn nam, rồi đọc tỉ số trực tiếp từ số phần của từng đoạn.

Đoạn “bạn nữ” gồm 45 phần bằng nhau, đoạn “bạn nam” gồm 37 phần bằng nhau (mỗi phần ứng với 1 bạn).
a) Đoạn nữ so với đoạn nam: phần so với phần, tức là .
b) Đoạn nam so với đoạn nữ: phần so với phần, tức là .
c) Ghép hai đoạn nối tiếp nhau được cả đoạn dài phần (tổng số bạn tham gia). Đoạn nam so với cả đoạn ghép là phần so với phần, tức là .

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: a) ; b) ; c) .

3Cách 3. Suy ra câu c) từ kết quả câu a), b) mà không cộng lại từ đầu

Định hướng. Nhận xét tỉ số ở câu a) là đã có sẵn tử số 45 (số bạn nữ) và mẫu số 37 (số bạn nam); mẫu số của câu c) chính là tử số cộng mẫu số của câu a), nên suy ra ngay mà không cần cộng lại từ đầu.

Từ câu a): tỉ số nữ và nam là — tử số 45 và mẫu số 37 chính là hai số hạng cần cộng để ra tổng số bạn tham gia.
Lấy tử số cộng mẫu số của tỉ số câu a): (bạn) — đây cũng là tổng số bạn tham gia của câu c).
Vậy tỉ số của số bạn nam (tử số của tỉ số câu b) và tổng số bạn tham gia (tổng vừa tìm) là .

Vậy câu c) vẫn là , khớp hai cách trên.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên dùng Cách 1 (viết trực tiếp theo định nghĩa) — rõ ràng, ít bước, không cần vẽ sơ đồ hay suy luận thêm.
Đáp số. a) . b) . c) .
Sai lầm thường gặp. Ở câu c), lấy nhầm số bạn nữ (45) làm mẫu số vì vừa dùng số đó ở câu a), viết thành — trong khi đề hỏi tỉ số của số bạn nam và TỔNG SỐ BẠN THAM GIA (82 bạn), phải cộng 45 với 37 trước rồi mới lấy 82 làm mẫu số.
🚀 Mở rộng. Tỉ số của số bạn nữ và tổng số bạn tham gia là bao nhiêu?
Bài 3 · Tiết 1 · Bài 3★★Trang 5— Chuyển đổi qua lại giữa tỉ số phần trăm và phân số
Tiết 1 · Bài 3 (trang 5). Nối (theo mẫu).
Bốn con vật ghi tỉ số phần trăm lần lượt: (mẫu, đã nối), , , .
Bốn ngôi nhà ghi phân số lần lượt: , , , (xếp không theo đúng thứ tự với hàng con vật ở trên).
Bốn con vật ghi tỉ số phần trăm, bốn ngôi nhà ghi phân số tương ứng41%37%18%50%18100411005010037100
Kiến thức cần nhớ
  • Tỉ số phần trăm chính là phân số , và ngược lại.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · Tiết 1 · Bài 4★Trang 5— Trắc nghiệm — đổi tỉ số phần trăm thành số lượng cụ thể
Tiết 1 · Bài 4 (trang 5). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng.
Mỗi bạn tô màu 100 bông hoa. Mai đã tô màu được 55 bông. Việt đã tô màu được 85 bông, Nam đã tô màu được 65 bông. Rô-bốt đã tô màu được 75 bông. Hỏi bạn nào đã tô màu được bông hoa?
A. Mai  B. Việt  C. Nam  D. Rô-bốt
Kiến thức cần nhớ
  • Khi tổng số đối tượng là 100, tỉ số phần trăm của một phần chính là số lượng của phần đó.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · Tiết 2 · Bài 1★★Trang 5— Trắc nghiệm — xác định tỉ số ứng với đại lượng nào
Tiết 2 · Bài 1 (trang 5). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng.
Tham gia buổi tổng vệ sinh nhặt rác ở sân trường có 29 bạn của lớp 5A, 27 bạn của lớp 5B, 37 bạn của lớp 5C và 31 bạn của lớp 5D. Tỉ số là:
A. Tỉ số của số bạn lớp 5A và số bạn lớp 5B.
B. Tỉ số của số bạn lớp 5C và số bạn lớp 5A.
C. Tỉ số của số bạn lớp 5B và số bạn lớp 5D.
D. Tỉ số của số bạn lớp 5D và số bạn lớp 5B.
Kiến thức cần nhớ
  • Tỉ số của a và b: số thứ nhất (tử số) ứng với đại lượng nêu trước, số thứ hai (mẫu số) ứng với đại lượng nêu sau.
  • Số liệu: lớp 5A có 29 bạn, lớp 5B có 27 bạn, lớp 5C có 37 bạn, lớp 5D có 31 bạn.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · Tiết 2 · Bài 2★★Trang 6— Viết tỉ số thành tỉ số phần trăm
Tiết 2 · Bài 2 (trang 6). Viết các tỉ số dưới đây thành các tỉ số phần trăm.
            
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn viết phân số thành tỉ số phần trăm: đưa phân số về dạng có mẫu số 100 rồi viết tử số kèm dấu .
  • Tỉ số dạng đổi trực tiếp thành .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · Tiết 2 · Bài 3★Trang 6— Toán có lời văn — tính tỉ số phần trăm
Tiết 2 · Bài 3 (trang 6). Tại một trạm kiểm tra nồng độ cồn của lái xe ô tô, người ta kiểm tra 100 người thì có 3 người vi phạm. Hỏi trong 100 người đó:
a) Số người vi phạm chiếm bao nhiêu phần trăm?
b) Số người không vi phạm chiếm bao nhiêu phần trăm?
Kiến thức cần nhớ
  • Vì tổng số người kiểm tra là 100 nên tỉ số phần trăm của một nhóm chính là số người của nhóm đó.
  • Số người không vi phạm = tổng số người kiểm tra − số người vi phạm.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 8 · Tiết 2 · Bài 4★★★Trang 6— Toán có lời văn — so sánh hai tỉ số phần trăm
Tiết 2 · Bài 4 (trang 6). Người ta kiểm tra 500 sản phẩm loại A thì có 45 sản phẩm không đạt chuẩn, kiểm tra 100 sản phẩm loại B thì có 11 sản phẩm không đạt chuẩn. Hỏi sản phẩm loại nào có tỉ số phần trăm đạt chuẩn cao hơn?
Kiến thức cần nhớ
  • Số sản phẩm đạt chuẩn = tổng số sản phẩm kiểm tra − số sản phẩm không đạt chuẩn.
  • Chỉ so sánh được hai tỉ số phần trăm khi đã đổi về cùng mẫu số 100.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chủ đề 7. Tỉ số và các bài toán liên quan