Bài 1 · Tiết 1 - Bài 1★★Trang 30— Ôn tập tổng hợp: hàng của số tự nhiên, so sánh số tự nhiên, so sánh phân số, hỗn số
Tiết 1 - Bài 1 (trang 30). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. a) Giá trị của chữ số 8 trong số 478 062 là: A. 8 B. 80 C. 800 D. 8 000 b) Số bé nhất trong các số 431 200, 398 801, 389 999, 399 000 là: A. 431 200 B. 398 801 C. 389 999 D. 399 000 c) Phân số lớn nhất trong các phân số 43;87;1613;3227 là: A. 43 B. 87 C. 1613 D. 3227 d) Phân số 100217 viết ở dạng hỗn số là: A. 210017 B. 2010017 C. 710021 D. 211007
Kiến thức cần nhớ
Giá trị của một chữ số trong số tự nhiên bằng chữ số đó nhân với giá trị của hàng nó đứng.
So sánh số tự nhiên nhiều chữ số: số nào có nhiều chữ số hơn thì lớn hơn; số chữ số bằng nhau thì so sánh từng hàng từ trái sang phải.
So sánh phân số khác mẫu số: quy đồng mẫu số rồi so sánh tử số.
Hỗn số gồm phần nguyên và phần phân số; phân số có tử số lớn hơn mẫu số đổi được ra hỗn số bằng phép chia có dư.
🧠 Phân tích tư duy
Bốn ý ôn lại bốn mảng kiến thức khác nhau của Chủ đề 1: đọc giá trị theo hàng, so sánh số tự nhiên nhiều chữ số, so sánh phân số khác mẫu số, đổi phân số ra hỗn số — dấu hiệu nhận ra ngay là cụm "khoanh vào chữ" đứng trước bốn câu độc lập. Bẫy hay gặp: câu a dễ nhầm chữ số 8 với giá trị của nó (8 khác 8 000); câu c phải quy đồng đủ bốn phân số cùng lúc, thiếu một phân số sẽ so sánh sai thứ tự.
1Cách 1. Xác định trực tiếp theo tính chất của từng dạng
Định hướng. Mỗi ý dùng đúng một quy tắc đã học: xác định hàng, so sánh theo hàng, quy đồng mẫu số, chia có dư.
a) Số 478 062 có chữ số 8 đứng ở hàng nghìn nên giá trị của nó là 8×1000=8000 b) Bốn số đều có sáu chữ số, so sánh hàng trăm nghìn: 4 ở 431 200 lớn nhất nên loại; ba số còn lại có hàng trăm nghìn đều là 3, so hàng chục nghìn: 398801 và 399000 có hàng chục nghìn là 9, còn 389999 có hàng chục nghìn là 8 nên bé nhất c) Quy đồng mẫu số chung là 32: 43=3224; 87=3228; 1613=3226; giữ nguyên 3227. So sánh tử số: 24<26<27<28 nên 87 lớn nhất d) 217:100=2 dư 17 nên phần nguyên là 2, phần phân số là 10017, viết hỗn số là 210017
Vậy a) chọn D; b) chọn C; c) chọn B; d) chọn A.
2Cách 2. Dùng phép biến đổi trung gian để kiểm chứng
Định hướng. Viết số thành tổng các hàng, sắp xếp thứ tự, đổi phân số ra số thập phân để so sánh nhanh — mỗi ý dùng một phép biến đổi khác thay cho cách đọc hàng trực tiếp.
a) 478062=4×100000+7×10000+8×1000+0×100+6×10+2; số hạng chứa chữ số 8 là 8×1000=8000 b) Sắp xếp bốn số theo thứ tự từ bé đến lớn: 389999<398801<399000<431200, số đứng đầu dãy là số bé nhất c) Đổi ra số thập phân: 43=0,75; 87=0,875; 1613=0,8125; 3227=0,84375; số thập phân lớn nhất là 0,875 ứng với 87 d) 100217=2,17=2+10017=210017
Vậy cả bốn ý cho cùng đáp án như Cách 1: D, C, B, A.
3Cách 3. Thử — loại trừ từng phương án
Định hướng. Với trắc nghiệm, thử ngược mỗi phương án vào đề bài rồi loại phương án sai — không cần tính lại từ đầu.
a) Thử A (8 ở hàng đơn vị) sai vì hàng đơn vị của 478 062 là 2; thử B, C (hàng chục, hàng trăm) đều sai vì hàng chục là 6, hàng trăm là 0; chỉ D (hàng nghìn) đúng vì hàng nghìn của 478 062 chính là 8 b) Thử A: 431 200 có hàng trăm nghìn là 4, lớn hơn ba số còn lại (đều có hàng trăm nghìn 3) nên A không thể bé nhất, loại; so B và D (hàng chục nghìn đều 9) với C (hàng chục nghìn 8) thì C bé hơn — C bé nhất c) Ước lượng phần bù tới 1 của từng phân số rồi quy đồng mẫu 32: 1−43=328; 1−87=324; 1−1613=326; 1−3227=325 — phần bù nhỏ nhất là 324 ứng với 87 nên 87 gần 1 nhất, tức lớn nhất d) Thử ngược: lấy phần nguyên nhân mẫu số cộng tử số của mỗi đáp án xem có ra 217 không — A: 2×100+17=217 đúng; B, C, D đều cho kết quả khác 217
Vậy thử — loại trừ cũng cho đúng bốn đáp án: D, C, B, A.
Nhận xét. Cách thử — loại trừ rất nhanh khi làm trắc nghiệm có thời gian giới hạn, nhưng vẫn nên làm lại bằng Cách 1 để chắc chắn không đoán mò.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 1: xác định trực tiếp theo hàng/quy đồng là cách chắc chắn và nhanh nhất; Cách 3 (thử — loại trừ) chỉ nên dùng để kiểm tra lại khi còn thời gian.
Đáp số.a) D; b) C; c) B; d) A.
Sai lầm thường gặp.Nhiều bạn chọn A ở câu a vì nhầm "chữ số 8" với "giá trị của chữ số 8" — chữ số 8 chỉ là 8, nhưng nó đứng ở hàng nghìn nên giá trị thật là 8 000.
🚀 Mở rộng.Đổi đề thành "giá trị của chữ số 4" trong cùng số 478 062, các em vẫn làm theo đúng ba bước: tìm hàng của chữ số đó rồi nhân với giá trị hàng.
Bài 2 · Tiết 1 - Bài 2★Trang 30— Đặt tính cộng, trừ, nhân, chia số tự nhiên nhiều chữ số
Tiết 1 - Bài 2 (trang 30). Đặt tính rồi tính. a) 268 408 + 27 369 b) 72 638 – 9 450 c) 318 × 54 d) 54 404 : 67
Kiến thức cần nhớ
Đặt tính: viết các chữ số thẳng cột theo hàng (đơn vị thẳng đơn vị, chục thẳng chục…).
Cộng, trừ, nhân: tính lần lượt từ phải sang trái (từ hàng đơn vị); chia: chia lần lượt từ trái sang phải.
🧠 Phân tích tư duy
Bốn phép tính cộng, trừ, nhân, chia yêu cầu đặt tính theo cột dọc — dấu hiệu nhận ra ngay từ cụm "Đặt tính rồi tính". Bẫy hay gặp ở câu d: phép chia có số bị chia lớn, phải chia lần lượt từ trái sang phải và hạ đúng từng chữ số, hạ thiếu một chữ số là sai cả thương.
1Cách 1. Đặt tính rồi tính theo cột dọc
Định hướng. Viết các số thẳng hàng theo đúng cột, thực hiện phép tính lần lượt từng hàng đúng thứ tự đề yêu cầu.
a) 268408+27369295777 b) 72638−945063188 c) 318×5412721590017172 d) 54404:67=812 (dư 0): hạ 544 chia 67 được 8 dư 8; hạ tiếp 80 chia 67 được 1 dư 13; hạ tiếp 134 chia 67 được 2 dư 0
Vậy a) 295777; b) 63188; c) 17172; d) 812.
2Cách 2. Tách số theo hàng lớn rồi tính riêng từng phần
Định hướng. Tách mỗi số thành phần nghìn (hoặc chục) và phần còn lại, tính riêng hai phần cho gọn rồi cộng lại — cách nhẩm nhanh, không cần đặt tính đầy đủ.
a) 268408=268000+408; 27369=27000+369; cộng riêng: 268000+27000=295000 và 408+369=777; gộp lại: 295000+777=295777 b) 72638=72000+638; 9450=9000+450; trừ riêng: 72000−9000=63000 và 638−450=188; gộp lại: 63000+188=63188 c) Tách thừa số 54=50+4: 318×50=15900; 318×4=1272; cộng lại: 15900+1272=17172 d) Ước lượng thương tròn trăm trước: 67×800=53600; còn dư 54404−53600=804; 804:67=12; thương là 800+12=812
Vậy tách số cũng cho đúng bốn kết quả như Cách 1.
3Cách 3. Thử lại bằng phép tính ngược
Định hướng. Dùng phép tính ngược để kiểm tra: cộng thử lại bằng trừ, trừ thử lại bằng cộng, nhân thử lại bằng chia, chia thử lại bằng nhân.
a) 295777−27369=268408 (khớp số hạng đã cho) nên phép cộng đúng b) 63188+9450=72638 (khớp số bị trừ) nên phép trừ đúng c) 17172:54=318 (khớp thừa số đã cho) nên phép nhân đúng d) 812×67=54404 (khớp số bị chia, dư 0) nên phép chia đúng
Vậy cả bốn kết quả ở Cách 1 đều được kiểm chứng đúng.
Nhận xét. Thử lại bằng phép tính ngược là thói quen tốt để tự kiểm tra bài làm mà không cần người khác chấm.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 1: đặt tính theo cột dọc đúng như đề yêu cầu, chắc chắn và trình bày rõ ràng; Cách 3 dùng để tự kiểm tra lại kết quả sau khi làm xong.
Đáp số.a) 295 777; b) 63 188; c) 17 172; d) 812.
Sai lầm thường gặp.Ở câu d, có bạn hạ nhầm chữ số hoặc quên hạ, ví dụ hạ luôn 800 thay vì hạ lần lượt 544 rồi 80 rồi 134 — phải chia đúng theo từng bước từ trái sang phải mới ra thương 812.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi phép chia câu d thành 54 405 : 67 (tăng số bị chia thêm 1 đơn vị) thì thương vẫn là 812 nhưng dư 1 — các em thử tính lại để thấy số dư thay đổi thế nào khi số bị chia thay đổi.
Bài 3 · Tiết 1 - Bài 3★★Trang 31— Toán có lời văn: tính tổng tiền mua hàng rồi tìm tiền trả lại
Tiết 1 - Bài 3 (trang 31). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Một bút mực có giá 12 500 đồng, một quyển vở có giá 8 000 đồng. Mai mua 2 bút mực và 6 quyển vở. Mai đưa cho cô bán hàng 100 000 đồng. Hỏi cô bán hàng trả lại Mai bao nhiêu tiền?
Kiến thức cần nhớ
Số tiền mua một loại hàng = đơn giá × số lượng.
Số tiền trả lại = số tiền đưa ra − tổng số tiền phải trả.
Bài 4 · Tiết 1 - Bài 4★★★Trang 31— Tìm số tự nhiên thoả điều kiện về số chữ số khác nhau và tổng các chữ số
Tiết 1 - Bài 4 (trang 31). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Tìm số bé nhất có năm chữ số khác nhau mà tổng năm chữ số của số đó bằng 10. Số phải tìm là: …
Kiến thức cần nhớ
Số có năm chữ số bé nhất khi chữ số hàng chục nghìn nhỏ nhất có thể (khác 0) và các chữ số tiếp theo xếp tăng dần từ trái sang phải.
Năm chữ số của một số tự nhiên năm chữ số là các số từ 0 đến 9, không được lặp lại nếu đề yêu cầu "khác nhau".
Bài 5 · Tiết 1 - Bài 5★★★Trang 32— Toán có lời văn: tìm hai số khi biết tổng (nửa chu vi) và hiệu, rồi tính diện tích hình chữ nhật
Tiết 1 - Bài 5 (trang 32). Vườn trường của Trường Tiểu học Nguyễn Siêu dạng hình chữ nhật có chu vi 96 m, chiều dài hơn chiều rộng 10 m. Tính diện tích vườn trường đó.
Kiến thức cần nhớ
Nửa chu vi hình chữ nhật = chu vi : 2 = chiều dài + chiều rộng.
Tìm hai số biết tổng và hiệu: số lớn = (tổng + hiệu) : 2; số bé = (tổng − hiệu) : 2.
Bài 8 · Tiết 2 - Bài 3★★Trang 33— Đổi số đo độ dài, khối lượng ra phân số thập phân hoặc hỗn số
Tiết 2 - Bài 3 (trang 33). Viết phân số thập phân hoặc hỗn số thích hợp vào chỗ chấm. a) 4 mm = … cm 7 cm = … m 63 cm = … m 840 m = … km b) 7 g = … kg 40 g = … kg 365 g = … kg 851 kg = … tấn c) 3 dm 9 cm = … dm 5 m 42 cm = … m 6 kg 450 g = … kg 2 tấn 84 kg = … tấn
Kiến thức cần nhớ
Bảng đơn vị đo độ dài: mỗi đơn vị gấp 10 lần đơn vị liền sau (…, km, …, m, dm, cm, mm).
Bảng đơn vị đo khối lượng: mỗi đơn vị gấp 10 lần đơn vị liền sau (…, tấn, …, kg, …, g).
Số đo ghép hai đơn vị (ví dụ 3 dm 9 cm) đổi thành hỗn số: phần đơn vị lớn là phần nguyên, phần đơn vị bé đổi ra phân số của đơn vị lớn.
Bài 9 · Tiết 2 - Bài 4★★Trang 33— Toán có lời văn: tìm số trung bình cộng khi các nhóm có số lượng khác nhau
Tiết 2 - Bài 4 (trang 33). Một bộ truyện thiếu nhi gồm 6 tập, mỗi tập có 80 trang và 9 tập còn lại, mỗi tập có 60 trang. Hỏi trung bình mỗi tập truyện có bao nhiêu trang?
Kiến thức cần nhớ
Số trung bình cộng của nhiều số hạng = tổng các số hạng : số các số hạng.
Khi các nhóm có số lượng khác nhau, phải tính tổng số trang của TẤT CẢ các tập rồi chia cho TỔNG số tập, không lấy trung bình cộng của hai đơn giá.
Bài 11 · Tiết 3 - Bài 1★★Trang 34— Ước lượng kết quả phép tính bằng cách làm tròn số
Tiết 3 - Bài 1 (trang 34). Ước lượng kết quả phép tính rồi viết số thích hợp vào chỗ chấm. a) Kết quả phép tính 13 010 – 8 965 khoảng … nghìn. b) Kết quả phép tính 45 030 + 24 970 khoảng … chục nghìn. c) Kết quả phép tính 799 800 – 201 400 khoảng … trăm nghìn. d) Kết quả phép tính 6 009 100 + 2 995 500 khoảng … triệu.
Kiến thức cần nhớ
Ước lượng kết quả phép tính: làm tròn các số hạng đến hàng đề yêu cầu rồi thực hiện phép tính với các số đã làm tròn.
Quy tắc làm tròn số: nếu chữ số ngay sau hàng làm tròn từ 5 trở lên thì làm tròn lên, nhỏ hơn 5 thì làm tròn xuống (giữ nguyên).
Bài 13 · Tiết 3 - Bài 3★★★Trang 34— Toán có lời văn: tìm phân số của một số, tính liên tiếp hai lần trên phần còn lại
Tiết 3 - Bài 3 (trang 34). Cô Bình mang 140 quả cam ra chợ bán. Lần thứ nhất, cô Bình bán được 41 số cam đó. Lần thứ hai, cô Bình bán được 73 số cam còn lại sau lần bán thứ nhất. Hỏi cô Bình đã bán được tất cả bao nhiêu quả cam?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm phân số của một số, ta lấy số đó nhân với phân số.
Khi bán (hoặc dùng) lần thứ hai theo phân số của "số còn lại", phải tính đúng số còn lại sau lần thứ nhất trước khi nhân phân số.
Bài 15 · Tiết 3 - Bài 5★★★Trang 35— Toán có lời văn: tìm một số hạng khi biết trung bình cộng của cả nhóm và trung bình cộng của phần còn lại
Tiết 3 - Bài 5 (trang 35). Biết tuổi trung bình của 5 cầu thủ bóng rổ trên sân thi đấu là 23 tuổi. Trong đó, tuổi trung bình của 4 cầu thủ là 22 tuổi. Hỏi cầu thủ còn lại bao nhiêu tuổi?
Kiến thức cần nhớ
Tổng các số hạng = số trung bình cộng × số các số hạng.
Muốn tìm một số hạng còn lại, lấy tổng của cả nhóm trừ đi tổng của các số hạng đã biết.