Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Bài 9. Luyện tập chung

Vở bài tập Toán 5 — Kết nối tri thức, tập 1 · 15 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · Tiết 1 - Bài 1★★Trang 30— Ôn tập tổng hợp: hàng của số tự nhiên, so sánh số tự nhiên, so sánh phân số, hỗn số
Tiết 1 - Bài 1 (trang 30). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng.
a) Giá trị của chữ số 8 trong số 478 062 là:
A. 8 B. 80 C. 800 D. 8 000
b) Số bé nhất trong các số 431 200, 398 801, 389 999, 399 000 là:
A. 431 200 B. 398 801 C. 389 999 D. 399 000
c) Phân số lớn nhất trong các phân số là:
A. B. C. D.
d) Phân số viết ở dạng hỗn số là:
A. B. C. D.
Kiến thức cần nhớ
  • Giá trị của một chữ số trong số tự nhiên bằng chữ số đó nhân với giá trị của hàng nó đứng.
  • So sánh số tự nhiên nhiều chữ số: số nào có nhiều chữ số hơn thì lớn hơn; số chữ số bằng nhau thì so sánh từng hàng từ trái sang phải.
  • So sánh phân số khác mẫu số: quy đồng mẫu số rồi so sánh tử số.
  • Hỗn số gồm phần nguyên và phần phân số; phân số có tử số lớn hơn mẫu số đổi được ra hỗn số bằng phép chia có dư.
🧠 Phân tích tư duy
Bốn ý ôn lại bốn mảng kiến thức khác nhau của Chủ đề 1: đọc giá trị theo hàng, so sánh số tự nhiên nhiều chữ số, so sánh phân số khác mẫu số, đổi phân số ra hỗn số — dấu hiệu nhận ra ngay là cụm "khoanh vào chữ" đứng trước bốn câu độc lập. Bẫy hay gặp: câu a dễ nhầm chữ số 8 với giá trị của nó (8 khác 8 000); câu c phải quy đồng đủ bốn phân số cùng lúc, thiếu một phân số sẽ so sánh sai thứ tự.
1Cách 1. Xác định trực tiếp theo tính chất của từng dạng

Định hướng. Mỗi ý dùng đúng một quy tắc đã học: xác định hàng, so sánh theo hàng, quy đồng mẫu số, chia có dư.

a) Số 478 062 có chữ số 8 đứng ở hàng nghìn nên giá trị của nó là
b) Bốn số đều có sáu chữ số, so sánh hàng trăm nghìn: ở 431 200 lớn nhất nên loại; ba số còn lại có hàng trăm nghìn đều là , so hàng chục nghìn: và có hàng chục nghìn là , còn có hàng chục nghìn là nên bé nhất
c) Quy đồng mẫu số chung là : ; ; ; giữ nguyên . So sánh tử số: nên lớn nhất
d) dư nên phần nguyên là , phần phân số là , viết hỗn số là

Vậy a) chọn D; b) chọn C; c) chọn B; d) chọn A.

2Cách 2. Dùng phép biến đổi trung gian để kiểm chứng

Định hướng. Viết số thành tổng các hàng, sắp xếp thứ tự, đổi phân số ra số thập phân để so sánh nhanh — mỗi ý dùng một phép biến đổi khác thay cho cách đọc hàng trực tiếp.

a) ; số hạng chứa chữ số là
b) Sắp xếp bốn số theo thứ tự từ bé đến lớn: , số đứng đầu dãy là số bé nhất
c) Đổi ra số thập phân: ; ; ; ; số thập phân lớn nhất là ứng với
d)

Vậy cả bốn ý cho cùng đáp án như Cách 1: D, C, B, A.

3Cách 3. Thử — loại trừ từng phương án

Định hướng. Với trắc nghiệm, thử ngược mỗi phương án vào đề bài rồi loại phương án sai — không cần tính lại từ đầu.

a) Thử A ( ở hàng đơn vị) sai vì hàng đơn vị của 478 062 là ; thử B, C (hàng chục, hàng trăm) đều sai vì hàng chục là , hàng trăm là ; chỉ D (hàng nghìn) đúng vì hàng nghìn của 478 062 chính là
b) Thử A: 431 200 có hàng trăm nghìn là , lớn hơn ba số còn lại (đều có hàng trăm nghìn ) nên A không thể bé nhất, loại; so B và D (hàng chục nghìn đều ) với C (hàng chục nghìn ) thì C bé hơn — C bé nhất
c) Ước lượng phần bù tới của từng phân số rồi quy đồng mẫu : ; ; ; — phần bù nhỏ nhất là ứng với nên gần nhất, tức lớn nhất
d) Thử ngược: lấy phần nguyên nhân mẫu số cộng tử số của mỗi đáp án xem có ra không — A: đúng; B, C, D đều cho kết quả khác

Vậy thử — loại trừ cũng cho đúng bốn đáp án: D, C, B, A.

Nhận xét. Cách thử — loại trừ rất nhanh khi làm trắc nghiệm có thời gian giới hạn, nhưng vẫn nên làm lại bằng Cách 1 để chắc chắn không đoán mò.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Làm bài nên dùng Cách 1: xác định trực tiếp theo hàng/quy đồng là cách chắc chắn và nhanh nhất; Cách 3 (thử — loại trừ) chỉ nên dùng để kiểm tra lại khi còn thời gian.
Đáp số. a) D; b) C; c) B; d) A.
Sai lầm thường gặp. Nhiều bạn chọn A ở câu a vì nhầm "chữ số 8" với "giá trị của chữ số 8" — chữ số 8 chỉ là 8, nhưng nó đứng ở hàng nghìn nên giá trị thật là 8 000.
🚀 Mở rộng. Đổi đề thành "giá trị của chữ số 4" trong cùng số 478 062, các em vẫn làm theo đúng ba bước: tìm hàng của chữ số đó rồi nhân với giá trị hàng.
Bài 2 · Tiết 1 - Bài 2★Trang 30— Đặt tính cộng, trừ, nhân, chia số tự nhiên nhiều chữ số
Tiết 1 - Bài 2 (trang 30). Đặt tính rồi tính.
a) 268 408 + 27 369
b) 72 638 – 9 450
c) 318 × 54
d) 54 404 : 67
Kiến thức cần nhớ
  • Đặt tính: viết các chữ số thẳng cột theo hàng (đơn vị thẳng đơn vị, chục thẳng chục…).
  • Cộng, trừ, nhân: tính lần lượt từ phải sang trái (từ hàng đơn vị); chia: chia lần lượt từ trái sang phải.
🧠 Phân tích tư duy
Bốn phép tính cộng, trừ, nhân, chia yêu cầu đặt tính theo cột dọc — dấu hiệu nhận ra ngay từ cụm "Đặt tính rồi tính". Bẫy hay gặp ở câu d: phép chia có số bị chia lớn, phải chia lần lượt từ trái sang phải và hạ đúng từng chữ số, hạ thiếu một chữ số là sai cả thương.
1Cách 1. Đặt tính rồi tính theo cột dọc

Định hướng. Viết các số thẳng hàng theo đúng cột, thực hiện phép tính lần lượt từng hàng đúng thứ tự đề yêu cầu.

a)
b)
c)
d) (dư ): hạ chia được dư ; hạ tiếp chia được dư ; hạ tiếp chia được dư

Vậy a) ; b) ; c) ; d) .

2Cách 2. Tách số theo hàng lớn rồi tính riêng từng phần

Định hướng. Tách mỗi số thành phần nghìn (hoặc chục) và phần còn lại, tính riêng hai phần cho gọn rồi cộng lại — cách nhẩm nhanh, không cần đặt tính đầy đủ.

a) ; ; cộng riêng: và ; gộp lại:
b) ; ; trừ riêng: và ; gộp lại:
c) Tách thừa số : ; ; cộng lại:
d) Ước lượng thương tròn trăm trước: ; còn dư ; ; thương là

Vậy tách số cũng cho đúng bốn kết quả như Cách 1.

3Cách 3. Thử lại bằng phép tính ngược

Định hướng. Dùng phép tính ngược để kiểm tra: cộng thử lại bằng trừ, trừ thử lại bằng cộng, nhân thử lại bằng chia, chia thử lại bằng nhân.

a) (khớp số hạng đã cho) nên phép cộng đúng
b) (khớp số bị trừ) nên phép trừ đúng
c) (khớp thừa số đã cho) nên phép nhân đúng
d) (khớp số bị chia, dư ) nên phép chia đúng

Vậy cả bốn kết quả ở Cách 1 đều được kiểm chứng đúng.

Nhận xét. Thử lại bằng phép tính ngược là thói quen tốt để tự kiểm tra bài làm mà không cần người khác chấm.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Làm bài nên dùng Cách 1: đặt tính theo cột dọc đúng như đề yêu cầu, chắc chắn và trình bày rõ ràng; Cách 3 dùng để tự kiểm tra lại kết quả sau khi làm xong.
Đáp số. a) 295 777; b) 63 188; c) 17 172; d) 812.
Sai lầm thường gặp. Ở câu d, có bạn hạ nhầm chữ số hoặc quên hạ, ví dụ hạ luôn 800 thay vì hạ lần lượt 544 rồi 80 rồi 134 — phải chia đúng theo từng bước từ trái sang phải mới ra thương 812.
🚀 Mở rộng. Nếu đổi phép chia câu d thành 54 405 : 67 (tăng số bị chia thêm 1 đơn vị) thì thương vẫn là 812 nhưng dư 1 — các em thử tính lại để thấy số dư thay đổi thế nào khi số bị chia thay đổi.
Bài 3 · Tiết 1 - Bài 3★★Trang 31— Toán có lời văn: tính tổng tiền mua hàng rồi tìm tiền trả lại
Tiết 1 - Bài 3 (trang 31). Viết số thích hợp vào chỗ chấm.
Một bút mực có giá 12 500 đồng, một quyển vở có giá 8 000 đồng. Mai mua 2 bút mực và 6 quyển vở. Mai đưa cho cô bán hàng 100 000 đồng. Hỏi cô bán hàng trả lại Mai bao nhiêu tiền?
Kiến thức cần nhớ
  • Số tiền mua một loại hàng = đơn giá × số lượng.
  • Số tiền trả lại = số tiền đưa ra − tổng số tiền phải trả.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · Tiết 1 - Bài 4★★★Trang 31— Tìm số tự nhiên thoả điều kiện về số chữ số khác nhau và tổng các chữ số
Tiết 1 - Bài 4 (trang 31). Viết số thích hợp vào chỗ chấm.
Tìm số bé nhất có năm chữ số khác nhau mà tổng năm chữ số của số đó bằng 10.
Số phải tìm là: …
Kiến thức cần nhớ
  • Số có năm chữ số bé nhất khi chữ số hàng chục nghìn nhỏ nhất có thể (khác 0) và các chữ số tiếp theo xếp tăng dần từ trái sang phải.
  • Năm chữ số của một số tự nhiên năm chữ số là các số từ 0 đến 9, không được lặp lại nếu đề yêu cầu "khác nhau".
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · Tiết 1 - Bài 5★★★Trang 32— Toán có lời văn: tìm hai số khi biết tổng (nửa chu vi) và hiệu, rồi tính diện tích hình chữ nhật
Tiết 1 - Bài 5 (trang 32). Vườn trường của Trường Tiểu học Nguyễn Siêu dạng hình chữ nhật có chu vi 96 m, chiều dài hơn chiều rộng 10 m. Tính diện tích vườn trường đó.
Nửa chu vi = Chiều dài + Chiều rộng = 48 mChiều dài:Chiều rộng:??Hiệu: 10 mTổng48 m
Kiến thức cần nhớ
  • Nửa chu vi hình chữ nhật = chu vi : 2 = chiều dài + chiều rộng.
  • Tìm hai số biết tổng và hiệu: số lớn = (tổng + hiệu) : 2; số bé = (tổng − hiệu) : 2.
  • Diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · Tiết 2 - Bài 1★Trang 32— Bốn phép tính cộng, trừ, nhân, chia phân số
Tiết 2 - Bài 1 (trang 32). Tính.
a)
b)
c)
d)
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn cộng (trừ) hai phân số khác mẫu số, ta quy đồng mẫu số rồi cộng (trừ) hai phân số đó.
  • Muốn nhân hai phân số, ta lấy tử số nhân với tử số, mẫu số nhân với mẫu số.
  • Muốn chia hai phân số, ta lấy phân số thứ nhất nhân với phân số đảo ngược của phân số thứ hai.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · Tiết 2 - Bài 2★★Trang 32— Tính giá trị biểu thức có nhiều phép tính, có dấu ngoặc, có phân số
Tiết 2 - Bài 2 (trang 32). Tính giá trị của biểu thức.
a)
b)
Kiến thức cần nhớ
  • Biểu thức có các phép cộng, trừ, nhân, chia thì thực hiện nhân, chia trước, cộng, trừ sau.
  • Biểu thức có dấu ngoặc thì tính trong ngoặc trước.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 8 · Tiết 2 - Bài 3★★Trang 33— Đổi số đo độ dài, khối lượng ra phân số thập phân hoặc hỗn số
Tiết 2 - Bài 3 (trang 33). Viết phân số thập phân hoặc hỗn số thích hợp vào chỗ chấm.
a) 4 mm = … cm 7 cm = … m 63 cm = … m 840 m = … km
b) 7 g = … kg 40 g = … kg 365 g = … kg 851 kg = … tấn
c) 3 dm 9 cm = … dm 5 m 42 cm = … m 6 kg 450 g = … kg 2 tấn 84 kg = … tấn
Kiến thức cần nhớ
  • Bảng đơn vị đo độ dài: mỗi đơn vị gấp 10 lần đơn vị liền sau (…, km, …, m, dm, cm, mm).
  • Bảng đơn vị đo khối lượng: mỗi đơn vị gấp 10 lần đơn vị liền sau (…, tấn, …, kg, …, g).
  • Số đo ghép hai đơn vị (ví dụ 3 dm 9 cm) đổi thành hỗn số: phần đơn vị lớn là phần nguyên, phần đơn vị bé đổi ra phân số của đơn vị lớn.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 9 · Tiết 2 - Bài 4★★Trang 33— Toán có lời văn: tìm số trung bình cộng khi các nhóm có số lượng khác nhau
Tiết 2 - Bài 4 (trang 33). Một bộ truyện thiếu nhi gồm 6 tập, mỗi tập có 80 trang và 9 tập còn lại, mỗi tập có 60 trang. Hỏi trung bình mỗi tập truyện có bao nhiêu trang?
Kiến thức cần nhớ
  • Số trung bình cộng của nhiều số hạng = tổng các số hạng : số các số hạng.
  • Khi các nhóm có số lượng khác nhau, phải tính tổng số trang của TẤT CẢ các tập rồi chia cho TỔNG số tập, không lấy trung bình cộng của hai đơn giá.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 10 · Tiết 2 - Bài 5★★★Trang 33— Bài toán mở: phân tích một phân số thành tổng hai phân số đơn vị
Tiết 2 - Bài 5 (trang 33). Đố em!
Viết phân số thành tổng hai phân số có tử số là 1 và mẫu số khác nhau.
Kiến thức cần nhớ
  • Phân số đơn vị là phân số có tử số bằng 1.
  • Muốn cộng (trừ) hai phân số khác mẫu số, ta quy đồng mẫu số rồi cộng (trừ) hai phân số đó.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 11 · Tiết 3 - Bài 1★★Trang 34— Ước lượng kết quả phép tính bằng cách làm tròn số
Tiết 3 - Bài 1 (trang 34). Ước lượng kết quả phép tính rồi viết số thích hợp vào chỗ chấm.
a) Kết quả phép tính 13 010 – 8 965 khoảng … nghìn.
b) Kết quả phép tính 45 030 + 24 970 khoảng … chục nghìn.
c) Kết quả phép tính 799 800 – 201 400 khoảng … trăm nghìn.
d) Kết quả phép tính 6 009 100 + 2 995 500 khoảng … triệu.
Kiến thức cần nhớ
  • Ước lượng kết quả phép tính: làm tròn các số hạng đến hàng đề yêu cầu rồi thực hiện phép tính với các số đã làm tròn.
  • Quy tắc làm tròn số: nếu chữ số ngay sau hàng làm tròn từ 5 trở lên thì làm tròn lên, nhỏ hơn 5 thì làm tròn xuống (giữ nguyên).
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 12 · Tiết 3 - Bài 2★★Trang 34— Toán có lời văn liên quan đến số năm, tính theo năm hiện tại
Tiết 3 - Bài 2 (trang 34). Vua Quang Trung sinh năm 1753. Hỏi kể từ năm nay, còn bao nhiêu năm nữa sẽ kỉ niệm 300 năm ngày sinh vua Quang Trung?
Kiến thức cần nhớ
  • Năm kỉ niệm tròn số năm = năm mốc (năm sinh) + số năm tròn.
  • Số năm còn lại tính từ năm nay đến năm kỉ niệm = năm kỉ niệm − năm nay.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 13 · Tiết 3 - Bài 3★★★Trang 34— Toán có lời văn: tìm phân số của một số, tính liên tiếp hai lần trên phần còn lại
Tiết 3 - Bài 3 (trang 34). Cô Bình mang 140 quả cam ra chợ bán. Lần thứ nhất, cô Bình bán được số cam đó. Lần thứ hai, cô Bình bán được số cam còn lại sau lần bán thứ nhất. Hỏi cô Bình đã bán được tất cả bao nhiêu quả cam?
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn tìm phân số của một số, ta lấy số đó nhân với phân số.
  • Khi bán (hoặc dùng) lần thứ hai theo phân số của "số còn lại", phải tính đúng số còn lại sau lần thứ nhất trước khi nhân phân số.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 14 · Tiết 3 - Bài 4★★★Trang 35— Tính giá trị biểu thức bằng cách thuận tiện, áp dụng tính chất một số nhân với một tổng
Tiết 3 - Bài 4 (trang 35). Tính bằng cách thuận tiện.
a)
b)
Kiến thức cần nhớ
  • Tính chất một số nhân với một tổng: .
  • Có thể đổi chỗ, nhóm các số hạng trong tổng (tính chất giao hoán, kết hợp) để việc tính toán thuận tiện hơn.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 15 · Tiết 3 - Bài 5★★★Trang 35— Toán có lời văn: tìm một số hạng khi biết trung bình cộng của cả nhóm và trung bình cộng của phần còn lại
Tiết 3 - Bài 5 (trang 35). Biết tuổi trung bình của 5 cầu thủ bóng rổ trên sân thi đấu là 23 tuổi. Trong đó, tuổi trung bình của 4 cầu thủ là 22 tuổi. Hỏi cầu thủ còn lại bao nhiêu tuổi?
Kiến thức cần nhớ
  • Tổng các số hạng = số trung bình cộng × số các số hạng.
  • Muốn tìm một số hạng còn lại, lấy tổng của cả nhóm trừ đi tổng của các số hạng đã biết.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung