Chương I. Tập hợp các số tự nhiên

Bài 3. Thứ tự trong tập hợp các số tự nhiên

Sách bài tập Toán 6 — Kết nối tri thức, tập 1 · 7 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · 1.22★Trang 12— Vẽ tia số, biểu diễn số tự nhiên trên tia số
Hãy vẽ tia số và biểu diễn các số 7 và 11 trên tia số đó.
01234567891011A (7)B (11)O
Kiến thức cần nhớ
  • Trên tia số gốc O, điểm biểu diễn số tự nhiên là điểm cách gốc O một khoảng bằng đơn vị độ dài
🧠 Phân tích tư duy
Đề không có phép tính nào, chỉ có cụm "biểu diễn trên tia số", nên đây là bài dựng hình: việc phải làm là đặt cho đúng thước đo chứ không phải tính toán. Chọn hướng đếm vạch đơn vị kể từ gốc vì mỗi số tự nhiên ứng với đúng một vạch chia có sẵn, đếm đến đâu đánh dấu đến đó là chắc chắn nhất mà không cần dụng cụ gì thêm. Bẫy nằm ở chỗ gốc ứng với số chứ không phải một đơn vị, ai đếm gốc là vạch thứ nhất sẽ đặt điểm biểu diễn số lệch sang vị trí của số .
1Cách 1. Đếm liên tiếp từng vạch đơn vị kể từ gốc

Muốn biểu diễn một số tự nhiên trên tia số, ta đếm từ gốc theo chiều mũi tên đủ số đơn vị bằng đúng số đó rồi đánh dấu điểm dừng.

Vẽ tia gốc , trên đó lấy liên tiếp các đoạn thẳng đơn vị bằng nhau, mỗi vạch chia ứng với một số tự nhiên Đếm từ đi đơn vị theo chiều mũi tên, dừng lại tại vạch thứ , đặt tên điểm đó là , ta có điểm biểu diễn số . Đếm từ đi tiếp đến vạch thứ , đặt tên điểm đó là , ta có điểm biểu diễn số .

Vậy trên tia số, điểm cách đơn vị biểu diễn số , điểm cách đơn vị biểu diễn số .

2Cách 2. Chọn đơn vị bằng rồi đo thẳng bằng thước

Khi vẽ trên giấy trắng không có ô li thì đếm vạch rất dễ lệch; thay vào đó chọn hẳn một đơn vị đo cụ thể trên thước, chẳng hạn đơn vị ứng với , rồi đo trực tiếp khoảng cách từ gốc là đặt được điểm ngay.

Vẽ tia gốc và chọn độ dài đơn vị là . Đặt thước dọc theo tia sao cho vạch của thước trùng gốc , đánh dấu điểm tại vạch ; điểm cách đúng đơn vị nên biểu diễn số . Giữ nguyên thước, đánh dấu điểm tại vạch ; điểm cách đúng đơn vị nên biểu diễn số . Đo lại khoảng cách hai điểm vừa đặt được đơn vị, tức , đúng bằng số khoảng đơn vị giữa chúng.

Vậy điểm biểu diễn số , điểm biểu diễn số , khớp với Cách 1.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi dùng Cách 1 vì giấy thi có ô li sẵn, lấy mỗi ô là một đơn vị rồi đếm là xong, không mất công đo và không lệ thuộc thước; Cách 2 chỉ đáng dùng khi vẽ trên giấy trắng và cần hình đúng tỉ lệ.
Đáp số. Điểm biểu diễn số ; điểm biểu diễn số
Sai lầm thường gặp. Nhiều bạn coi gốc là vạch thứ nhất rồi đếm tiếp nên đánh dấu điểm tại vạch ứng với số và điểm tại vạch ứng với số . Sai vì gốc ứng với số , phải đếm số khoảng đơn vị kể từ : điểm cách đúng khoảng, điểm cách đúng khoảng.
🚀 Mở rộng. Tổng quát, điểm biểu diễn số tự nhiên trên tia số gốc là điểm cách đúng lần độ dài đơn vị đã chọn, nên đổi độ dài đơn vị thì hình dài ngắn khác nhau nhưng thứ tự các điểm vẫn giữ nguyên.
Bài 2 · 1.23★★Trang 12— Đọc số biểu diễn bởi một điểm khi biết đơn vị đo trên tia số
Mỗi điểm E, F, G trên hình 1.2 biểu diễn số nào? (Trên tia số, điểm ứng với số 10 nằm sau gốc O đúng hai khoảng chia bằng nhau; các điểm E, F, G lần lượt cách O bốn, bảy, chín khoảng chia đó.)
O10EFG
Kiến thức cần nhớ
  • Xác định độ dài một khoảng chia rồi nhân với số khoảng chia để suy ra số mà điểm biểu diễn
🧠 Phân tích tư duy
Dấu hiệu nhận dạng là trên tia số chỉ có đúng một điểm được ghi số sẵn (điểm ), các vạch còn lại để trống, nghĩa là một khoảng chia ở đây chưa chắc đã bằng đơn vị. Vì thế phải lấy điểm đã biết làm thước chuẩn để tìm giá trị của một khoảng chia trước, rồi mới đọc ba điểm còn lại. Bẫy là đếm được cách bốn khoảng rồi kết luận luôn , trong khi mỗi khoảng ở đây đáng giá đơn vị.
1Cách 1. Tìm giá trị một khoảng chia rồi nhân với số khoảng

Trước khi đọc số tại từng điểm, phải tìm xem mỗi khoảng chia trên tia số ứng với bao nhiêu đơn vị, dựa vào điểm đã biết trước là điểm .

Điểm biểu diễn số cách gốc đúng hai khoảng chia bằng nhau, suy ra mỗi khoảng chia bằng đơn vị. Điểm cách bốn khoảng chia nên điểm biểu diễn số . Điểm cách bảy khoảng chia nên điểm biểu diễn số . Điểm cách chín khoảng chia nên điểm biểu diễn số .

Vậy điểm biểu diễn số , điểm biểu diễn số , điểm biểu diễn số .

2Cách 2. Cộng dồn mốc cho từng cặp khoảng chia

Có thể đọc ba điểm mà không cần tính giá trị của một khoảng chia: cứ hai khoảng liền nhau thì ứng với đơn vị, nên ta ghi số cho các vạch chẵn bằng cách cộng dồn , còn vạch lẻ thì nằm chính giữa hai vạch chẵn kề nó.

Điểm cách gốc hai khoảng chia nên cứ đi thêm hai khoảng thì số biểu diễn tăng thêm đơn vị. Ghi số cho các vạch chẵn kể từ : vạch thứ hai ứng với , vạch thứ tư ứng với , vạch thứ sáu ứng với , vạch thứ tám ứng với , vạch thứ mười ứng với . Điểm nằm ở vạch thứ tư nên . Điểm nằm ở vạch thứ bảy, tức chính giữa vạch thứ sáu ứng với và vạch thứ tám ứng với , nên . Điểm nằm ở vạch thứ chín, tức chính giữa vạch thứ tám ứng với và vạch thứ mười ứng với , nên .

Vậy điểm biểu diễn số , điểm biểu diễn số , điểm biểu diễn số , khớp với Cách 1.

3Cách 3. Lấy một điểm làm mốc rồi bắc cầu theo hiệu số khoảng

Khi đã đọc được một điểm thì các điểm sau chỉ cần cộng thêm phần chênh lệch: đếm xem điểm sau hơn điểm trước mấy khoảng chia rồi cộng thêm đúng bấy nhiêu, khỏi phải đếm lại từ gốc mỗi lần — cách này đỡ nhầm khi tia số có nhiều điểm.

Mỗi khoảng chia ứng với đơn vị. Điểm cách bốn khoảng, mà bốn khoảng gấp đôi hai khoảng, nên . Điểm hơn điểm ba khoảng nên . Điểm hơn điểm hai khoảng, mà hai khoảng ứng với đơn vị, nên . Kiểm lại bằng gốc: cách chín khoảng, , đúng bằng kết quả vừa bắc cầu.

Vậy điểm biểu diễn số , điểm biểu diễn số , điểm biểu diễn số , khớp với Cách 1.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi dùng Cách 1 vì chỉ cần một phép chia là đọc được cả ba điểm, lời giải ngắn và ít chỗ sai; Cách 2 đáng nhớ cho trường hợp số đã cho không chia hết cho số khoảng, còn Cách 3 tiện để soát lại nhanh.
Đáp số. ; ;
Sai lầm thường gặp. Nhiều bạn đếm cách bốn khoảng rồi viết ngay , , . Sai vì mỗi khoảng chia ở đây không phải đơn vị: điểm cách hai khoảng nên một khoảng bằng đơn vị, do đó , , .
🚀 Mở rộng. Tổng quát, nếu trên tia số có một điểm đã biết ứng với số và cách gốc khoảng chia bằng nhau thì mỗi khoảng ứng với đơn vị, nên điểm cách gốc khoảng sẽ biểu diễn số .
Bài 3 · 1.24★★Trang 12— Bài toán thực tế về tia số và cộng số tự nhiên
Khi đi đường, nếu trông thấy cột cây số như hình 1.3 (ghi 'km 134' và 'Sơn La 168'), em hiểu còn phải đi bao nhiêu ki-lô-mét nữa thì đến Sơn La? Hãy mô phỏng đoạn đường từ cột mốc km0 đến Sơn La bằng một tia số có gốc ứng với cột mốc km0, trên đó ghi rõ điểm ứng với cột cây số đã cho và điểm ứng với Sơn La.
O (km0)H (134)S (302)134 km168 km
Kiến thức cần nhớ
  • Vị trí cột cây số cho biết khoảng cách từ gốc đường đến vị trí đó; muốn tìm điểm đích trên tia số ta lấy khoảng cách từ gốc cộng thêm quãng đường còn lại
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · 1.25★★Trang 12— So sánh, sắp xếp các số tự nhiên có nhiều chữ số
Cho bốn điểm A, B, C, D trên cùng một tia số và sắp xếp theo đúng thứ tự đó (A rồi đến B, C, D tính từ gốc). Biết bốn điểm này lần lượt biểu diễn bốn số ; ; và (không nhất thiết theo thứ tự này). Hỏi điểm nào biểu diễn số nào?
A54 902B55 699C55 789D55 806
Kiến thức cần nhớ
  • Trên tia số, điểm biểu diễn số nhỏ hơn luôn nằm bên trái (gần gốc O hơn) điểm biểu diễn số lớn hơn; so sánh số nhiều chữ số bằng cách so sánh số chữ số rồi so sánh từng cặp chữ số từ trái sang phải
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · 1.26★★★Trang 13— Đọc và so sánh số liệu trên biểu đồ cột
Ngày 6/4/2020, Báo điện tử Khánh Hòa Online đưa tin: "Dịch bệnh Covid-19 ở Việt Nam: Số ca nhiễm giảm dần trong những ngày gần đây", kèm theo biểu đồ cột số ca nhiễm mới mỗi ngày từ 22/3 đến 6/4/2020 (trục đứng ghi các mốc 0; 5; 10; 15; 20 ca), trong đó số liệu đọc được là: ngày 22/3 có 19 ca, ngày 23/3 có 10 ca, ngày 26/3 có 5 ca, ngày 30/3 có 15 ca, ngày 3/4 có 10 ca, ngày 4/4 có 3 ca, ngày 5/4 có 1 ca, ngày 6/4 có 0 ca. a) Hãy cho biết ngày nào có 5; 10; 15 ca nhiễm Covid-19. b) Ngày nào có nhiều ca nhiễm Covid-19 nhất? Ngày nào ít nhất? c) Tại sao bài báo kết luận: "Số ca nhiễm giảm dần trong những ngày gần đây"?
Kiến thức cần nhớ
  • Đọc chiều cao cột trên biểu đồ ra số tự nhiên tương ứng rồi so sánh các số đó để tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất và xu hướng tăng giảm
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · 1.27★★★Trang 13— Viết tập hợp số tự nhiên thoả điều kiện cho trước bằng cách liệt kê phần tử
Cho bốn tập hợp: chẵn và , chẵn và , chẵn và , chẵn và . Hãy viết các tập hợp trên bằng cách liệt kê các phần tử.
Kiến thức cần nhớ
  • Số chẵn là số tự nhiên chia hết cho 2; là tập số tự nhiên bắt đầu từ 0, là tập số tự nhiên khác 0; cần phân biệt dấu (không lấy giá trị bằng) và dấu (lấy cả giá trị bằng)
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · 1.28★★Trang 13— Viết tập hợp bằng cách liệt kê phần tử khi phần tử được cho bởi một biểu thức chứa biến
Cho tập hợp . Hãy viết tập bằng cách liệt kê các phần tử của nó.
Kiến thức cần nhớ
  • Tìm hết các giá trị của biến thoả điều kiện cho trước, sau đó thay từng giá trị vào biểu thức để được từng phần tử của tập hợp
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chương I. Tập hợp các số tự nhiên