Bài 1 · Câu 1★Trang 20— Nhận diện số hữu tỉ âm trong các tập số đã học
Số −71 là: A. Số tự nhiên; B. Số nguyên; C. Số hữu tỉ dương; D. Số hữu tỉ.
Kiến thức cần nhớ
Số hữu tỉ là số viết được dưới dạng phân số ba với a,b∈Z, b=0; tập số hữu tỉ chứa cả số tự nhiên và số nguyên.
Số hữu tỉ dương là số hữu tỉ lớn hơn 0; số hữu tỉ âm là số hữu tỉ nhỏ hơn 0.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho một phân số có dấu trừ ở tử, dấu hiệu đầu tiên là số này âm nên loại ngay hai phương án số tự nhiên và số hữu tỉ dương. Chọn hướng loại trừ theo từng tập số từ hẹp đến rộng vì bốn phương án đã xếp sẵn theo cấp bậc tự nhiên — nguyên — hữu tỉ dương — hữu tỉ. Bẫy là nhầm 'số nguyên' với 'số hữu tỉ': −71 không rút gọn được về số nguyên nào nên không thể chọn B.
1Cách 1. Loại trừ theo từng tập số từ hẹp đến rộng
Xét lần lượt xem −71 có thuộc tập số tự nhiên, số nguyên, số hữu tỉ dương hay không.
−71 là số âm nên không phải số tự nhiên (loại A)
−1 không chia hết cho 7 nên −71 không phải số nguyên (loại B)
−71<0 nên không phải số hữu tỉ dương (loại C)
Vậy −71 là số hữu tỉ, chọn đáp án D.
2Cách 2. Nhận diện trực tiếp theo định nghĩa số hữu tỉ
Đối chiếu −71 với dạng ba, a,b∈Z, b=0 của định nghĩa số hữu tỉ.
−71=7−1 với a=−1,b=7∈Z, b=0
Vậy −71 thoả đúng định nghĩa số hữu tỉ, chọn đáp án D.
3Cách 3. Biểu diễn trên trục số để loại trừ
Trên trục số, các điểm nguyên là …,−2,−1,0,1,2,…; xác định −71 nằm ở đâu so với các điểm đó.
−71 nằm xen giữa −1 và 0, không trùng điểm nguyên nào
Vậy −71 không phải số nguyên hay số tự nhiên, chỉ có thể là số hữu tỉ, chọn đáp án D.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi dùng Cách 1 vì loại trừ đúng theo thứ tự bốn phương án đã cho, không cần nhớ lại định nghĩa dài dòng.
Đáp số.Đáp án D.
Sai lầm thường gặp.Nhiều bạn phân vân giữa B và D vì thấy có phân số là nghĩ ngay tới số nguyên; phải thử −1 chia 7 không hết mới chắc chắn loại được B.
🚀 Mở rộng.Tổng quát: phân số ba tối giản với ∣b∣>1 luôn là số hữu tỉ nhưng không bao giờ là số nguyên.
Bài 2 · Câu 2★Trang 20— Nhân hai luỹ thừa cùng cơ số rồi đổi cơ số để đối chiếu đáp án
Kết quả của phép nhân 43.49 là: A. 46; B. 410; C. 166; D. 220.
Kiến thức cần nhớ
Nhân hai luỹ thừa cùng cơ số: am.an=am+n.
Luỹ thừa của luỹ thừa: (am)n=am.n.
🧠 Phân tích tư duy
Hai luỹ thừa cùng cơ số 4 nhân với nhau là dấu hiệu dùng công thức cộng số mũ trước, nhưng bốn phương án lại viết ở ba cơ số khác nhau (4,16,2) nên phải đổi cơ số mới đối chiếu được. Bẫy là dừng lại ở 412 rồi vội chọn B vì thấy số mũ '12' gần giống '10', trong khi 412=410.
1Cách 1. Cộng số mũ rồi đổi về cơ số 16
Cộng số mũ vì hai luỹ thừa cùng cơ số 4, sau đó đổi 412 về cơ số 16=42 để so với các phương án.
43.49=43+9=412
412=42.6=(42)6
Vậy 43.49=166, chọn đáp án C.
2Cách 2. Đổi cả hai thừa số về cơ số 2
Đưa 4=22 để tính toàn bộ tích theo cơ số 2, tiện so sánh với phương án D.
43.49=(22)3.(22)9=26.218
=26+18=224
Vậy 43.49=224=220 nên D sai; kết quả đúng vẫn là 166=(22)6=212… đối chiếu lại với Cách 1 cho 166, xác nhận đáp án C.
3Cách 3. Loại trừ bằng cách ước lượng số mũ
Không cần tính hết, chỉ cần thấy số mũ của kết quả cộng lại là 12 rồi so khớp với từng phương án.
43.49=412, mà 412=46 và 412=410 nên loại A, B
412=(42)6=166 trùng khớp phương án C
Vậy đáp án đúng là C, còn D sai vì 220=412=224.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi dùng Cách 1: cộng số mũ trước rồi mới đổi cơ số, tránh phải đổi cả hai thừa số như Cách 2.
Đáp số.Đáp án C.
Sai lầm thường gặp.Nhiều bạn cộng nhầm số mũ với cơ số, viết 43.49=812; phải nhớ cơ số giữ nguyên, chỉ cộng số mũ: 43+9=412.
🚀 Mở rộng.Tổng quát: a2k=(a2)k giúp đổi qua lại giữa các cơ số là luỹ thừa của nhau, dùng được cho mọi bài so sánh luỹ thừa khác cơ số.
Bài 4 · Câu 4★Trang 20— Nhận diện khẳng định sai về thứ tự và biểu diễn số hữu tỉ trên trục số
Khẳng định nào sau đây là sai? A. Mỗi số hữu tỉ đều được biểu diễn bởi một điểm trên trục số; B. Trên trục số, số hữu tỉ âm nằm bên trái điểm biểu diễn số 0; C. Trên trục số, số hữu tỉ dương nằm bên phải điểm biểu diễn số 0; D. Hai số hữu tỉ không phải luôn so sánh được với nhau.
Kiến thức cần nhớ
Tập hợp số hữu tỉ được sắp thứ tự toàn phần: hai số hữu tỉ bất kì luôn so sánh được (bằng nhau, hoặc số này lớn hơn số kia).
Mỗi số hữu tỉ ứng với đúng một điểm trên trục số; số dương ở bên phải, số âm ở bên trái điểm 0.
Bài 5 · Câu 5★Trang 20— Nhận diện quan hệ bao hàm giữa các tập hợp số đã học
Khẳng định nào sau đây là đúng? A. Mọi số nguyên đều là số tự nhiên; B. Mọi số hữu tỉ đều là số nguyên; C. Mọi số nguyên đều là số hữu tỉ; D. Mọi phân số đều là số nguyên.
Kiến thức cần nhớ
Quan hệ bao hàm giữa các tập số: N⊂Z⊂Q — số tự nhiên là số nguyên, số nguyên là số hữu tỉ, nhưng chiều ngược lại không đúng.
Bài 8 · 1.34★★Trang 21— Phân tích một luỹ thừa thành tích, luỹ thừa của luỹ thừa, thương hai luỹ thừa
Cho a∈Q và a=0. Hãy viết a8 dưới dạng: a) Tích của hai luỹ thừa, trong đó có một thừa số là a3; b) Luỹ thừa của a2; c) Thương của hai luỹ thừa trong đó số bị chia là a10.
Bài 9 · 1.35★★Trang 21— So sánh các số viết dưới dạng luỹ thừa cơ số 10 để tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất
Bảng sau cho chúng ta đường kính xấp xỉ (theo dặm) của một số hành tinh (1 dặm xấp xỉ 1,60934 km). Hỏi đường kính của hành tinh nào lớn nhất? Đường kính của hành tinh nào nhỏ nhất?
Kiến thức cần nhớ
Muốn so sánh các số viết ở luỹ thừa cơ số 10 khác số mũ, phải đưa chúng về cùng một luỹ thừa của 10 rồi so sánh phần hệ số.
a.10m với 10≤a<100 có thể viết lại thành (10a).10m+1 để đổi số mũ.
Bài 10 · 1.36★★Trang 21— Toán thực tế — tỉ lệ thuận qua phép chia và nhân số hữu tỉ
Để làm 24 cái bánh, cần 143 cốc bột mì. Bạn An muốn làm 8 cái bánh. Hỏi bạn An cần bao nhiêu cốc bột mì?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm lượng nguyên liệu cho một đơn vị (ở đây là 1 cái bánh), lấy tổng lượng nguyên liệu chia cho số đơn vị tương ứng, rồi nhân với số đơn vị cần tìm.