Chương VII. Tần số và tần số tương đối

Bài 23. Bảng tần số tương đối và biểu đồ tần số tương đối

Sách bài tập Toán 9 — Kết nối tri thức, tập 2 · 8 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · Bài 7.9★★Trang 29— Lập bảng tần số tương đối, ước lượng xác suất của biến cố gộp nhiều giá trị
Bài 7.9 (trang 29). Một xạ thủ bắn lần vào bia và ghi lại điểm của lần bắn như sau:
Điểm
Tần số
a) Lập bảng tần số tương đối cho kết quả thu được.
b) Ước lượng cho xác suất xạ thủ được điểm lớn hơn hoặc bằng khi bắn vào bia.
Kiến thức cần nhớ
  • Tần số tương đối .
  • Xác suất của biến cố gộp nhiều giá trị bằng tổng các tần số tương đối của những giá trị thoả mãn biến cố đó.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho sẵn bảng tần số với bốn mức điểm và hỏi thêm xác suất 'lớn hơn hoặc bằng ' — dấu hiệu cho thấy sau khi lập bảng tần số tương đối, phải nhận ra biến cố này gộp CẢ hai mức điểm và chứ không chỉ một mức. Vì mẫu số chung là ước của nên quy đồng thẳng lên mẫu cho lời giải ngắn nhất. Bẫy của đề là chỉ lấy tần số tương đối của điểm làm đáp số câu b), quên cộng thêm điểm .
1Cách 1. Chia trực tiếp theo công thức

Định hướng. Kiểm tra tổng tần số rồi chia trực tiếp từng tần số cho và nhân .

Kiểm tra tổng: , đúng bằng số lần bắn



Vậy bảng tần số tương đối: điểm : ; điểm : ; điểm : ; điểm : .

2Cách 2. Đếm phần bù

Định hướng. Tính tần số tương đối của điểm và điểm trước, tổng tần số tương đối của điểm và điểm suy ra bằng trừ hai tỉ lệ kia — chính là đáp số câu b).


Vậy b) xác suất được điểm ước lượng bằng , khớp với việc cộng trực tiếp .

3Cách 3. Quy đồng mẫu số

Định hướng. Vì , nhân cả tử và mẫu của mỗi phân số với để đổi thẳng sang phần trăm.



Xác suất được điểm :

Vậy ba cách đều cho cùng kết quả: bảng tần số tương đối như Cách 1; xác suất được điểm ước lượng .

Nhận xét. 'Điểm lớn hơn hoặc bằng ' nghĩa là điểm HOẶC điểm , nên phải cộng cả hai tần số tương đối, không chỉ lấy điểm .

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 3 (nhân thẳng với hệ số vì ) để ra ngay bảng tần số tương đối, sau đó cộng đúng hai mức và cho câu b) — nhanh và ít khả năng bỏ sót hơn Cách 2.
Đáp số. a) Bảng tần số tương đối: điểm : ; điểm : ; điểm : ; điểm : . b) Xác suất xạ thủ được điểm ước lượng bằng .
Sai lầm thường gặp. Ở câu b) chỉ lấy tần số tương đối của điểm () làm đáp số, quên rằng 'lớn hơn hoặc bằng ' còn bao gồm cả điểm (), đáp số đúng phải là .
🚀 Mở rộng. Nếu hỏi xác suất được điểm nhỏ hơn hoặc bằng , ta chỉ cần lấy phần bù (đúng bằng ) mà không cần cộng lại từ đầu.
Bài 2 · Bài 7.10★★Trang 30— Lập bảng tần số tương đối với cỡ mẫu , tính xác suất của biến cố gộp nhiều giá trị
Bài 7.10 (trang 30). Bạn Giang chọn một đoạn văn gồm từ và đếm số chữ cái trong mỗi từ của đoạn văn này, cho kết quả như trong biểu đồ sau:
Số chữ cái
Số từ
a) Lập bảng tần số tương đối cho dữ liệu được biểu diễn trên biểu đồ.
b) Tìm ước lượng cho xác suất một từ có nhiều hơn chữ cái.
Kiến thức cần nhớ
  • Khi cỡ mẫu , tần số tương đối (tính theo ) bằng đúng giá trị của tần số .
  • 'Nhiều hơn ' là biến cố NGHIÊM NGẶT, không bao gồm đúng giá trị ; cần phân biệt với 'từ trở lên' (có bao gồm ).
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho cỡ mẫu — dấu hiệu đặc biệt thuận lợi vì tần số tương đối lúc này bằng đúng tần số (chỉ thêm dấu ), không cần tính toán phức tạp. Câu hỏi 'nhiều hơn chữ cái' nghĩa là gộp ba mức chữ cái, dễ nhầm với 'từ chữ cái trở lên' (gộp cả mức ). Bẫy của đề là cộng nhầm cả tần số của mức chữ cái vào đáp số câu b), vì '5' và 'nhiều hơn 5' rất dễ lẫn khi đọc nhanh.
1Cách 1. Đọc thẳng vì cỡ mẫu bằng

Định hướng. Vì nên — chỉ cần thêm dấu vào mỗi tần số đã cho, không cần chia.

Kiểm tra tổng: , đúng bằng cỡ mẫu
Bảng tần số tương đối: chữ cái: ; : ; : ; : ; : ; : ; : ; :

Vậy a) bảng tần số tương đối như trên.

2Cách 2. Áp dụng công thức tổng quát (không dùng mẹo )

Định hướng. Vẫn áp dụng đúng công thức với như trường hợp tổng quát, để kiểm tra lại kết quả của Cách 1 bằng một con đường độc lập.


Kết quả trùng khớp với các giá trị đọc thẳng ở Cách 1

Vậy hai cách cho cùng bảng tần số tương đối.

3Cách 3. Tính phần bù cho câu b)

Định hướng. Thay vì cộng trực tiếp ba mức chữ cái, tính tổng tần số tương đối của các mức TỪ CHỮ CÁI TRỞ XUỐNG rồi lấy phần bù — cách này hữu ích khi số mức 'nhiều hơn' lớn hơn số mức 'không quá'.

Tổng tần số tương đối các mức chữ cái:
Tần số tương đối các mức chữ cái

Vậy b) xác suất một từ có nhiều hơn chữ cái ước lượng bằng , khớp với cộng trực tiếp .

Nhận xét. 'Nhiều hơn ' không bao gồm đúng chữ cái, nên mức chữ cái () KHÔNG được cộng vào đáp số câu b).

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1: tận dụng ngay để đọc thẳng tần số tương đối mà không cần chia, tiết kiệm thời gian nhất trong ba cách.
Đáp số. a) Bảng tần số tương đối: chữ cái: ; : ; : ; : ; : ; : ; : ; : . b) Xác suất một từ có nhiều hơn chữ cái ước lượng bằng .
Sai lầm thường gặp. Cộng nhầm cả tần số tương đối của mức chữ cái () vào đáp số câu b), nhầm 'nhiều hơn ' (không tính ) với 'từ trở lên' (có tính ), dẫn tới đáp số sai thay vì .
🚀 Mở rộng. Nếu hỏi 'xác suất một từ có từ chữ cái trở lên' (bao gồm cả mức ), đáp số sẽ là — khác hẳn với câu b) gốc chỉ hỏi 'nhiều hơn '.
Bài 3 · Bài 7.11★★Trang 30— Lập bảng tần số tương đối với cỡ mẫu lớn, vẽ biểu đồ hình quạt tròn năm phần
Bài 7.11 (trang 30). Kết quả bình chọn của khán giả cho danh hiệu cầu thủ xuất sắc nhất giải bóng đá học sinh trường Trung học cơ sở Chu Văn An năm học vừa qua đối với năm cầu thủ được ban tổ chức đề cử như sau:
Cầu thủAnTânViệtBìnhLê
Số phiếu bình chọn
a) Lập bảng tần số tương đối cho bảng dữ liệu trên.
b) Vẽ biểu đồ hình quạt tròn biểu diễn bảng tần số tương đối thu được ở câu a.
Kiến thức cần nhớ
  • Công thức tần số tương đối .
  • Với mẫu số lớn nhưng chia hết , có thể nhân trực tiếp với hệ số để ra ngay phần trăm.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · Bài 7.12★★Trang 30— Lập cả bảng tần số lẫn bảng tần số tương đối, tính xác suất biến cố 'từ ... trở xuống'
Bài 7.12 (trang 30). Bảng sau là kết quả đánh giá của khách hàng về chất lượng phục vụ của một lái xe công nghệ, mỗi gạch biểu diễn một lần đánh giá:
Mức đánh giá sao sao sao sao
Số vạch (số lần đánh giá)
a) Lập bảng tần số và bảng tần số tương đối cho dữ liệu trên.
b) Ước lượng cho xác suất một khách hàng đánh giá ở mức từ ba sao trở xuống.
Kiến thức cần nhớ
  • Bảng tần số ghi trực tiếp số lần xuất hiện (ở đây là số vạch đếm được); bảng tần số tương đối đổi các tần số đó sang tỉ lệ phần trăm.
  • 'Từ trở xuống' là biến cố gộp bao gồm ĐÚNG giá trị và mọi giá trị nhỏ hơn .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · Bài 7.13★★Trang 31— Tìm giá trị còn thiếu trong bảng tần số tương đối, tính xác suất và số lần thực tế
Bài 7.13 (trang 31). Bảng tần số tương đối sau cho biết kết quả tập luyện của một vận động viên bắn súng:
Điểm
Tần số tương đối
a) Xác định giá trị của .
b) Ước lượng xác suất bắn trúng vòng điểm hoặc vòng điểm của vận động viên này.
c) Biết rằng vận động viên đã bắn viên đạn trong quá trình luyện tập. Tính số lần bắn trúng vòng điểm hoặc vòng điểm của vận động viên này.
Kiến thức cần nhớ
  • Tổng tất cả các tần số tương đối trong một bảng luôn bằng .
  • Số lần xảy ra của một biến cố xác suất ước lượng của biến cố đó nhân với tổng số lần thử.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · Bài 7.14★Trang 31— Đọc và giải thích biểu đồ hình quạt tròn, lập lại bảng tần số tương đối
Bài 7.14 (trang 31). Cho biểu đồ hình quạt tròn sau biểu diễn tỉ lệ số người đạt giải Nobel (tính đến năm ) theo từng lĩnh vực: Vật lý , Hoá học , Kinh tế , Hoà bình , Y học , Văn học .
a) Giải thích các số liệu được biểu diễn trên biểu đồ.
b) Lập bảng tần số tương đối cho dữ liệu được biểu diễn trên biểu đồ.
Tỉ lệ người đạt giải Nobel theo các lĩnh vựctính đến năm 202023%20%9%11%24%13%Vật líHoá họcKinh tếHoà bìnhY họcVăn học
Kiến thức cần nhớ
  • Trong biểu đồ hình quạt tròn, diện tích (số đo cung) của mỗi hình quạt tỉ lệ thuận với tần số tương đối của giá trị đó.
  • Tổng các tần số tương đối ghi trên biểu đồ hình quạt tròn luôn bằng .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · Bài 7.15★★★Trang 31— Lập hai bảng tần số tương đối riêng biệt (theo giới tính) từ bảng số liệu hai chiều
Bài 7.15 (trang 31). Cho bảng thống kê sau về số lượng học sinh tại một trường tham gia các câu lạc bộ (CLB):
CLB tiếng AnhCLB ToánCLB Khoa họcTổng
Nam
Nữ
Tổng
a) Lập các bảng tần số tương đối biểu diễn tỉ lệ học sinh nam, nữ tham gia các câu lạc bộ.
b) Vẽ các biểu đồ hình quạt tròn biểu diễn các bảng tần số tương đối thu được ở câu a.
Kiến thức cần nhớ
  • Với bảng số liệu hai chiều, mỗi dòng (hoặc cột) có cỡ mẫu RIÊNG bằng tổng của chính dòng (cột) đó, không phải tổng của cả bảng.
  • Công thức tần số tương đối áp dụng riêng cho từng bảng con (nam, nữ).
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 8 · Bài 7.16★★Trang 31— Lập bảng tần số tương đối từ dòng tổng của bảng số liệu hai chiều, đối chiếu với kết quả đã tính riêng theo giới tính
Bài 7.16 (trang 31). Với số liệu cho trong Bài 7.15, hãy:
a) Lập bảng tần số tương đối cho tỉ lệ học sinh tham gia các câu lạc bộ.
b) Vẽ biểu đồ cột biểu diễn bảng tần số tương đối thu được ở câu a.
Kiến thức cần nhớ
  • Công thức tần số tương đối , với là cỡ mẫu của TOÀN BỘ nhóm đang xét (ở đây là cả nam lẫn nữ).
  • Biểu đồ cột thể hiện tần số tương đối bằng chiều cao cột, phù hợp để so sánh trực tiếp độ phổ biến giữa các câu lạc bộ.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Chương VII. Tần số và tần số tương đối