Bài 1 · Câu 1★Trang 38— Đếm tần số của một giá trị trong dãy số liệu chưa phân loại
Câu 1 (trang 38). Dữ liệu về điểm thi học kì môn Toán của 40 học sinh lớp 9D được cho như sau: 8,7,9,8,7,6,5,3,10,9,8,7,7,8,8,9,6,5,7,10,9,8,6,8,9,10,6,7,2,8,7,6,9,10,8,8,6,5,9,7. Tần số xuất hiện của điểm 8 trong dãy dữ liệu trên là A. 8. B. 9. C. 10. D. 11.
Kiến thức cần nhớ
Tần số của một giá trị là số lần giá trị đó xuất hiện trong dãy số liệu.
Tổng tất cả các tần số trong bảng tần số luôn bằng cỡ mẫu (ở đây là 40).
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho một dãy 40 số liệu rời rạc (điểm thi) chưa được sắp xếp — dấu hiệu của dạng đếm trực tiếp số lần một giá trị xuất hiện. Cách an toàn nhất là lập cả bảng tần số một lần cho mọi điểm, vừa trả lời đúng câu hỏi vừa tiện dùng cho các câu sau. Bẫy lớn nhất là đếm sót hoặc đếm trùng số 8 khi dãy số dài và không được sắp xếp.
1Cách 1. Đếm trực tiếp số lần xuất hiện của điểm 8
Định hướng. Rà từng số trong dãy, đánh dấu mỗi lần gặp giá trị 8 rồi đếm tổng số lần đánh dấu.
Các vị trí có điểm 8: 8,8,8,8,8,8,8,8,8,8 (đếm được 10 lần trong dãy 40 số liệu)
Vậy tần số xuất hiện của điểm 8 là 10. Chọn đáp án C.
2Cách 2. Lập đầy đủ bảng tần số cho cả dãy rồi đọc dòng điểm 8
Định hướng. Đếm tần số của tất cả các điểm xuất hiện trong dãy, sau đó đọc riêng dòng ứng với điểm 8; đồng thời kiểm tra tổng các tần số phải bằng 40.
Vậy tần số của điểm 8 là 10, khớp Cách 1 và đã được kiểm chứng qua tổng.
3Cách 3. Chia dãy số thành các nhóm nhỏ 10 số rồi đếm từng nhóm
Định hướng. Tách dãy 40 số thành 4 nhóm liên tiếp mỗi nhóm 10 số, đếm số lần điểm 8 trong từng nhóm rồi cộng lại — giúp giảm sai sót khi đếm trên một dãy dài.
Nhóm 1 (10 số đầu): 8,7,9,8,7,6,5,3,10,9 — có 2 số 8 Nhóm 2 (10 số tiếp): 8,7,7,8,8,9,6,5,7,10 — có 3 số 8 Nhóm 3 (10 số tiếp): 9,8,6,8,9,10,6,7,2,8 — có 3 số 8 Nhóm 4 (10 số cuối): 7,6,9,10,8,8,6,5,9,7 — có 2 số 8 Tổng: 2+3+3+2=10
Vậy tần số điểm 8 vẫn là 10, khớp hai cách trên.
Nhận xét. Cách 3 phù hợp khi dãy số liệu dài, chia nhỏ giúp kiểm soát việc đếm tốt hơn đếm một mạch như Cách 1.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi dùng Cách 2: lập hẳn bảng tần số đầy đủ một lần, vừa trả lời đúng câu này vừa dùng lại được cho Câu 2 (tần số tương đối của điểm 10), không phải đếm lại nhiều lần như Cách 1.
Đáp số.C. 10.
Sai lầm thường gặp.Đếm sót hoặc đếm trùng khi rà một mạch dãy 40 số liệu không được sắp xếp, đặc biệt dễ nhầm giữa điểm 7 và điểm 8 vì cả hai đều xuất hiện rất nhiều lần.
🚀 Mở rộng.Từ bảng tần số đầy đủ đã lập ở Cách 2, ta có thể trả lời ngay mọi câu hỏi tương tự về tần số của các điểm khác (điểm 9, điểm 6,…) mà không cần đếm lại từ đầu.
Bài 2 · Câu 2★Trang 38— Tính tần số tương đối của một giá trị trong dãy số liệu chưa phân loại
Câu 2 (trang 38). Dữ liệu về điểm thi học kì môn Toán của 40 học sinh lớp 9D được cho như sau: 8,7,9,8,7,6,5,3,10,9,8,7,7,8,8,9,6,5,7,10,9,8,6,8,9,10,6,7,2,8,7,6,9,10,8,8,6,5,9,7. Tần số tương đối xuất hiện của điểm 10 trong dãy dữ liệu trên là A. 5%. B. 10%. C. 15%. D. 20%.
Kiến thức cần nhớ
Công thức tần số tương đối: f=nm⋅100%.
Tần số của điểm 10 được đếm trực tiếp từ dãy số liệu gốc, giống cách làm ở Câu 1.
🧠 Phân tích tư duy
Câu này cần trước tiên tần số của điểm 10 (đếm được ở Câu 1 là 4), sau đó áp dụng công thức tần số tương đối trên cỡ mẫu 40. Bẫy ở chỗ dễ đếm nhầm điểm 10 thành điểm 1 và 0 tách rời khi rà dãy số, hoặc quên chia cho cỡ mẫu mà lấy luôn số lần xuất hiện làm đáp số.
1Cách 1. Đếm tần số điểm 10 rồi áp dụng công thức
Định hướng. Đếm số lần điểm 10 xuất hiện trong dãy, rồi chia cho cỡ mẫu 40 và nhân 100%.
Đếm được điểm 10 xuất hiện 4 lần trong dãy 40 số liệu Tần số tương đối =404⋅100% =10%
Vậy tần số tương đối xuất hiện của điểm 10 là 10%. Chọn đáp án B.
2Cách 2. Dùng lại bảng tần số đã lập ở Câu 1
Định hướng. Từ bảng tần số đầy đủ đã lập, đọc thẳng tần số của điểm 10 là 4 rồi tính tần số tương đối, không cần đếm lại từ dãy gốc.
Bảng tần số: điểm 10 có tần số 4 Tần số tương đối =404⋅100%=10%
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1: 10%.
3Cách 3. Thử/loại trừ từng phương án bằng phép nhân ngược
Định hướng. Nhân mỗi phương án với 40, phương án nào cho ra số lần xuất hiện là số nguyên hợp lý và khớp với việc đếm lại là đáp số.
A. 5%⋅40=2 lần B. 10%⋅40=4 lần C. 15%⋅40=6 lần D. 20%⋅40=8 lần
Vậy vì đếm trực tiếp được điểm 10 xuất hiện đúng 4 lần, đáp án đúng là B (10%).
Nhận xét. Cách 3 chỉ hữu ích khi kết hợp với việc đếm thực tế; nếu chỉ nhìn con số suông thì không thể tự kết luận phương án nào đúng.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi dùng Cách 2: tận dụng bảng tần số đã lập sẵn ở Câu 1 thay vì đếm lại từ dãy gốc như Cách 1, tiết kiệm thời gian đáng kể.
Đáp số.B. 10%.
Sai lầm thường gặp.Một số bạn lấy luôn tần số 4 làm đáp số mà quên chia cho cỡ mẫu 40 để đổi sang tần số tương đối theo đúng yêu cầu đề bài.
🚀 Mở rộng.Tương tự, tần số tương đối của điểm 9 (tần số 7) sẽ là 407⋅100%=17,5% — áp dụng đúng công thức cho mọi điểm khác trong bảng.
Bài 3 · Câu 3★★Trang 38— Nhận biết loại biểu đồ phù hợp với một dãy dữ liệu thống kê
Câu 3 (trang 38). Dữ liệu về điểm thi học kì môn Toán của 40 học sinh lớp 9D được cho như sau: 8,7,9,8,7,6,5,3,10,9,8,7,7,8,8,9,6,5,7,10,9,8,6,8,9,10,6,7,2,8,7,6,9,10,8,8,6,5,9,7. Để biểu diễn số lượng học sinh theo điểm thi môn Toán đạt được thì ta không thể dùng biểu đồ nào? A. Biểu đồ cột kép. B. Biểu đồ tần số dạng cột. C. Biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng. D. Biểu đồ tranh.
Kiến thức cần nhớ
Biểu đồ tranh, biểu đồ tần số dạng cột và biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng đều biểu diễn được một dãy dữ liệu duy nhất.
Biểu đồ cột kép dùng để so sánh từ hai dãy dữ liệu cùng loại trở lên đặt cạnh nhau.
Bài 4 · Câu 4★Trang 38— Tìm tần số tương đối còn thiếu trong bảng ghép nhóm nhờ tổng bằng 100%
Câu 4 (trang 38, dùng chung dữ liệu cho các Câu 4-6). Bảng tần số tương đối ghép nhóm sau cho biết thông tin về tỉ lệ học sinh lớp 9A theo khoảng cách từ nhà đến trường:
Khoảng cách (km)
[0;1)
[1;2)
[2;3)
[3;4)
Tần số tương đối
25%
50%
x%
10%
Giá trị của x là A. 10. B. 15. C. 20. D. 25.
Kiến thức cần nhớ
Tổng các tần số tương đối trong bảng ghép nhóm luôn bằng 100%.
Muốn tìm một tần số tương đối còn thiếu, lấy 100% trừ tổng các tần số tương đối đã biết.
Bài 5 · Câu 5★Trang 39— Nhận biết loại biểu đồ đúng cho bảng tần số tương đối ghép nhóm
Câu 5 (trang 39, dùng chung dữ liệu Câu 4-6). Bảng tần số tương đối ghép nhóm sau cho biết thông tin về tỉ lệ học sinh lớp 9A theo khoảng cách từ nhà đến trường:
Khoảng cách (km)
[0;1)
[1;2)
[2;3)
[3;4)
Tần số tương đối
25%
50%
x%
10%
Muốn biểu diễn bảng tần số tương đối ghép nhóm trên ta có thể dùng biểu đồ nào sau đây? A. Biểu đồ tần số ghép nhóm. B. Biểu đồ tần số dạng cột. C. Biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng. D. Biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm.
Kiến thức cần nhớ
Biểu đồ tần số dạng cột/đoạn thẳng dùng cho bảng tần số (tuyệt đối), đơn vị là số lần xuất hiện.
Biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dùng đúng cho bảng tần số tương đối theo các nhóm khoảng, đơn vị %.
Bài 6 · Câu 6★Trang 39— Xác định giá trị đại diện của một nhóm số liệu ghép nhóm
Câu 6 (trang 39, dùng chung dữ liệu Câu 4-6). Bảng tần số tương đối ghép nhóm sau cho biết thông tin về tỉ lệ học sinh lớp 9A theo khoảng cách từ nhà đến trường:
Khoảng cách (km)
[0;1)
[1;2)
[2;3)
[3;4)
Tần số tương đối
25%
50%
x%
10%
Để vẽ biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng đoạn thẳng biểu diễn bảng thống kê trên, ta chọn giá trị nào làm giá trị đại diện cho nhóm [2;3)? A. 0,5. B. 1,5. C. 2,5. D. 3,5.
Kiến thức cần nhớ
Giá trị đại diện của nhóm [a;b) là trung bình cộng hai đầu mút: 2a+b.
Biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng đoạn thẳng nối các điểm (giá trị đại diện; tần số tương đối).
Bài 7 · Bài 7.25★★Trang 39— Lập bảng tần số, tần số tương đối từ dữ liệu khảo sát rồi vẽ biểu đồ hình quạt
Bài 7.25 (trang 39). Kết thúc vòng tứ kết giải bóng đá của một trường Trung học cơ sở, có 4 đội lọt vào bán kết là các đội bóng lớp 9A, 9C, 8B và 7D. Ban tổ chức đã khảo sát học sinh trong trường với câu hỏi “Theo bạn, đội bóng nào sẽ vô địch?” với 4 phương án trả lời: (1) Đội bóng lớp 9A; (2) Đội bóng lớp 9C; (3) Đội bóng lớp 8B; (4) Đội bóng lớp 7D, và thu được 500 phản hồi với 150 lựa chọn phương án (1), 200 lựa chọn phương án (2), 50 lựa chọn phương án (3) và 100 lựa chọn phương án (4). a) Lập bảng tần số và bảng tần số tương đối cho kết quả thu được. b) Tìm tỉ lệ học sinh không dự đoán hai đội bóng của khối lớp 9 vô địch giải bóng đá trường. c) Vẽ biểu đồ hình quạt tròn biểu diễn tỉ lệ học sinh dự đoán mỗi đội vô địch.
Kiến thức cần nhớ
Công thức tần số tương đối: f=nm⋅100%, với n là cỡ mẫu (tổng số phản hồi).
Tần số tương đối của một nhóm gộp bằng tổng tần số tương đối của các thành phần trong nhóm đó.
Bài 8 · Bài 7.26★★★Trang 39— Đọc biểu đồ hình quạt tròn, suy ra tần số từ cỡ mẫu rồi vẽ lại biểu đồ cột
Bài 7.26 (trang 39-40). Biểu đồ hình quạt tròn sau đây cho biết tỉ lệ vô địch bóng đá nam SEA Games của các đội tuyển trong khu vực tính đến năm 2023.
Đội tuyển
Thái Lan
Malaysia
Myanmar
Việt Nam
Indonesia
Tần số tương đối
47%
19%
16%
9%
9%
a) Lập bảng tần số tương đối cho biết tỉ lệ vô địch bóng đá nam SEA Games của các đội tuyển trong khu vực. b) Biết rằng tính đến năm 2023 môn Bóng đá nam đã được tổ chức ở 32 kì SEA Games. Lập bảng tần số cho số lần vô địch của các đội tuyển (làm tròn số liệu đến số nguyên gần nhất). c) Vẽ biểu đồ tần số dạng cột biểu diễn bảng tần số thu được ở câu b. d) Đội tuyển quốc gia nào có số lần vô địch bóng đá nam SEA Games nhiều nhất, với bao nhiêu lần?
Kiến thức cần nhớ
Công thức suy ngược tần số từ tần số tương đối: m≈n⋅f (làm tròn đến số nguyên gần nhất).
Trong biểu đồ hình quạt tròn, phần quạt có tỉ lệ % lớn nhất ứng với đội có tần số (số lần vô địch) lớn nhất.
Bài 9 · Bài 7.27★★Trang 40— Lập bảng tần số tương đối từ dữ liệu bán hàng rồi ước lượng số liệu cho năm sau theo cùng tỉ lệ
Bài 7.27 (trang 40). Biểu đồ sau cho biết số lượng các loại ô tô một cửa hàng bán được trong năm 2023:
Loại xe
4 chỗ
7 chỗ
16 chỗ
Trên 16 chỗ
Số lượng bán
35
20
15
10
a) Lập bảng tần số và bảng tần số tương đối cho dữ liệu được biểu diễn trên biểu đồ. b) Vẽ biểu đồ hình quạt tròn biểu diễn bảng tần số tương đối thu được ở câu a. c) Giả sử tỉ lệ các loại xe bán được không đổi và cửa hàng bán được tổng số 200 ô tô các loại trong năm 2024. Hãy ước lượng số ô tô 7 chỗ cửa hàng bán được.
Kiến thức cần nhớ
Công thức tần số tương đối: f=nm⋅100%.
Khi tỉ lệ % giữ nguyên nhưng cỡ mẫu thay đổi, tần số mới = tỉ lệ % × cỡ mẫu mới.
Bài 10 · Bài 7.28★★Trang 40— Đọc biểu đồ ghép nhóm, giải thích ý nghĩa rồi suy ra tần số khi biết cỡ mẫu
Bài 7.28 (trang 40-41). Biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm sau cho biết thành tích ném lao của các vận động viên nữ tại một giải đấu:
Thành tích (m)
[53,5;54)
[54;54,5)
[54,5;55)
[55;55,5)
[55,5;56)
Tần số tương đối
15%
25%
30%
20%
10%
a) Đọc và giải thích thông tin cho hai nhóm dữ liệu được biểu diễn trên biểu đồ. b) Lập bảng tần số tương đối ghép nhóm cho dữ liệu này. c) Biết rằng có 40 vận động viên nữ tham dự giải. Lập bảng tần số ghép nhóm (các tần số làm tròn đến số nguyên gần nhất).
Kiến thức cần nhớ
Đọc biểu đồ ghép nhóm: chiều cao mỗi cột là tần số tương đối (%) của nhóm thành tích tương ứng trên trục hoành.
Công thức suy ngược tần số: m≈n⋅f (làm tròn đến số nguyên gần nhất khi cần).
Bài 11 · Bài 7.29★★★Trang 41— Lập bảng tần số tương đối ghép nhóm rồi so sánh hai phân bố dữ liệu (nam và nữ)
Bài 7.29 (trang 41). Thành tích ném lao của 40 vận động viên nam trong giải thể thao trên được cho như sau:
Thành tích (m)
[70,5;71)
[71;71,5)
[71,5;72)
[72;72,5)
[72,5;73)
[73;73,5)
Số vận động viên
2
5
7
15
8
3
a) Lập bảng tần số tương đối ghép nhóm. b) Vẽ biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng cột biểu diễn bảng tần số tương đối ghép nhóm thu được ở câu a. c) Từ biểu đồ thu được ở câu b và biểu đồ cho trong Bài 7.28, hãy nhận xét về thành tích ném lao của các vận động viên nam và nữ.
Kiến thức cần nhớ
Công thức tần số tương đối: f=nm⋅100%, với n là cỡ mẫu.
So sánh hai phân bố ghép nhóm nên dựa vào vị trí nhóm có tần số tương đối lớn nhất và mức độ tập trung của dữ liệu, không so trực tiếp giá trị tuyệt đối nếu hai bộ dữ liệu đo bằng thang khác nhau.
Bài 12 · Bài 7.30★★★Trang 41— Đếm tần số từ dãy số liệu rời rạc, ước lượng xác suất rồi ghép nhóm theo bảng quy đổi cho sẵn
Bài 7.30 (trang 41). Dữ liệu dưới đây cho biết cỡ giày của một nhóm 30 học sinh tại trường Trung học cơ sở C: 32,33,36,34,33,32,36,34,35,34,32,33,34,36,35, 34,34,34,34,34,35,34,35,33,35,34,34,35,33,34. a) Lập bảng tần số cho dãy dữ liệu trên. Cỡ giày nào phù hợp với nhiều bạn nhất? b) Lập bảng tần số tương đối cho dãy dữ liệu trên. Chọn ngẫu nhiên một học sinh trường Trung học cơ sở C, hãy ước lượng xác suất để học sinh này đi giày cỡ 34. c) Bảng sau quy định cỡ giày theo chiều dài của bàn chân:
Chiều dài bàn chân (cm)
[19;19,4)
[19,4;19,7)
[19,7;20,6)
[20,6;21,6)
[21,6;22,2)
Cỡ giày
32
33
34
35
36
Lập bảng tần số và bảng tần số tương đối ghép nhóm theo chiều dài bàn chân của nhóm học sinh trên.
Kiến thức cần nhớ
Tần số của một giá trị là số lần giá trị đó xuất hiện trong dãy số liệu; công thức tần số tương đối f=nm⋅100%.
Xác suất thực nghiệm của một biến cố được ước lượng bằng tần số tương đối của biến cố đó trong mẫu số liệu đã thu thập.