Bài 1 · Khám phá★Trang 24— Lập bảng chia 5 từ bảng nhân 5
Khám phá (trang 24). a) Mỗi đĩa có 5 quả cam, 2 đĩa có 10 quả cam: 5×2=10 nên 10:5=2. b) Hoàn thành bảng chia 5.
Bảng nhân 5
Bảng chia 5
5×1=5
5:5=1
5×2=10
10:5=2
5×3=15
15:5=3
5×4=20
20:5=?
5×5=25
25:5=?
5×6=30
30:5=?
5×7=35
35:5=?
5×8=40
40:5=?
5×9=45
45:5=?
5×10=50
50:5=10
Kiến thức cần nhớ
Phép chia là phép tính ngược của phép nhân: nếu 5×a=b thì b:5=a.
Trong bảng nhân 5, mỗi dòng 5×a=b cho ngay dòng chia tương ứng b:5=a ở bảng chia 5.
🧠 Phân tích tư duy
Mục a) đã minh hoạ bằng ví dụ: 2 đĩa, mỗi đĩa 5 quả cam thì có 10 quả cam (5×2=10); ngược lại 10 quả cam chia đều mỗi đĩa 5 quả thì được 2 đĩa (10:5=2) — phép chia là phép tính ngược của phép nhân. Mục b) đã cho sẵn ba dòng đầu và dòng cuối của bảng chia 5, chỉ còn sáu ô trống (20:5, 25:5, 30:5, 35:5, 40:5, 45:5) cần điền, mỗi ô đều có thể suy ra trực tiếp từ dòng phép nhân 5 cùng hàng bên trái. Bẫy của bài là dễ quên quy tắc "phép chia ngược với phép nhân" mà cố nhớ máy móc từng kết quả.
1Cách 1. Suy ra trực tiếp từ bảng nhân 5 cùng hàng
Định hướng. Mỗi dòng bảng chia 5 đứng cùng hàng với một dòng bảng nhân 5; lấy tích của phép nhân làm số bị chia, thừa số 5 làm số chia, thừa số còn lại làm thương.
5×4=20 nên 20:5=4 5×5=25 nên 25:5=5 5×6=30 nên 30:5=6 5×7=35 nên 35:5=7 5×8=40 nên 40:5=8 5×9=45 nên 45:5=9
Vậy bảng chia 5 hoàn chỉnh: 20:5=4; 25:5=5; 30:5=6; 35:5=7; 40:5=8; 45:5=9 (cùng với ba dòng đã cho sẵn 5:5=1, 10:5=2, 15:5=3 và dòng cuối 50:5=10).
2Cách 2. Đếm thêm 5 liên tiếp từ kết quả đã biết
Định hướng. Từ dòng đã biết 15:5=3, mỗi lần số bị chia tăng thêm 5 thì thương tăng thêm 1; đếm thêm dần để điền các ô còn thiếu.
15:5=3 (đã biết), số bị chia tăng thêm 5 thành 20 thì thương tăng thêm 1: 20:5=4 Số bị chia tăng thêm 5 thành 25 thì thương tăng thêm 1: 25:5=5 Cứ thế: 30:5=6; 35:5=7; 40:5=8; 45:5=9
Vậy kết quả giống hệt Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 giúp hiểu vì sao bảng chia 5 luôn tăng dần đều, không cần nhớ riêng lẻ từng phép nhân.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: suy luận trực tiếp từ bảng nhân 5, nhanh và chắc chắn nhất.
Sai lầm thường gặp.Quên mất phép chia là ngược của phép nhân, cố nhớ máy móc từng kết quả riêng lẻ nên dễ điền nhầm, ví dụ ghi 35:5=6 thay vì 7 — phải luôn đối chiếu với dòng phép nhân 5 cùng hàng bên trái.
🚀 Mở rộng.Nếu bảng có thêm dòng 5×11=55, dòng chia tương ứng sẽ là gì?
Bài 2 · Hoạt động 1★Trang 24— Tìm thương khi biết số bị chia và số chia 5 (bảng số)
Hoạt động · Bài 1 (trang 24). Số?
:
15
10
25
40
5
45
50
5
5
5
5
5
5
5
3
?
?
?
1
?
10
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm thương, lấy số bị chia chia cho số chia: Số bị chia : Số chia = Thương.
🧠 Phân tích tư duy
Bảng cho bảy số bị chia (15, 10, 25, 40, 5, 45, 50) đều chia cho 5; cột đầu, cột thứ năm và cột cuối đã có sẵn thương (3, 1 và 10) làm mẫu, còn bốn ô giữa (10:5, 25:5, 40:5, 45:5) cần tự tính. Bẫy của bài là bảy số bị chia không xếp theo thứ tự tăng dần (15, 10, 25, 40, 5, 45, 50), dễ tính nhầm sang số bị chia của cột bên cạnh nếu không tách riêng từng cột.
1Cách 1. Tính trực tiếp từng cột theo bảng chia 5
Định hướng. Với mỗi cột, lấy đúng số bị chia ở dòng trên chia cho 5, đối chiếu với ba cột mẫu 15:5=3, 5:5=1 và 50:5=10.
10:5=2 25:5=5 40:5=8 45:5=9
Vậy bốn ô còn thiếu lần lượt là 2, 5, 8, 9 (cùng với ba cột đã cho sẵn 3, 1, 10).
2Cách 2. Nhân ngược thương với số chia để kiểm tra lại số bị chia
Định hướng. Lấy thương vừa tìm được nhân với số chia 5; nếu đúng bằng số bị chia đã cho ở đầu cột thì thương đó đúng.
Nhận xét. Cách 2 giúp chắc chắn không điền sai thương.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: tính thẳng theo bảng chia 5, nhanh nhất.
Đáp số.10:5=2; 25:5=5; 40:5=8; 45:5=9 (cùng với 15:5=3; 5:5=1; 50:5=10 đã cho sẵn).
Sai lầm thường gặp.Tính nhầm cột 40:5 sang cột bên cạnh, ghi kết quả 9 (là kết quả của 45:5) — phải luôn tính đúng số bị chia ngay phía trên ô trống, không nhìn chéo cột.
🚀 Mở rộng.Nếu thêm cột số bị chia 35, thương của cột đó sẽ là bao nhiêu?
Bài 3 · Hoạt động 2★★Trang 25— Tính nhẩm xen kẽ phép chia 2 và phép chia 5
Hoạt động · Bài 2 (trang 25). Tính nhẩm. (Sáu phép tính ghi trên thân hai con lân trong hội múa lân: Lân xanh: 10:5; 12:2; 20:5. Lân đỏ: 14:2; 15:5; 40:5.)
Kiến thức cần nhớ
Bảng chia 2: 2a:2=a. Bảng chia 5: 5a:5=a. Cùng một số bị chia có thể chia cho 2 hoặc chia cho 5 tuỳ đề bài, phải đọc đúng số chia.
🧠 Phân tích tư duy
Sáu phép tính trộn lẫn cả phép chia 5 (10:5, 20:5, 15:5, 40:5) và phép chia 2 (12:2, 14:2), đòi hỏi vừa thuộc bảng chia 2 vừa thuộc bảng chia 5 để tính nhẩm nhanh. Bẫy của bài là các số bị chia khá gần nhau (10, 12, 20, 14, 15, 40) nên dễ tính nhầm số chia của phép này sang phép kia nếu không đọc kỹ từng thẻ trên thân lân.
1Cách 1. Tính nhẩm trực tiếp theo bảng chia 2 và bảng chia 5 đã thuộc
Định hướng. Với mỗi phép tính, nhận ra ngay số chia là 2 hay 5 rồi tính nhẩm theo đúng bảng đã thuộc.
10:5=2 12:2=6 20:5=4 14:2=7 15:5=3 40:5=8
Vậy sáu kết quả lần lượt là: 2, 6, 4, 7, 3, 8.
2Cách 2. Dùng phép nhân ngược để kiểm tra lại từng kết quả
Định hướng. Lấy thương vừa tìm được nhân ngược với số chia; khớp đúng số bị chia đã cho thì kết quả đúng.
2×5=10, khớp với 10:5=2 6×2=12, khớp với 12:2=6 4×5=20, khớp với 20:5=4 7×2=14, khớp với 14:2=7 3×5=15, khớp với 15:5=3 8×5=40, khớp với 40:5=8
Vậy kết quả giống hệt Cách 1: 2, 6, 4, 7, 3, 8.
Nhận xét. Cách 2 giúp chắc chắn không nhầm chia 2 với chia 5.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: tính nhẩm thẳng theo bảng đã thuộc, nhanh nhất.
Bài 4 · Hoạt động 3★Trang 25— Giải toán có lời văn bằng phép chia (chia đều thành nhóm 5)
Hoạt động · Bài 3 (trang 25). Cửa hàng hoa có 40 bông hoa cúc. Cô bán hàng đã bó hoa cúc thành các bó, mỗi bó 5 bông. Hỏi có bao nhiêu bó hoa cúc?
Kiến thức cần nhớ
Bài toán chia theo nhóm cố định số lượng mỗi nhóm (ở đây mỗi bó có 5 bông): phép tính (tổng số bông) : (số bông mỗi bó) = số bó.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho tổng số bông cúc (40) và số bông trong mỗi bó (5) — số bó hoa bằng tổng số bông chia cho số bông mỗi bó. Bẫy của đề là hai số 40 và 5 xuất hiện liền nhau trong câu văn, dễ đọc nhầm phép tính thành 5:40 nếu không xác định rõ số nào là số bị chia.
1Cách 1. Tóm tắt rồi giải bằng phép chia trực tiếp
Định hướng. Mỗi bó có 5 bông, tổng cộng có 40 bông nên số bó hoa bằng 40 chia cho 5.
Tóm tắt Tổng số bông cúc: 40 bông Mỗi bó: 5 bông Số bó hoa: ? bó
Bài giải Cửa hàng bó được số bó hoa cúc là: 40:5=8 (bó) Đáp số: 8 bó.
Vậy cửa hàng bó được 8 bó hoa cúc.
2Cách 2. Đếm thêm 5 liên tiếp cho tới khi đủ 40 bông
Định hướng. Đếm số bó bằng cách cứ thêm 1 bó (5 bông) cho tới khi đủ 40 bông, kiểm tra lại kết quả của phép chia.
Bài 5 · Luyện tập 1★★Trang 25— Tính liên tiếp qua sơ đồ mũi tên với phép chia 2 và phép nhân 4
Luyện tập · Bài 1 (trang 25). Tính. a) Số 10 qua phép tính ":2" rồi qua phép tính "×4", tìm hai số còn thiếu. b) Số 5 qua phép tính "×4" rồi qua phép tính ":2", tìm hai số còn thiếu.
Kiến thức cần nhớ
Sơ đồ nhiều bước phải tính LẦN LƯỢT theo đúng thứ tự mũi tên, kết quả bước trước là số liệu đầu vào của bước sau.
🧠 Phân tích tư duy
Câu a) có hai bước: 10 qua phép chia 2 ra số thứ nhất, rồi số đó qua phép nhân 4 ra số thứ hai — phải tính đúng thứ tự, không đảo ngược hai bước. Câu b) làm ngược lại: 5 qua phép nhân 4 trước, rồi mới qua phép chia 2. Bẫy của bài là hai câu dùng đúng hai phép tính giống nhau nhưng THỨ TỰ ngược nhau, dễ nhầm lẫn nếu không đọc kỹ mũi tên.
1Cách 1. Tính lần lượt từng bước theo đúng chiều mũi tên
Định hướng. Ở mỗi sơ đồ, tính đúng thứ tự từ trái sang phải, mỗi bước lấy kết quả bước trước làm số liệu đầu vào.
a) 10:2=5 5×4=20 b) 5×4=20 20:2=10
Vậy a) số còn thiếu lần lượt là 5 rồi 20. b) số còn thiếu lần lượt là 20 rồi 10.
2Cách 2. Tính ngược từ bước cuối để kiểm tra lại
Định hướng. Dùng phép tính ngược của mỗi bước để kiểm tra kết quả vừa tìm được, đi từ bước cuối trở về đầu.
20:4=5, khớp ngược với 5×4=20 ở bước cuối của a) 5×2=10, khớp ngược với 10:2=5 ở bước đầu của a) 10×2=20, khớp ngược với 20:2=10 ở bước cuối của b) 20:4=5, khớp ngược với 5×4=20 ở bước đầu của b)
Vậy kết quả giống hệt Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 giúp chắc chắn không sai một bước nào trong chuỗi tính liên tiếp.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: tính xuôi lần lượt theo mũi tên, không cần tính ngược lại.
Đáp số.a) 10:2=5 rồi 5×4=20. b) 5×4=20 rồi 20:2=10.
Sai lầm thường gặp.Làm ngược thứ tự phép tính ở câu b) (chia 2 trước, nhân 4 sau) do quen với thứ tự của câu a) — phải đọc đúng mũi tên của TỪNG câu, không áp thứ tự câu này sang câu kia.
🚀 Mở rộng.Nếu bắt đầu từ số 8 rồi qua phép tính ":2" và "×4" như câu a), hai số còn thiếu là bao nhiêu?
Bài 6 · Luyện tập 2★Trang 25— Giải toán có lời văn bằng phép chia (chia đều thành nhóm 5)
Luyện tập · Bài 2 (trang 25). Bạn Nam đã cắt 30 hình tròn để trang trí đèn ông sao, mỗi chiếc đèn cần 5 hình. Hỏi bạn Nam trang trí được bao nhiêu chiếc đèn ông sao?
Kiến thức cần nhớ
Bài toán chia theo nhóm cố định số lượng mỗi nhóm (ở đây mỗi đèn cần 5 hình tròn): phép tính (tổng số hình) : (số hình mỗi đèn) = số đèn.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho tổng số hình tròn đã cắt (30) và số hình cần cho mỗi chiếc đèn (5) — số đèn ông sao bằng tổng số hình chia cho số hình mỗi đèn. Bẫy của đề là câu hỏi nói về "đèn ông sao" nhưng dữ kiện lại nằm ở "hình tròn", học sinh dễ quên đổi đơn vị đếm từ hình sang đèn.
1Cách 1. Tóm tắt rồi giải bằng phép chia trực tiếp
Định hướng. Mỗi đèn cần 5 hình tròn, tổng cộng có 30 hình nên số đèn ông sao bằng 30 chia cho 5.
Tóm tắt Tổng số hình tròn: 30 hình Mỗi đèn ông sao: 5 hình Số đèn ông sao: ? chiếc
Bài giải Bạn Nam trang trí được số chiếc đèn ông sao là: 30:5=6 (chiếc) Đáp số: 6 chiếc.
Vậy bạn Nam trang trí được 6 chiếc đèn ông sao.
2Cách 2. Đếm thêm 5 liên tiếp cho tới khi đủ 30 hình
Định hướng. Đếm số đèn bằng cách cứ thêm 1 chiếc đèn (5 hình) cho tới khi đủ 30 hình, kiểm tra lại kết quả của phép chia.
Vậy kết quả giống hệt Cách 1: bạn Nam trang trí được 6 chiếc đèn ông sao.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Cách 1 vẫn nhanh nhất khi làm bài, nhưng nếu quên bảng chia 5 thì dùng Cách 2 để tự dựng lại đáp số mà không cần thuộc lòng.
Đáp số.30:5=6 (chiếc). Đáp số: 6 chiếc đèn ông sao.
Sai lầm thường gặp.Lấy nhầm 5 làm tổng số hình rồi tính 5:30 — phải xác định đúng 30 (tổng số hình tròn) là số bị chia, 5 (số hình mỗi đèn) là số chia.
🚀 Mở rộng.Nếu bạn Nam cắt được 45 hình tròn, mỗi đèn vẫn cần 5 hình, thì trang trí được bao nhiêu chiếc đèn?
Bài 7 · Trò chơi★★Trang 26— Tính kết quả 12 phép tính rồi phân loại theo 6 mặt xúc xắc (mỗi mặt đúng 2 thẻ)
Trò chơi · Chọn tấm thẻ nào? (trang 26). Cách chơi: Chơi theo nhóm. Đặt 12 tấm thẻ ghi phép tính trên mặt bàn. Khi đến lượt, người chơi gieo xúc xắc, úp một tấm thẻ ghi phép tính có kết quả bằng số chấm ở mặt trên xúc xắc. Trò chơi kết thúc khi úp được 6 tấm thẻ. (Mười hai tấm thẻ: 2:2; 5:5; 2×1; 4:2; 6:2; 15:5; 2×2; 20:5; 5×1; 25:5; 2×3; 30:5.) Em hãy tính kết quả của mỗi tấm thẻ rồi ghép thành 6 cặp, mỗi cặp ứng với một mặt xúc xắc từ 1 đến 6.
Kiến thức cần nhớ
Muốn xếp thẻ đúng mặt xúc xắc, phải tính xong TẤT CẢ phép tính trước, rồi mới so kết quả với từng số từ 1 đến 6.
Mỗi mặt xúc xắc (1 đến 6) ứng với đúng hai tấm thẻ có cùng kết quả.
🧠 Phân tích tư duy
Mỗi tấm thẻ chỉ được úp khi xúc xắc hiện đúng số chấm bằng kết quả phép tính ghi trên thẻ — phải tính hết mười hai phép tính rồi mới xếp thẻ theo từng mặt xúc xắc. Bẫy của bài là mười hai phép tính trộn cả phép chia 2, phép chia 5 và phép nhân 2, đề không cho sẵn kết quả nào, dễ tính nhầm hoặc xếp nhầm mặt xúc xắc nếu không lập bảng kết quả rõ ràng trước.
1Cách 1. Tính trực tiếp từng thẻ rồi ghép theo kết quả
Định hướng. Tính kết quả của cả mười hai thẻ, sau đó gom hai thẻ có cùng kết quả thành một cặp ứng với mặt xúc xắc bằng đúng kết quả đó.
2Cách 2. Xếp riêng theo từng bảng đã thuộc (bảng nhân 2, bảng chia 2, bảng chia 5) rồi mới ghép
Định hướng. Tách mười hai thẻ thành ba nhóm theo phép tính (chia 2, chia 5, nhân 2), tính riêng từng nhóm theo bảng đã thuộc, sau đó mới so kết quả giữa các nhóm để ghép cặp.
Vậy so lại các kết quả giữa ba nhóm cho đúng sáu cặp giống hệt Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 giúp không bỏ sót thẻ nào vì mỗi thẻ chỉ thuộc đúng một trong ba nhóm phép tính.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Chơi thật nên dùng Cách 1: tính nhanh từng thẻ ngay khi đến lượt, không cần tách nhóm trước.
Đáp số.Sáu cặp thẻ theo mặt xúc xắc: mặt 1: 2:2, 5:5; mặt 2: 2×1, 4:2; mặt 3: 6:2, 15:5; mặt 4: 2×2, 20:5; mặt 5: 5×1, 25:5; mặt 6: 2×3, 30:5.
Sai lầm thường gặp.Nhầm 15:5=3 với 16:2=8 do hai thẻ có số bị chia gần giống nhau (15 và 16), ghép sai mặt xúc xắc — phải đọc đúng từng chữ số trên thẻ trước khi tính.
🚀 Mở rộng.Nếu thêm tấm thẻ 2×4, thẻ đó ghép được với mặt xúc xắc nào?
