Bài 13. Tìm thành phần trong phép nhân, phép chia

Định hướng. Ba ca đựng nước như nhau, tổng cộng 6 lít là Tích, số ca (3) là một thừa số đã biết; số lít nước ở mỗi ca là thừa số còn thiếu.

Vậy mỗi ca đựng 2 lít nước.

Định hướng. Vẽ một đoạn thẳng dài biểu diễn 6 lít nước, chia đều thành 3 phần bằng nhau ứng với 3 ca, mỗi phần chính là số lít cần tìm.

Vậy cách vẽ sơ đồ cũng cho cùng kết quả: mỗi ca đựng 2 lít nước.

Nhận xét. Hai cách đều dùng chung phép chia $6:3$, chỉ khác cách trình bày: Cách 1 dùng lời, Cách 2 dùng hình vẽ để nhìn rõ phần chia đều.

Định hướng. Lấy đúng Tích chia cho thừa số đã biết, làm giống hệt mẫu.

Vậy a) 7; b) 4; c) 4.

Định hướng. Nhớ lại bảng nhân của số đã biết (4, 3, 6), tìm xem nhân với số nào thì ra đúng Tích đề cho.

Vậy cách dò bảng nhân cũng cho cùng kết quả: a) 7; b) 4; c) 4.

Nhận xét. Cách 2 tiện khi đã thuộc lòng bảng nhân, khỏi cần đặt phép chia.

Định hướng. Ở mỗi cột còn thiếu, lấy Tích chia cho thừa số đã biết để được thừa số còn lại.

Vậy các số cần điền lần lượt là 3, 6, 3, 4.

Định hướng. Nhớ lại bảng nhân của thừa số đã biết ở mỗi cột, tìm thừa số kia sao cho tích đúng bằng số đã cho.

Vậy cách dò bảng nhân cũng cho đúng kết quả: 3, 6, 3, 4.

Nhận xét. Cách 2 nhanh khi đã thuộc bảng nhân, không cần đặt phép chia.

Định hướng. Tổng số người đã biết là 30, số ca-bin đã biết là 5, số người mỗi ca-bin là thừa số còn thiếu nên lấy Tích chia cho thừa số đã biết.

Vậy mỗi ca-bin chở 6 người.

Định hướng. Vẽ sơ đồ đoạn thẳng biểu diễn 30 người, chia đều thành 5 phần bằng nhau ứng với 5 ca-bin, mỗi phần là số cần tìm.

Vậy cách vẽ sơ đồ cũng cho cùng kết quả: mỗi ca-bin chở 6 người.

Nhận xét. Sơ đồ giúp nhìn rõ 30 người được chia đều thành 5 phần bằng nhau, tránh nhầm sang phép nhân.

Định hướng. Câu a) hỏi số bị chia nên lấy thương nhân với số chia; câu b) hỏi số chia nên lấy số bị chia chia cho thương.

Vậy a) Mai đã mua về 15 bông hoa; b) Việt cắm được 3 lọ hoa.

Định hướng. Vẽ sơ đồ 3 lọ bằng nhau, mỗi lọ 5 bông để tìm tổng ở câu a); vẽ sơ đồ 15 bông chia đều thành các nhóm 5 bông để đếm số lọ ở câu b).

Vậy cách vẽ sơ đồ cũng cho cùng kết quả: a) 15 bông hoa; b) 3 lọ hoa.

Nhận xét. Câu a) tìm số bị chia nên lấy các phần bằng nhau GHÉP lại; câu b) tìm số chia nên lấy tổng CHIA đều thành từng phần — hai việc ngược nhau.

Định hướng. Phần a) lấy thương nhân với số chia; phần b) lấy số bị chia chia cho thương, làm đúng như hai mẫu đã cho.

Vậy a) 42; 32; 18. b) 4; 8; 7.

Định hướng. Nhớ lại bảng nhân (phần a) hoặc bảng chia (phần b) của số đã biết để dò ra kết quả mà không cần đặt phép tính.

Vậy cách dò bảng cũng cho cùng kết quả: a) 42; 32; 18. b) 4; 8; 7.

Nhận xét. Cách 2 nhanh khi đã thuộc bảng nhân, bảng chia, khỏi cần đặt phép tính.

Định hướng. Xác định ô còn thiếu ở mỗi cột là Số bị chia hay Số chia, rồi áp dụng đúng quy tắc tương ứng.

Vậy các số cần điền lần lượt là 28, 4, 35, 5.

Định hướng. Nhớ lại bảng nhân hoặc bảng chia của số đã biết trong mỗi cột để dò ra số cần tìm.

Vậy cách dò bảng cũng cho đúng kết quả: 28, 4, 35, 5.

Nhận xét. Phải xác định đúng ô thiếu là Số bị chia hay Số chia trước, rồi mới chọn đúng bảng nhân hay bảng chia để dò.

Định hướng. Phép tính trong sơ đồ là nhân thì làm ngược bằng phép chia; phép tính trong sơ đồ là chia thì làm ngược bằng phép nhân.

Vậy a) 4; b) 30; c) 28; d) 10.

Định hướng. Lấy số vừa tìm được ở Cách 1, thay vào đúng phép tính đã cho trong sơ đồ; ra đúng kết quả đề cho thì số đó chính xác.

Vậy cách thử lại cũng xác nhận đúng kết quả: a) 4; b) 30; c) 28; d) 10.

Nhận xét. Cách 2 dùng để tự kiểm tra lại đáp số của Cách 1, không nên dùng để tìm số ngay từ đầu vì mất thời gian đoán.

Định hướng. Tổng số cam đã biết là 35, số cam mỗi đĩa đã biết là 5, số đĩa là số chia còn thiếu; muốn tìm số chia ta lấy số bị chia chia cho thương.

Vậy xếp được 7 đĩa cam.

Định hướng. Chia đều 35 quả cam thành từng nhóm 5 quả, đếm số nhóm chính là số đĩa cần tìm.

Vậy cách vẽ sơ đồ cũng cho cùng kết quả: xếp được 7 đĩa cam.

Nhận xét. Đếm nhóm trên sơ đồ giúp kiểm tra lại kết quả phép chia mà không cần thuộc lòng bảng chia 5.