Diện tích và thể tích của một số hình khối

Bài 51. Diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình lập phương

Vở bài tập Toán 5 — Kết nối tri thức, tập 2 · 8 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · Tiết 1 - Bài 1★Trang 44— Tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần của hình lập phương khi biết cạnh
Tiết 1 - Bài 1 (trang 44). a) Tính diện tích xung quanh của hình lập phương có độ dài cạnh là cm.
b) Tính diện tích toàn phần của hình lập phương có độ dài cạnh là m.
Hai hình lập phương cạnh 17 cm và 1,2 m17 cma)1,2 mb)
Kiến thức cần nhớ
  • Diện tích xung quanh của hình lập phương bằng diện tích một mặt nhân với .
  • Diện tích toàn phần của hình lập phương bằng diện tích một mặt nhân với .
🧠 Phân tích tư duy
Câu a chỉ hỏi diện tích xung quanh (nhân ), câu b chỉ hỏi diện tích toàn phần (nhân ) — hai câu độc lập, mỗi câu dùng đúng một công thức, không cần tính cả hai đại lượng như bài Hoạt động 1 của SGK. Bẫy ở câu b: cạnh là số thập phân m nên phải nhân số thập phân cẩn thận.
1Cách 1. Áp dụng trực tiếp công thức

Định hướng. Tính diện tích một mặt trước, rồi nhân đúng với (câu a) hoặc (câu b).

a) Diện tích một mặt là (cm).
Diện tích xung quanh của hình lập phương là:
(cm)

b) Diện tích một mặt là (m).
Diện tích toàn phần của hình lập phương là:
(m)

Vậy a) cm; b) m.

2Cách 2. Dùng công thức hình hộp chữ nhật tổng quát

Định hướng. Xem hình lập phương là hình hộp chữ nhật có ba kích thước bằng nhau, dùng chu vi đáy nhân chiều cao (câu a) hoặc cộng thêm hai đáy (câu b).

a) Chu vi mặt đáy là (cm).
Diện tích xung quanh là (cm)

b) Diện tích xung quanh là (m).
Diện tích toàn phần là (m)

Vậy kết quả khớp với Cách 1: a) cm; b) m.

3Cách 3. Cộng trực tiếp diện tích từng mặt

Định hướng. Cộng thẳng diện tích các mặt bằng nhau thay vì nhân, để kiểm tra lại kết quả.

a) Diện tích một mặt là cm.
Diện tích xung quanh là (cm)

b) Diện tích một mặt là m.
Diện tích toàn phần là (m)

Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả: a) cm; b) m.

Nhận xét. Cách 3 chỉ nên dùng để kiểm tra vì mất nhiều thời gian hơn hẳn phép nhân của Cách 1.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên dùng Cách 1 vì áp dụng thẳng công thức, ít bước tính nhất, phù hợp khi làm bài nhanh.
Đáp số. a) cm. b) m.
Sai lầm thường gặp. Ở câu b, nhiều bạn tính ra hoặc do quên quy tắc nhân số thập phân (phải đếm đủ hai chữ số ở phần thập phân của tích: rồi lùi dấu phẩy hai chữ số thành ).
🚀 Mở rộng. Với cạnh là số thập phân bất kì, ví dụ m, hãy tính lại cả diện tích xung quanh và diện tích toàn phần rồi so sánh cách nhân số thập phân có gì khác so với cạnh m ở trên.
Bài 2 · Tiết 1 - Bài 2★★Trang 44— Tìm cạnh hình lập phương khi biết diện tích xung quanh hoặc toàn phần, rồi suy ra đại lượng còn lại
Tiết 1 - Bài 2 (trang 44). Hoàn thành bảng sau.
Độ dài cạnh hình lập phương cm? m?
Diện tích xung quanh của hình lập phương? m??
Diện tích toàn phần của hình lập phương??? dm
Hình lập phương cạnh acạnh aĐiền bảng với 4 giá trị cạnh:2 cm; 1 m; 1,8 m; 1 dm
Kiến thức cần nhớ
  • Diện tích xung quanh của hình lập phương bằng diện tích một mặt nhân với ; diện tích toàn phần bằng diện tích một mặt nhân với .
  • Muốn tìm cạnh khi biết hoặc : lấy hoặc để ra diện tích một mặt, rồi tìm số mà nhân với chính nó bằng diện tích một mặt đó.
🧠 Phân tích tư duy
Bảng có bốn cột, mỗi cột chỉ cho biết MỘT dữ kiện (hoặc cạnh, hoặc , hoặc ) — phải suy ngược để tìm cạnh trước rồi mới tính ra hai đại lượng còn lại. Cột 2 cho m nên cạnh cạnh , suy ra cạnh m; cột 4 cho dm nên cạnh cạnh , suy ra cạnh dm.
1Cách 1. Với cột đã biết cạnh thì tính xuôi; với cột chưa biết cạnh thì suy ngược từ diện tích

Định hướng. Cột 1 và cột 3 đã có cạnh, tính xuôi bình thường. Cột 2 và cột 4 chưa có cạnh, lấy diện tích đã cho chia cho hoặc để tìm diện tích một mặt, từ đó suy ra cạnh.

Cột 1 (cạnh cm): (cm); (cm)
Cột 2 ( m): diện tích một mặt là (m), cạnh là m (vì ); (m)
Cột 3 (cạnh m): (m); (m)
Cột 4 ( dm): diện tích một mặt là (dm), cạnh là dm; (dm)

Vậy bảng được hoàn thành: cạnh cm, m, m, dm; là cm, m, m, dm; là cm, m, m, dm.

2Cách 2. Dùng hệ thức (với là diện tích một mặt) để tính chéo giữa hai đại lượng

Định hướng. Khi đã có một trong hai đại lượng hay và diện tích một mặt, dùng hệ thức toàn phần bằng xung quanh cộng hai mặt đáy để suy ra đại lượng còn lại mà không cần nhân lại từ đầu.

Cột 2: diện tích một mặt m (từ ); (m)
Cột 4: diện tích một mặt dm (từ ); (dm)
Cột 1 và cột 3 tính như Cách 1.

Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.

3Cách 3. Lập bảng nhân cạnh để dò ngược số mà bình phương ra đúng diện tích một mặt

Định hướng. Với cột 2 và cột 4, sau khi tìm được diện tích một mặt, thử lần lượt vài số quen thuộc (nhân với chính nó) để tìm đúng cạnh, thay vì chỉ đoán.

Cột 2: diện tích một mặt m. Thử: — đúng, vậy cạnh m.
Cột 4: diện tích một mặt dm. Thử: — đúng, vậy cạnh dm.
Sau khi có cạnh, tính hai đại lượng còn lại như Cách 1.

Vậy cả ba cách đều cho cùng bảng kết quả như trên.

Nhận xét. Cách 3 phù hợp khi diện tích một mặt là số "đẹp" như ; với số lẻ hơn thì nên dùng Cách 1 hoặc Cách 2 cho chắc chắn.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên dùng Cách 2 vì tận dụng ngay dữ kiện đã tính được (diện tích một mặt) để suy ra đại lượng còn lại bằng phép cộng/trừ đơn giản, nhanh hơn tính lại từ đầu.
Đáp số. Cạnh: cm; m; m; dm. : cm; m; m; dm. : cm; m; m; dm.
Sai lầm thường gặp. Ở cột 2 và cột 4, nhiều bạn quên phải CHIA cho hoặc trước khi tìm cạnh, mà lấy luôn hoặc làm diện tích một mặt rồi suy cạnh sai (ví dụ tưởng cạnh m thay vì m).
🚀 Mở rộng. Nếu một cột cho dm thì cạnh của hình lập phương đó là bao nhiêu? (Gợi ý: diện tích một mặt là , tìm số nhân với chính nó bằng .)
Bài 3 · Tiết 1 - Bài 3★★Trang 44— Diện tích năm mặt của hình lập phương (không nắp)
Tiết 1 - Bài 3 (trang 44). Từ một tấm bìa đã cho, Rô-bốt gấp được một hình lập phương không nắp như hình bên (cạnh dm). Tính diện tích phần bìa được sử dụng.
Hình khai triển hình lập phương KHÔNG NẮP, cạnh 1,5 dm1,5 dm1,5 dm5 mặt bằng nhau (4 xung quanh + 1 đáy); nét đứt hồnglà các đường gấp giữa các mặt; thiếu mặt nắp trên
Kiến thức cần nhớ
  • Diện tích năm mặt của hình lập phương (thiếu một mặt) bằng diện tích một mặt nhân với .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 4 · Tiết 1 - Bài 4★★Trang 45— So sánh diện tích toàn phần khi cạnh hình lập phương tăng gấp đôi
Tiết 1 - Bài 4 (trang 45). Viết tiếp vào chỗ chấm cho thích hợp. Bu-ra-ti-nô có một khối ru-bích dạng hình lập phương cạnh cm. Một bà tiên làm phép khiến cho mỗi cạnh của khối ru-bích dài gấp đôi kích thước ban đầu. Bu-ra-ti-nô nhận xét: "Cạnh của khối ru-bích tăng gấp đôi nên diện tích toàn phần cũng sẽ tăng gấp đôi.". Hỏi nhận xét của Bu-ra-ti-nô có đúng hay không? Vì sao?
Khối ru-bích cạnh 10 cm và khi cạnh gấp đôi thành 20 cm10 cm20 cm
Kiến thức cần nhớ
  • Diện tích toàn phần của hình lập phương bằng diện tích một mặt (cạnh cạnh) nhân với .
  • Khi cạnh của hình lập phương gấp lên lần thì diện tích toàn phần gấp lên lần, không phải lần.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 5 · Tiết 2 - Bài 1★Trang 45— Tính diện tích toàn phần của hình lập phương với cạnh là số thập phân
Tiết 2 - Bài 1 (trang 45). a) Tính diện tích toàn phần của hình lập phương có độ dài cạnh là m.
b) Tính diện tích toàn phần của hình lập phương có độ dài cạnh là dm.
Hai hình lập phương cạnh 2,3 m và 0,5 dm2,3 ma)0,5 dmb)
Kiến thức cần nhớ
  • Diện tích toàn phần của hình lập phương bằng diện tích một mặt nhân với .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 6 · Tiết 2 - Bài 2★★Trang 45— Diện tích năm mặt của hình lập phương
Tiết 2 - Bài 2 (trang 45). Một đèn ngủ có dạng hình lập phương cạnh cm. Các mặt xung quanh và mặt trên cùng của đèn được bọc giấy trắng mờ. Tính phần diện tích giấy được sử dụng.
Đèn ngủ hình lập phương cạnh 24 cm24 cmBọc giấy trắng mờ 4 mặt xung quanhvà mặt trên cùng
Kiến thức cần nhớ
  • Diện tích năm mặt của hình lập phương (bỏ một mặt) bằng diện tích một mặt nhân với .
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 7 · Tiết 2 - Bài 3★★★Trang 46— Tính diện tích toàn phần từ hình khai triển của hình lập phương và hình hộp chữ nhật
Tiết 2 - Bài 3 (trang 46). Hoàn thành bảng sau.
Hình khai triểnKhối hình gấp đượcDiện tích toàn phần
Hình chữ thập 6 ô vuông cạnh dmHình lập phương?
Hình khai triển 6 mặt với các cạnh dm, dm, dmHình hộp chữ nhật?
Hai hình khai triển (nét đứt = đường gấp giữa các mặt)3,5 dmHình lập phương5 dm1 dm2 dmHình hộp chữ nhật
Kiến thức cần nhớ
  • Diện tích toàn phần của hình lập phương bằng diện tích một mặt nhân với .
  • Diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật bằng diện tích xung quanh cộng với diện tích hai mặt đáy: với là ba kích thước.
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…
Bài 8 · Tiết 2 - Bài 4★★★Trang 46— Diện tích cần phủ khi cắt một hình lập phương thành hai khối rồi phủ mặt trên và xung quanh mỗi khối
Tiết 2 - Bài 4 (trang 46). Rô-bốt cắt ngang một chiếc bánh có dạng hình lập phương cạnh cm thành hai phần bằng nhau như hình bên. Rô-bốt cần phủ kem vào mặt trên cùng và những mặt xung quanh của hai phần bánh mới. Tính diện tích phần bánh cần phủ.
Bánh cạnh 20 cm cắt ngang thành hai phần bằng nhau20 cmMỗi phần: phủ kem 4 mặt xung quanhvà mặt trên cùng
Kiến thức cần nhớ
  • Khi cắt một khối thành nhiều phần, mỗi phần mới có thể là một hình hộp chữ nhật với chiều cao bằng một phần chiều cao ban đầu.
  • Diện tích cần phủ của mỗi phần bằng diện tích xung quanh cộng với diện tích mặt trên (không tính mặt đáy và mặt cắt).
🔒 Đang kiểm tra quyền xem lời giải…

🎯 Học tiếp

📚 Cùng chương: Diện tích và thể tích của một số hình khối