Bài 1 · Bài 1 (tiết 1)★Trang 28— Đọc, viết số đo thể tích xăng-ti-mét khối và đề-xi-mét khối
(Tiết 1) Bài 1 (trang 28). Hoàn thành bảng sau.
Đọc
Viết
Bảy mươi mốt xăng-ti-mét khối
?
?
154 dm³
Năm mươi phẩy không ba đề-xi-mét khối
?
?
2,102 cm³
Kiến thức cần nhớ
Xăng-ti-mét khối (cm³) là thể tích của hình lập phương cạnh 1 cm; đề-xi-mét khối (dm³) là thể tích của hình lập phương cạnh 1 dm.
Đọc, viết số đo thể tích giống hệt đọc, viết số tự nhiên và số thập phân, chỉ thêm đơn vị đo vào sau.
🧠 Phân tích tư duy
Bốn dòng, mỗi dòng chỉ thiếu một nửa đọc hoặc viết — cùng dạng với bài đổi đơn vị đã học ở SGK. Số 2,102 có ba chữ số sau dấu phẩy nên khi đọc phải đọc đủ "một trăm linh hai" cho phần thập phân, dễ bị đọc sót một chữ số 0 ở giữa.
1Dùng phép đọc/viết trực tiếp theo thứ tự hàng
Đọc số theo thứ tự hàng từ lớn đến nhỏ, gặp dấu phẩy thì đọc "phẩy" rồi đọc tiếp phần thập phân; viết số thì làm ngược lại, rồi thêm tên đơn vị.
"Bảy mươi mốt" viết là 71, thêm đơn vị: 71cm3
154dm3 đọc là: một trăm năm mươi tư, thêm đơn vị: một trăm năm mươi tư đề-xi-mét khối
"Năm mươi phẩy không ba" viết là 50,03, thêm đơn vị: 50,03dm3
2,102cm3 đọc là: hai phẩy một trăm linh hai, thêm đơn vị: hai phẩy một trăm linh hai xăng-ti-mét khối
Vậy bảng hoàn chỉnh: 71 cm³; một trăm năm mươi tư đề-xi-mét khối; 50,03 dm³; hai phẩy một trăm linh hai xăng-ti-mét khối.
2Dùng phép phân tích số thành tổng giá trị từng hàng
Tách số thành tổng các hàng để kiểm tra chữ số viết đúng vị trí, rồi ghép lại thành số đo hoàn chỉnh.
Bảy mươi mốt: 70+1=71, viết 71cm3
154=100+50+4, đọc: một trăm năm mươi tư đề-xi-mét khối
Năm mươi phẩy không ba: phần nguyên 50, phần thập phân 0,03 (không phần mười, ba phần trăm), viết 50,03dm3
2,102=2+0,1+0,002, đọc: hai phẩy một trăm linh hai xăng-ti-mét khối
Vậy kết quả trùng khớp cách trên: 71 cm³; một trăm năm mươi tư đề-xi-mét khối; 50,03 dm³; hai phẩy một trăm linh hai xăng-ti-mét khối.
3Thử lại bằng cách đổi ngược viết sang đọc
Sau khi có kết quả, đọc lại số vừa viết (hoặc viết lại số vừa đọc) để kiểm tra hai chiều có khớp nhau không.
71cm3 đọc lại là bảy mươi mốt xăng-ti-mét khối — khớp đề
Một trăm năm mươi tư đề-xi-mét khối viết lại là 154dm3 — khớp đề
50,03dm3 đọc lại là năm mươi phẩy không ba đề-xi-mét khối — khớp đề
Hai phẩy một trăm linh hai xăng-ti-mét khối viết lại là 2,102cm3 — khớp đề
Vậy cả bốn kết quả đều đúng: 71 cm³; một trăm năm mươi tư đề-xi-mét khối; 50,03 dm³; hai phẩy một trăm linh hai xăng-ti-mét khối.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi dùng cách đọc/viết trực tiếp theo thứ tự hàng, nhanh nhất vì không phải tách tổng.
Đáp số.71 cm³; một trăm năm mươi tư đề-xi-mét khối; 50,03 dm³; hai phẩy một trăm linh hai xăng-ti-mét khối.
Sai lầm thường gặp.Số 2,102 dễ đọc sót chữ số 0 ở hàng phần trăm, đọc nhầm thành "hai phẩy mười hai" (bỏ mất một chữ số) thay vì "hai phẩy một trăm linh hai".
🚀 Mở rộng.154 dm³ đổi sang cm³ được bao nhiêu? (Đáp số: 154×1000=154000cm3.)
Bài 2 · Bài 2 (tiết 1)★★Trang 28— Tính thể tích hình khối bằng cách đếm số hình lập phương nhỏ cạnh 1 dm xếp thành hình đó
(Tiết 1) Bài 2 (trang 28). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Rô-bốt xếp các hình lập phương có cạnh 1 dm thành các hình dưới đây. Hãy cho biết thể tích của mỗi hình đó. a) Thể tích là ? dm³ b) Thể tích là ? dm³
Kiến thức cần nhớ
Thể tích của một khối bằng tổng số hình lập phương nhỏ cùng đơn vị đo xếp khít để tạo thành khối đó.
Có thể tính nhanh bằng cách nhân số hình lập phương nhỏ theo ba chiều dài, rộng, cao của khối.
🧠 Phân tích tư duy
Giống dạng bài Hoạt động 2 đã học ở SGK nhưng đơn vị cạnh là 1 dm nên thể tích tính ra có đơn vị dm³. Hình a) là khối lập phương đều bốn cạnh bằng nhau. Hình b) là khối hộp chữ nhật thấp hơn, mặt đáy giống hình a) nhưng ít lớp hơn. Dấu hiệu để làm đúng là đếm số hình lập phương nhỏ theo ba chiều dài, rộng, cao rồi nhân lại, không được đếm sót lớp bị khuất phía sau.
1Đếm theo từng lớp nằm ngang rồi cộng
Tách khối thành các lớp nằm ngang, đếm số hình lập phương nhỏ ở một lớp rồi cộng liên tiếp theo số lớp.
Hình a): 1 lớp có 4×4=16 hình lập phương nhỏ, xếp chồng 4 lớp: 16+16+16+16=64 (hình lập phương nhỏ)
Hình b): 1 lớp có 4×4=16 hình lập phương nhỏ, xếp chồng 2 lớp: 16+16=32 (hình lập phương nhỏ)
Vậy hình a) có thể tích 64 dm³, hình b) có thể tích 32 dm³.
2Tính bằng công thức nhân ba kích thước dài, rộng, cao
Đếm số hình lập phương nhỏ xếp theo chiều dài, chiều rộng, chiều cao của khối rồi nhân ba số đó.
Hình a) có chiều dài, chiều rộng, chiều cao đều 4 hình: 4×4×4=64 (hình lập phương nhỏ)
Hình b) có chiều dài 4 hình, chiều rộng 4 hình, chiều cao 2 hình: 4×4×2=32 (hình lập phương nhỏ)
Vậy hình a) có thể tích 64 dm³, hình b) có thể tích 32 dm³, khớp cách trên.
3So sánh hình b) với hình a) bằng phép chia đôi
Nhận xét hình b) có cùng mặt đáy với hình a) nhưng chiều cao chỉ bằng một nửa, nên thể tích hình b) cũng bằng một nửa thể tích hình a).
Thể tích hình a): 4×4×4=64 (dm³)
Chiều cao hình b) bằng 21 chiều cao hình a) (2 hình so với 4 hình), mặt đáy giữ nguyên 4×4, nên thể tích hình b) là 64:2=32 (dm³)
Vậy hình a) có thể tích 64 dm³, hình b) có thể tích 32 dm³, đúng bằng hai cách trên.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi dùng công thức nhân ba kích thước dài, rộng, cao, nhanh và ít nhầm lẫn nhất.
Đáp số.a) Thể tích là 64 dm³. b) Thể tích là 32 dm³.
Sai lầm thường gặp.Dễ đếm nhầm số lớp xếp chồng của hình b) (đếm ra 3 hoặc 4 lớp thay vì đúng 2 lớp) vì hình vẽ phối cảnh làm khối trông có vẻ dày hơn thực tế.
🚀 Mở rộng.Nếu hình b) được xếp thêm 2 lớp nữa cho bằng chiều cao hình a) thì thể tích khối mới là bao nhiêu? (Đáp số: bằng thể tích hình a), tức 64dm3.)
Bài 3 · Bài 3 (tiết 1)★★Trang 29— Đổi đơn vị đo thể tích giữa xăng-ti-mét khối và đề-xi-mét khối
(Tiết 1) Bài 3 (trang 29). Viết số hoặc số thập phân thích hợp vào chỗ chấm. a) 4dm3=?cm3 b) 8,5dm3=?cm3 c) 6dm350cm3=?cm3 3000cm3=?dm3 275cm3=?dm3 19240cm3=?dm3
Kiến thức cần nhớ
1dm3=1000cm3; đổi dm³ sang cm³ thì nhân với 1 000 (dịch dấu phẩy phải ba hàng), đổi ngược lại thì chia cho 1 000 (dịch dấu phẩy trái ba hàng).
Bài 4 · Bài 4 (tiết 1)★★★Trang 29— Toán có lời văn: tìm hai số khi biết tổng và hiệu, áp dụng cho thể tích
(Tiết 1) Bài 4 (trang 29). Rô-bốt có một khối gỗ dạng hình hộp chữ nhật có thể tích 0,5dm3. Rô-bốt cắt khối gỗ đó thành hai phần và sơn màu vàng cho khối gỗ có thể tích lớn hơn, màu đỏ cho khối gỗ còn lại. Biết khối gỗ màu vàng có thể tích lớn hơn khối gỗ màu đỏ là 50cm3. Tính thể tích khối gỗ màu vàng và khối gỗ màu đỏ.
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm số lớn khi biết tổng và hiệu: (tổng + hiệu) : 2. Muốn tìm số bé: (tổng − hiệu) : 2, hoặc lấy tổng trừ đi số lớn.
1dm3=1000cm3; phải đổi các số đo về cùng một đơn vị trước khi tính tổng, hiệu.
Bài 7 · Bài 3 (tiết 2)★★Trang 30— Ước lượng và chọn đơn vị đo thể tích phù hợp với đồ vật thực tế
(Tiết 2) Bài 3 (trang 30). Nối mỗi đồ vật dưới đây với số đo thể tích thích hợp: cái hộp phấn, cái tủ lạnh, quả dưa hấu, với ba số đo cho sẵn là 415dm3, 8dm3, 275cm3.
Kiến thức cần nhớ
Đồ vật càng to thì thể tích càng lớn và thường đo bằng đơn vị lớn hơn (dm³); đồ vật càng nhỏ thì thể tích càng bé và thường đo bằng đơn vị nhỏ hơn (cm³).
Bài 8 · Bài 4 (tiết 2)★★★Trang 30— Toán có lời văn: tính thể tích tổng rồi chia cho thể tích một phần để tìm số phần
(Tiết 2) Bài 4 (trang 30). Mỗi lọ thuốc nhỏ mắt có 10cm3 dung dịch. Hỏi với 1,5l dung dịch thuốc nhỏ mắt, người ta đóng được bao nhiêu lọ thuốc như vậy? Biết 1l=1dm3.
Kiến thức cần nhớ
1l=1dm3; muốn tìm số phần bằng nhau chia được từ một tổng thể tích, ta lấy tổng thể tích chia cho thể tích một phần, và phải đổi các số đo về cùng một đơn vị trước khi chia.
Bài 9 · Bài 5 (tiết 2)★★★Trang 30— Toán có lời văn: tìm thể tích còn lại sau khi dùng theo tỉ số phần trăm, đổi sang cm³
(Tiết 2) Bài 5 (trang 30). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Một thùng nước đựng được 50l nước. Người ta đã dùng 40% lượng nước trong thùng để sơ chế nguyên liệu và nấu bữa trưa. Vậy thể tích nước còn lại trong thùng là bao nhiêu? A. 3000cm3 B. 30000cm3 C. 2000cm3 D. 20000cm3
Kiến thức cần nhớ
Tìm giá trị phần trăm của một số: lấy số đó nhân với tỉ số phần trăm (đã đổi ra số thập phân hoặc phân số).
