Bài 1 · Luyện tập 1 · Bài 1a★★Trang 37— Đếm số lượng khối trụ, khối cầu, khối hộp chữ nhật trong hình lắp ghép
Luyện tập 1, Bài 1a (trang 37). Số? Trong hình bên có: ? khối trụ; ? khối cầu; ? khối hộp chữ nhật. Hình vẽ hai nhóm đồ chơi lắp ghép: Nhóm 1 là một cái bàn nhỏ gồm 2 khối trụ xanh dương đứng làm chân, đặt trên 2 khối hộp chữ nhật màu cam, có tấm hộp chữ nhật xanh lá làm thanh ngang, mặt bàn là một khối hộp chữ nhật màu vàng, phía trên có một khối lăng trụ tam giác màu hồng (không phải khối trụ, khối cầu hay khối hộp chữ nhật), dưới gầm bàn có một quả bóng đỏ (khối cầu). Nhóm 2 là một cái xe gồm 2 khối trụ xanh dương nằm ngang làm bánh xe, một khối hộp chữ nhật màu hồng làm khung xe, một khối hộp chữ nhật màu xanh lá làm thùng xe, phía trên có một khối lăng trụ tam giác màu vàng làm mui xe (không tính).
Kiến thức cần nhớ
Khối trụ: hai đầu là hai hình tròn bằng nhau, thân dài đều.
Khối cầu: tròn đều về mọi phía, giống quả bóng.
Khối hộp chữ nhật: có các mặt đều là hình chữ nhật.
🧠 Phân tích tư duy
Hình có hai nhóm đồ chơi lắp ghép từ nhiều khối khác nhau, trong đó có cả khối lăng trụ tam giác (mái nhà, mui xe) không thuộc ba loại khối đề hỏi. Phải nhận ra đúng khối trụ (dài, tròn đều hai đầu), khối cầu (tròn đều mọi phía) và khối hộp chữ nhật (có các mặt là hình chữ nhật), bỏ qua khối tam giác không tính.
1Cách 1. Đếm theo từng nhóm đồ chơi rồi cộng lại
Định hướng. Đếm riêng nhóm 1 (cái bàn), rồi đếm riêng nhóm 2 (cái xe), sau đó cộng số khối cùng loại ở hai nhóm lại với nhau.
Nhóm 1 (cái bàn): 2 khối trụ (chân bàn), 1 khối cầu (quả bóng), 4 khối hộp chữ nhật (2 khối cam, 1 khối xanh lá, 1 khối vàng) Nhóm 2 (cái xe): 2 khối trụ (bánh xe), 0 khối cầu, 2 khối hộp chữ nhật (khung hồng, thùng xanh lá) Tổng số khối trụ: 2+2=4 (khối) Tổng số khối cầu: 1+0=1 (khối) Tổng số khối hộp chữ nhật: 4+2=6 (khối)
Vậy trong hình có 4 khối trụ, 1 khối cầu, 6 khối hộp chữ nhật.
2Cách 2. Quét toàn hình theo từng loại khối
Định hướng. Thay vì đếm theo nhóm, quét toàn bộ hình ba lượt, mỗi lượt chỉ tìm một loại khối duy nhất — làm vậy sẽ không bị nhầm giữa các loại khối với nhau.
Sai lầm thường gặp.Đếm cả khối lăng trụ tam giác (mái bàn màu hồng, mui xe màu vàng) vào khối hộp chữ nhật hoặc bỏ sót 1 trong 2 khối trụ nằm ngang làm bánh xe vì chúng nằm thấp, khó thấy hơn 2 khối trụ đứng làm chân bàn.
🚀 Mở rộng.Nếu nhóm 2 (cái xe) có thêm 1 khối trụ nằm ngang làm bánh xe thứ ba thì lúc đó hình có tất cả bao nhiêu khối trụ?
Bài 2 · Luyện tập 1 · Bài 1b★Trang 37— Thực hành lắp ghép, xếp hình sáng tạo từ các khối đã học
Luyện tập 1, Bài 1b (trang 37). Hãy sử dụng các khối trong bộ đồ dùng học tập để xếp thành hình mà em thích.
Kiến thức cần nhớ
Bộ đồ dùng học tập có đủ các khối: khối trụ, khối cầu, khối hộp chữ nhật, khối lập phương.
Có thể chồng, ghép nhiều khối khác nhau để tạo thành một hình mới, miễn các khối không bị đổ.
🧠 Phân tích tư duy
Đây là bài thực hành, không có một đáp số cố định — em chỉ cần dùng đúng các khối đã học (khối trụ, khối cầu, khối hộp chữ nhật, khối lập phương) trong bộ đồ dùng để xếp thành một hình do em tự nghĩ ra.
1Cách 1. Xếp theo mẫu đồ vật quen thuộc
Định hướng. Nghĩ tới một đồ vật quen thuộc có nhiều bộ phận dạng khối rồi xếp lại gần giống đồ vật đó.
Chọn hình mẫu: một chiếc ô tô đồ chơi Xếp 2 khối trụ nằm ngang làm bánh xe Xếp 1 khối hộp chữ nhật lên trên làm thân xe Đặt 1 khối lập phương nhỏ lên trên làm ca-bin
Vậy em xếp được một hình chiếc ô tô từ khối trụ, khối hộp chữ nhật và khối lập phương.
2Cách 2. Xếp tháp cao dần theo kích thước
Định hướng. Không xếp theo mẫu đồ vật nào, mà xếp các khối chồng lên nhau từ to đến nhỏ để được một cái tháp vững chắc.
Đặt khối hộp chữ nhật to nhất ở dưới cùng làm đế Chồng lên trên 1 khối lập phương nhỏ hơn Đặt 1 khối trụ đứng lên trên khối lập phương Đặt 1 khối cầu lên đỉnh cùng để trang trí
Vậy em xếp được một hình cái tháp 4 tầng từ 4 loại khối khác nhau.
Nhận xét. Xếp tháp phải để khối to, vững ở dưới; khối cầu chỉ nên đặt trên cùng vì hay lăn.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Xếp theo Cách 2 (tháp cao dần) dễ giữ thăng bằng hơn vì khối to, nặng luôn ở dưới cùng.
Đáp số.Học sinh tự xếp một hình mà em thích (ví dụ: ô tô, cái tháp, ngôi nhà...) từ các khối trụ, khối cầu, khối hộp chữ nhật, khối lập phương; không có đáp số cố định, miễn dùng đúng các khối đã học.
Sai lầm thường gặp.Đặt khối cầu ở dưới cùng làm đế khiến cả hình bị đổ vì khối cầu tròn đều, không có mặt phẳng để các khối khác đứng vững lên trên.
🚀 Mở rộng.Em có thể xếp một hình dùng đủ cả 4 loại khối (khối trụ, khối cầu, khối hộp chữ nhật, khối lập phương) mà không bị đổ không?
Bài 3 · Luyện tập 1 · Bài 2★★Trang 37— Nhận biết quy luật kích thước và màu sắc trong dãy hình xếp chồng
Luyện tập 1, Bài 2 (trang 37). Chọn hình thích hợp đặt vào vị trí trên cùng. Tranh vẽ bác thợ tiện gỗ đang làm một tháp vòng gỗ gồm 6 tầng, mỗi tầng là một vòng tròn dẹt, xếp từ to đến nhỏ theo màu xen kẽ xanh dương, đỏ, xanh dương, đỏ, xanh dương, đỏ (từ dưới lên trên). Bốn hình để chọn: A. khối hộp chữ nhật màu đỏ; B. vòng tròn dẹt màu xanh dương, nhỏ; C. vòng tròn dẹt màu xanh dương, to; D. vòng tròn dẹt màu đỏ, nhỏ.
Kiến thức cần nhớ
Trong một dãy xếp theo quy luật, phải tìm đủ MỌI quy luật đang lặp lại (ở đây là kích thước và màu sắc) rồi mới suy ra hình tiếp theo.
Xen kẽ nghĩa là hai màu thay phiên nhau lần lượt, không lặp một màu liên tiếp hai lần.
🧠 Phân tích tư duy
Tháp vòng có hai quy luật cùng lúc: kích thước giảm dần từ dưới lên trên, và màu sắc xen kẽ xanh dương — đỏ. Tầng trên cùng hiện tại là màu đỏ (nhỏ nhất trong các tầng đã xếp), nên tầng tiếp theo (vị trí trên cùng mới) phải nhỏ hơn nữa và đổi sang màu xanh dương.
1Cách 1. Theo quy luật kích thước giảm dần
Định hướng. Nhìn từ dưới lên, mỗi tầng đều nhỏ hơn tầng ngay dưới nó, nên tầng trên cùng mới phải là tầng nhỏ nhất trong 4 hình A, B, C, D.
So sánh kích thước 4 hình: A là khối hộp chữ nhật (không phải vòng tròn dẹt, loại) So sánh B và C (đều là vòng tròn xanh dương): C to, B nhỏ hơn C So sánh D (vòng tròn đỏ) với B: hai hình có kích thước gần bằng tầng trên cùng hiện tại
Vậy hình cần chọn phải là vòng tròn nhỏ, tức là B hoặc D — còn phải xét thêm màu sắc mới chọn được đúng 1 hình.
2Cách 2. Theo quy luật màu sắc xen kẽ
Định hướng. Đếm màu các tầng từ dưới lên: xanh, đỏ, xanh, đỏ, xanh, đỏ — tầng trên cùng hiện tại là màu đỏ, nên theo đúng quy luật xen kẽ, tầng tiếp theo phải là màu xanh dương.
Tầng 1 (dưới cùng): xanh dương Tầng 2: đỏ Tầng 3: xanh dương Tầng 4: đỏ Tầng 5: xanh dương Tầng 6 (trên cùng hiện tại): đỏ Theo xen kẽ, tầng 7 (mới) phải là: xanh dương Kết hợp với Cách 1 (phải là hình nhỏ nhất, dạng vòng tròn dẹt): chỉ có hình B vừa nhỏ vừa màu xanh dương
Vậy hình thích hợp đặt vào vị trí trên cùng là hình B.
Nhận xét. Phải xét đủ cả hai quy luật (kích thước và màu sắc) mới chọn đúng, chỉ xét một quy luật dễ chọn nhầm sang D.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 2 kết hợp Cách 1: xét màu sắc trước để loại nhanh D, rồi xét kích thước để loại C, ra ngay đáp án B.
Đáp số.Hình thích hợp đặt vào vị trí trên cùng là hình B (vòng tròn dẹt màu xanh dương, nhỏ nhất).
Sai lầm thường gặp.Chỉ xét quy luật kích thước rồi vội chọn D (vòng đỏ nhỏ) vì thấy D cũng bé, quên mất còn phải xét quy luật màu sắc xen kẽ — D không đúng màu, vì tầng liền dưới đã là màu đỏ rồi, không thể xếp thêm một tầng đỏ nữa.
🚀 Mở rộng.Nếu tháp có thêm 1 tầng xanh dương nhỏ hơn hình B rồi mới hỏi tầng tiếp theo, thì tầng đó sẽ màu gì?
Bài 4 · Luyện tập 1 · Bài 3★★Trang 37— Tìm hình còn thiếu trong dãy lặp lại theo chu kì
Luyện tập 1, Bài 3 (trang 37). Chọn hình thích hợp đặt vào dấu “?”. Dãy hình gồm: khối trụ hồng, khối cầu cam, khối hộp chữ nhật xanh dương (đứng, cao), khối hộp chữ nhật xanh lá — lặp lại đúng thứ tự này ba lần liên tiếp, riêng lần thứ ba dừng ở khối trụ hồng, khối cầu cam rồi đến dấu “?”, sau đó là khối hộp chữ nhật xanh lá. Bốn hình để chọn: A. khối trụ hồng; B. khối hộp chữ nhật xanh dương (đứng, cao); C. khối cầu cam; D. khối hộp chữ nhật xanh lá.
Kiến thức cần nhớ
Một dãy lặp theo chu kì 4 nghĩa là cứ đúng 4 hình lại quay về hình đầu tiên.
Muốn tìm hình ở một vị trí bất kì, đếm xem vị trí đó là hình thứ mấy trong nhóm 4 hình (dư 1 là hình đầu nhóm, dư 2 là hình thứ hai, dư 3 là hình thứ ba, dư 0 — tức chia hết — là hình thứ tư).
🧠 Phân tích tư duy
Dãy hình lặp đi lặp lại đúng 4 hình một nhóm: khối trụ, khối cầu, hộp xanh dương, hộp xanh lá — rồi quay lại từ đầu. Muốn biết dấu “?” là hình gì, phải xác định được dấu “?” đang đứng ở vị trí thứ mấy trong 4 vị trí của một nhóm.
1Cách 1. Đếm số thứ tự rồi chia cho chu kì 4
Định hướng. Đánh số thứ tự từng hình trong dãy từ 1, dấu “?” đứng ở vị trí thứ mấy thì lấy số đó chia cho 4 để biết nó trùng với hình thứ mấy trong 1 nhóm.
Đếm thứ tự: trụ (1), cầu (2), hộp xanh dương (3), hộp xanh lá (4), trụ (5), cầu (6), hộp xanh dương (7), hộp xanh lá (8), trụ (9), cầu (10), dấu ? (11), hộp xanh lá (12) Vị trí của dấu “?” là 11: 11:4=2 (dư 3) Dư 3 nghĩa là dấu “?” trùng với hình thứ 3 trong nhóm, tức là khối hộp chữ nhật xanh dương
Vậy hình thích hợp đặt vào dấu “?” là khối hộp chữ nhật xanh dương (hình B).
2Cách 2. Nhìn trực tiếp vào nhóm 4 hình liền trước
Định hướng. Không cần đếm cả dãy, chỉ cần nhìn nhóm 4 hình ngay trước dấu “?” (đã lặp đủ 2 nhóm rồi) để biết nhóm thứ ba đang xếp đến đâu.
Hai nhóm đã lặp đủ: (trụ, cầu, hộp xanh dương, hộp xanh lá), (trụ, cầu, hộp xanh dương, hộp xanh lá) Nhóm thứ ba mới xếp được 2 hình đầu: trụ, cầu Theo đúng thứ tự trong một nhóm, hình thứ ba luôn là khối hộp chữ nhật xanh dương
Vậy không cần đếm hết dãy, vẫn suy ra dấu “?” là khối hộp chữ nhật xanh dương, khớp với Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 nhanh hơn khi dãy hình rất dài, vì chỉ cần nhớ đúng thứ tự trong một nhóm.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 2: nhớ đúng thứ tự 4 hình trong một nhóm rồi nhìn nhóm gần dấu “?” nhất, nhanh hơn hẳn đếm lại từ đầu dãy.
Đáp số.Hình thích hợp đặt vào dấu “?” là khối hộp chữ nhật xanh dương (hình B).
Sai lầm thường gặp.Đếm nhầm vị trí của dấu “?” do bỏ sót một hình trong dãy, dẫn đến chia lấy dư sai và chọn nhầm sang khối cầu hoặc khối hộp chữ nhật xanh lá.
🚀 Mở rộng.Nếu dãy hình xếp thêm 3 hình nữa sau khối hộp chữ nhật xanh lá cuối cùng, hình thứ ba trong 3 hình đó sẽ là hình gì?
Bài 5 · Luyện tập 1 · Bài 4★★★Trang 38— Dò đường trong mê cung theo đúng một dấu hiệu hình khối cho trước
Luyện tập 1, Bài 4 (trang 38). Đi theo các vật có dạng khối trụ hoặc khối cầu, cá ngựa sẽ đến lối ra nào? Bức tranh là một mê cung ô vuông, mỗi ô có một đồ vật (lon nước, xô sơn, quả bóng tennis, cốc thuỷ tinh, lọ hoa, đèn lồng, quả cam, sao biển, vỏ sò, trống, vỏ ốc, pin, khối rubik, ống tre, rương kho báu, cá kiếm, kim cương, quả bóng đá, vỏ ốc xoắn, hộp quà, cá voi, bạch tuộc, sứa, lon đồ hộp, vương miện, cá vàng, chiếc nhẫn, khúc gỗ...). Cá ngựa xuất phát từ góc trên bên trái, chỉ được đi qua những ô có đồ vật dạng khối trụ (lon nước, xô sơn, ống tre, cốc thuỷ tinh, trống, pin, lon đồ hộp, khúc gỗ) hoặc khối cầu (quả cam, quả bóng tennis, quả bóng đá), không được đi qua ô có đồ vật hình dạng khác. Có ba lối ra: A (dưới cột 1, cạnh khóm rong biển), B (dưới cột 3, cạnh san hô đỏ), C (dưới cột 6, cạnh san hô cam).
Kiến thức cần nhớ
Vật dài, tròn đều hai đầu (lon nước, xô sơn, ống tre, cốc, trống, pin, khúc gỗ) là khối trụ.
Vật tròn đều mọi phía (quả cam, quả bóng) là khối cầu.
Vỏ sò, ngôi sao, viên kim cương, chiếc nhẫn, con vật biển đều không phải khối trụ hay khối cầu.
🧠 Phân tích tư duy
Đây là bài dò mê cung có điều kiện: chỉ được bước qua ô có vật dạng khối trụ hoặc khối cầu. Muốn tìm đúng lối ra, phải kiểm tra từng cột xem có bị “chặn” bởi một ô vật khác hình dạng hay không, chứ không phải cứ đi thẳng theo hướng nào cũng được.
1Cách 1. Dò từng cột, dừng ngay khi gặp vật sai dạng
Định hướng. Đi dọc theo từng cột đồ vật kể từ ô xuất phát, hễ gặp một ô có vật không phải khối trụ hay khối cầu thì con đường đó coi như bị chặn, không đi tiếp cột đó được nữa.
Cột 1 (hướng ra lối A): lon (trụ, đi được) → quả cam (cầu, đi được) → khối rubik (không phải trụ/cầu, chặn đường) Cột 3 (hướng ra lối B): quả bóng tennis (cầu, đi được) → vỏ sò, rương kho báu (không phải trụ/cầu, chặn đường) Cột 6 (hướng ra lối C): pin (trụ, đi được) → quả bóng đá (cầu, đi được) → lon đồ hộp (trụ, đi được) → khúc gỗ (trụ, đi được), không ô nào chặn đường
Vậy chỉ có đường qua cột 6 đi trọn vẹn toàn khối trụ và khối cầu, nên cá ngựa đến được lối ra C.
2Cách 2. Loại trừ các lối ra bị chặn trước
Định hướng. Thay vì dò hết cả ba đường, chỉ cần tìm ra lí do mỗi lối A, B bị chặn — lối nào không bị chặn chắc chắn là lối đúng.
Lối A bị chặn vì: ngay sau ô quả cam (khối cầu) là ô khối rubik — khối rubik có dạng khối lập phương, không phải khối trụ hay khối cầu Lối B bị chặn vì: ngay sau ô quả bóng tennis (khối cầu) là các ô vỏ sò, rương kho báu — đều không phải khối trụ hay khối cầu Lối C không hề bị chặn: mọi ô trên đường đi (pin, bóng đá, lon đồ hộp, khúc gỗ) đều là khối trụ hoặc khối cầu
Vậy loại được lối A và lối B, chỉ còn lại lối ra C — khớp với Cách 1.
Nhận xét. Cách loại trừ giúp không phải dò kỹ từng ô của lối đúng ngay từ đầu, đỡ mất thời gian hơn.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 2: tìm nhanh lí do hai lối kia bị chặn để loại trừ, thay vì dò kỹ cả ba đường như Cách 1.
Đáp số.Cá ngựa đi theo các vật dạng khối trụ hoặc khối cầu sẽ đến lối ra C.
Sai lầm thường gặp.Thấy ô đầu tiên của lối A và lối B đều là khối cầu (quả cam, quả bóng tennis) rồi vội đoán đó là đường đúng, quên kiểm tra tiếp các ô phía sau — cả hai lối đều bị chặn ngay ở ô thứ ba bởi vật không phải khối trụ hay khối cầu.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi khối rubik ở cột 1 thành một lon nước (khối trụ) thì lúc đó cá ngựa có thể đi ra lối nào?
Bài 6 · Luyện tập 2 · Bài 1★★Trang 38— Nối mỗi đồ vật quen thuộc với đúng tên khối hình học
Luyện tập 2, Bài 1 (trang 38). Mỗi đồ vật có dạng khối nào? Bảy đồ vật: quyển sách, khối rubik (đã nối mẫu với “Khối lập phương”), xô sơn, quả bóng đá, quả cam, hộp quà, cái trống. Bốn nhãn để nối: Khối cầu, Khối lập phương, Khối trụ, Khối hộp chữ nhật.
Kiến thức cần nhớ
Khối hộp chữ nhật: có các mặt là hình chữ nhật, như quyển sách, hộp quà thon dài.
Khối lập phương: 6 mặt đều là hình vuông bằng nhau, như khối rubik.
Khối trụ: hai đầu tròn bằng nhau, thân dài đều, như xô sơn, cái trống.
Khối cầu: tròn đều mọi phía, như quả bóng, quả cam.
🧠 Phân tích tư duy
Có 4 loại khối nhưng tới 7 đồ vật, nên nhiều đồ vật sẽ cùng nối vào một nhãn. Phải nhìn kỹ hình dáng thật của từng đồ vật (dẹt như hộp, tròn đều như bóng, dài tròn như ống) rồi mới nối, không đoán theo tên gọi quen thuộc.
1Cách 1. Xét từng đồ vật rồi nối ngay vào đúng nhãn
Định hướng. Đi lần lượt từ đồ vật đầu tiên đến đồ vật cuối cùng, mỗi đồ vật quan sát hình dạng thật rồi nối ngay vào một trong bốn nhãn.
Quyển sách có các mặt hình chữ nhật: nối với Khối hộp chữ nhật Khối rubik có 6 mặt vuông: nối với Khối lập phương (đã nối mẫu) Xô sơn dài, hai đáy tròn: nối với Khối trụ Quả bóng đá tròn đều mọi phía: nối với Khối cầu Quả cam tròn đều mọi phía: nối với Khối cầu Hộp quà có các mặt hình chữ nhật: nối với Khối hộp chữ nhật Cái trống dài, hai đáy tròn: nối với Khối trụ
Vậy nối được: quyển sách và hộp quà → khối hộp chữ nhật; xô sơn và trống → khối trụ; bóng đá và quả cam → khối cầu; rubik → khối lập phương.
2Cách 2. Gom nhóm theo từng nhãn khối trước
Định hướng. Thay vì xét từng đồ vật, chọn từng nhãn khối trước rồi rà soát cả 7 đồ vật xem đồ vật nào hợp với nhãn đó — làm vậy dễ kiểm tra đã nối đủ và đúng cả hai chiều.
Nhãn Khối cầu: rà 7 đồ vật, thấy quả bóng đá và quả cam đều tròn đều → 2 đồ vật Nhãn Khối lập phương: chỉ có khối rubik hợp → 1 đồ vật (đã nối mẫu) Nhãn Khối trụ: rà thấy xô sơn và cái trống đều dài, hai đáy tròn → 2 đồ vật Nhãn Khối hộp chữ nhật: rà thấy quyển sách và hộp quà đều có mặt chữ nhật → 2 đồ vật Tổng cộng: 2+1+2+2=7 đồ vật, khớp đủ 7 đồ vật đề bài cho
Vậy gom theo nhãn cũng cho đúng kết quả như Cách 1, và còn tự kiểm tra được đã nối đủ 7 đồ vật.
Nhận xét. Cách 2 giúp phát hiện ngay nếu bỏ sót một đồ vật chưa nối.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: nối luôn từng đồ vật một lượt là xong, nhanh và không mất công rà lại nhiều lần.
Sai lầm thường gặp.Thấy hộp quà có dây nơ trang trí giống món quà tròn nên nhầm sang khối cầu, trong khi hộp quà này thực chất có các mặt phẳng hình chữ nhật, phải nối với khối hộp chữ nhật.
🚀 Mở rộng.Kể thêm một đồ vật khác ở nhà em có dạng khối trụ và một đồ vật có dạng khối lập phương.
Bài 7 · Luyện tập 2 · Bài 2★★Trang 38— Nhận biết khối trụ, khối cầu giữa nhiều hình không phải khối trụ, khối cầu trong tranh
Luyện tập 2, Bài 2 (trang 38). Quan sát tranh rồi chỉ ra hình có dạng khối trụ, hình có dạng khối cầu. Bức tranh vẽ cảnh vũ trụ về đêm: Mặt Trời (hình tròn có tia sáng xung quanh), Sao Hỏa (hành tinh màu đỏ, to), một hành tinh nhỏ màu xanh dương, Trái Đất (hành tinh xanh lá — xanh dương ở góc dưới), một thiên thạch nhỏ màu nâu, một ngôi sao băng (hình ngôi sao nhọn), và một con tàu vũ trụ có phi hành gia lái, thân tàu hình ống dài, đầu tàu có mũi nhọn màu đỏ và đang phun lửa phía sau.
Kiến thức cần nhớ
Các hành tinh, Mặt Trời, thiên thạch đều tròn đều mọi phía nên có dạng khối cầu.
Thân tàu vũ trụ dài, hai đầu tròn đều nên có dạng khối trụ.
Ngôi sao băng có nhiều cạnh nhọn, không tròn đều nên không phải khối trụ hay khối cầu.
🧠 Phân tích tư duy
Bức tranh có nhiều hình khác nhau (hành tinh tròn, ngôi sao nhọn, thân tàu dài), phải tách riêng hình nào tròn đều mọi phía (khối cầu) và hình nào dài, hai đầu tròn đều (khối trụ), bỏ qua ngôi sao băng vì nó không phải khối trụ hay khối cầu.
1Cách 1. Quan sát và gọi tên từng hình trong tranh
Định hướng. Nhìn lần lượt từng hình trong tranh, hình nào tròn đều mọi phía thì xếp vào khối cầu, hình nào dài và hai đầu tròn thì xếp vào khối trụ.
Mặt Trời: tròn đều mọi phía → khối cầu Sao Hỏa: tròn đều mọi phía → khối cầu Hành tinh nhỏ màu xanh: tròn đều mọi phía → khối cầu Trái Đất: tròn đều mọi phía → khối cầu Thiên thạch: tròn đều mọi phía → khối cầu Thân tàu vũ trụ: dài, hai đầu tròn đều → khối trụ Ngôi sao băng: nhiều cạnh nhọn, không tròn đều → không phải khối trụ hay khối cầu
Vậy có 5 hình dạng khối cầu (Mặt Trời, Sao Hỏa, hành tinh nhỏ, Trái Đất, thiên thạch) và 1 hình dạng khối trụ (thân tàu vũ trụ).
2Cách 2. Tách riêng nhóm “tròn đều” và nhóm “dài hai đầu tròn”
Định hướng. Chia các hình trong tranh thành hai nhóm ngay từ đầu — nhóm hình tròn đều mọi phía và nhóm hình dài có hai đầu tròn — rồi xếp từng hình vào đúng nhóm.
Nhóm “tròn đều mọi phía”: Mặt Trời, Sao Hỏa, hành tinh nhỏ, Trái Đất, thiên thạch — 5 hình, đều là khối cầu Nhóm “dài, hai đầu tròn đều”: chỉ có thân tàu vũ trụ — 1 hình, là khối trụ Hình còn lại không thuộc nhóm nào: ngôi sao băng (nhiều cạnh nhọn)
Vậy phân nhóm cũng cho đúng kết quả như Cách 1: 5 hình khối cầu, 1 hình khối trụ.
Nhận xét. Ngôi sao băng dễ bị nhầm là khối cầu vì có phần đầu tròn, nhưng toàn hình lại có nhiều cạnh nhọn nên không tính.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: gọi tên và xếp loại ngay từng hình một, đỡ phải quay lại rà soát nhiều lần.
Đáp số.Hình dạng khối cầu: Mặt Trời, Sao Hỏa, hành tinh nhỏ, Trái Đất, thiên thạch (5 hình). Hình dạng khối trụ: thân tàu vũ trụ (1 hình).
Sai lầm thường gặp.Xếp ngôi sao băng vào khối cầu vì thấy nó cũng lấp lánh tròn trịa trong tranh, trong khi ngôi sao băng thực chất có nhiều cạnh nhọn, không tròn đều như khối cầu thật sự.
🚀 Mở rộng.Nếu vẽ thêm một ống kính thiên văn hình trụ trong tranh thì lúc đó có tất cả bao nhiêu hình dạng khối trụ?
Bài 8 · Luyện tập 2 · Bài 3a★★Trang 39— So sánh cân nặng nhiều khối gỗ rồi liên hệ với dạng khối
Luyện tập 2, Bài 3a (trang 39). Bạn voi cần vận chuyển các khối gỗ như hình sau: hai khúc gỗ dạng khối trụ, mỗi khúc nặng 50 kg; một khối gỗ dạng khối lập phương nặng 48 kg; một khối gỗ dạng khối hộp chữ nhật nặng 64 kg. Khối gỗ nặng nhất có dạng khối gì?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm khối nặng nhất, phải so sánh cân nặng của tất cả các khối đã cho.
Trong các số 48, 50, 64 thì 64 là số lớn nhất.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho 4 khối gỗ với 3 số cân nặng khác nhau (hai khối trụ cùng nặng 50 kg). Phải so sánh hết các số cân nặng để tìm số lớn nhất, rồi nhìn lại xem khối gỗ có số cân nặng đó thuộc dạng khối nào.
1Cách 1. So sánh trực tiếp cả bốn số cân nặng
Định hướng. Viết ra cân nặng của cả bốn khối gỗ rồi so sánh trực tiếp để tìm số lớn nhất.
Khối trụ thứ nhất: 50 kg Khối trụ thứ hai: 50 kg Khối lập phương: 48 kg Khối hộp chữ nhật: 64 kg So sánh bốn số: 48<50<64, số lớn nhất là 64
Vậy khối gỗ nặng nhất nặng 64 kg, đó là khối hộp chữ nhật.
2Cách 2. Loại dần từng khối nhẹ hơn
Định hướng. So sánh từng cặp một, giữ lại khối nặng hơn và loại khối nhẹ hơn, đến cuối cùng chỉ còn lại khối nặng nhất.
So khối lập phương (48 kg) với khối trụ thứ nhất (50 kg): 48<50, loại khối lập phương, giữ khối trụ thứ nhất So khối trụ thứ nhất (50 kg) với khối trụ thứ hai (50 kg): bằng nhau, giữ nguyên 50 kg So 50 kg với khối hộp chữ nhật (64 kg): 50<64, loại khối trụ, giữ khối hộp chữ nhật
Vậy sau khi loại dần, khối còn lại nặng nhất là khối hộp chữ nhật (64 kg), khớp với Cách 1.
Nhận xét. Hai khối trụ nặng bằng nhau (50 kg) nên không khối nào trong chúng là nặng nhất.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: viết hết các số cân nặng ra rồi so sánh một lần cho chắc chắn, tránh so sánh từng cặp dễ bỏ sót.
Đáp số.Khối gỗ nặng nhất nặng 64 kg, có dạng khối hộp chữ nhật.
Sai lầm thường gặp.Thấy có tới hai khối trụ nên nghĩ khối trụ là dạng “nhiều nhất” rồi vội chọn khối trụ là nặng nhất, quên so sánh thẳng vào số cân nặng — thực ra khối trụ chỉ nặng 50 kg, nhẹ hơn khối hộp chữ nhật 64 kg.
🚀 Mở rộng.Nếu khối hộp chữ nhật chỉ nặng 49 kg thay vì 64 kg thì khối gỗ nào sẽ là khối nặng nhất?
Bài 9 · Luyện tập 2 · Bài 3b★★Trang 39— Cộng cân nặng hai khối gỗ có dạng khối cho trước
Luyện tập 2, Bài 3b (trang 39). Bạn voi kéo một khối gỗ có dạng khối trụ và một khối gỗ có dạng khối lập phương. Hỏi bạn voi đã kéo bao nhiêu ki-lô-gam gỗ? (Hai khúc gỗ dạng khối trụ đều nặng 50 kg; khối gỗ dạng khối lập phương nặng 48 kg; khối gỗ dạng khối hộp chữ nhật nặng 64 kg — như hình ở Bài 3a.)
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm tổng cân nặng của hai vật, lấy cân nặng vật này cộng với cân nặng vật kia.
Đơn vị cân nặng ki-lô-gam viết tắt là kg.
🧠 Phân tích tư duy
Đề chỉ nói bạn voi kéo “một khối gỗ dạng khối trụ” (không nói khúc nào trong hai khúc), vì hai khúc gỗ hình trụ đều nặng bằng nhau (50 kg) nên kéo khúc nào cũng ra cùng một kết quả. Chỉ cần lấy cân nặng khối trụ cộng với cân nặng khối lập phương.
1Cách 1. Cộng trực tiếp hai số cân nặng
Định hướng. Lấy cân nặng của khối gỗ dạng khối trụ cộng với cân nặng của khối gỗ dạng khối lập phương.
Khối gỗ dạng khối trụ nặng: 50 kg Khối gỗ dạng khối lập phương nặng: 48 kg Số ki-lô-gam gỗ bạn voi đã kéo là: 50+48=98 (kg)
Vậy bạn voi đã kéo 98 kg gỗ.
2Cách 2. Tách số cho tròn chục rồi cộng
Định hướng. Tách 48 thành 50−2 để đưa phép cộng về hai số tròn chục cho dễ tính nhẩm, sau đó trừ lại phần đã thêm.
Vậy tính nhẩm theo cách tách số cũng ra 98 kg gỗ, khớp với Cách 1.
Nhận xét. Cách tách số cho tròn chục giúp cộng nhẩm nhanh hơn khi một số gần bằng số tròn chục.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: cộng thẳng hai số cho chắc chắn, không lo tính nhầm khi tách số.
Đáp số.Bạn voi đã kéo 50+48=98 (kg) gỗ.
Sai lầm thường gặp.Cộng cả cân nặng của khối hộp chữ nhật (64 kg) vào vì đọc lướt đề, trong khi đề chỉ hỏi khối dạng khối trụ và khối dạng khối lập phương, không có khối hộp chữ nhật.
🚀 Mở rộng.Nếu bạn voi kéo cả bốn khối gỗ (hai khối trụ, một khối lập phương, một khối hộp chữ nhật) thì bạn ấy đã kéo tất cả bao nhiêu ki-lô-gam gỗ?
Bài 10 · Luyện tập 2 · Bài 4★★Trang 39— Đối chiếu hình ảnh thực tế với các khối đã học để phát hiện nhận xét sai
Luyện tập 2, Bài 4 (trang 39). Bạn nào nói đúng? Ba bức ảnh: tháp nghiêng Pi-sa (hình trụ tròn nhiều tầng, hơi nghiêng), Kim tự tháp (khối đá bốn mặt bên là tam giác, chóp nhọn ở đỉnh), một toà nhà hình cầu tròn (kiến trúc hiện đại). Ba bạn nhận xét: bạn trai áo xanh dương nói “Tháp nghiêng Pi-sa giống khối trụ”; bạn trai áo vàng nói “Kim tự tháp giống khối cầu”; bạn gái nói “Toà nhà giống khối cầu”.
Kiến thức cần nhớ
Khối trụ: hai đầu là hai hình tròn bằng nhau, thân đều từ trên xuống dưới.
Khối cầu: tròn đều về mọi phía, không có mặt phẳng, không có cạnh, không có đỉnh nhọn.
Kim tự tháp có các mặt bên là hình tam giác, chóp nhọn ở đỉnh — không tròn đều nên không phải khối cầu.
🧠 Phân tích tư duy
Có 3 bạn nhận xét về 3 công trình khác nhau, phải xét riêng từng câu nói đúng hay sai, không phải cả ba đều đúng hay cả ba đều sai. So mỗi công trình với đặc điểm khối trụ (hai đầu tròn, thân đều) và khối cầu (tròn đều mọi phía) để phân xử.
1Cách 1. Xét đúng — sai từng câu nói một
Định hướng. Đọc từng câu nói của ba bạn, so hình dạng công trình trong câu đó với đặc điểm khối trụ hoặc khối cầu rồi kết luận đúng hay sai.
Bạn trai áo xanh: “Tháp Pi-sa giống khối trụ” — tháp hình ống tròn nhiều tầng, hai đầu tròn, thân đều → ĐÚNG Bạn trai áo vàng: “Kim tự tháp giống khối cầu” — Kim tự tháp có 4 mặt bên hình tam giác, chóp nhọn ở đỉnh, không tròn đều → SAI Bạn gái: “Toà nhà giống khối cầu” — toà nhà tròn đều mọi phía như quả bóng → ĐÚNG
Vậy bạn trai áo xanh dương và bạn gái nói đúng; bạn trai áo vàng nói sai.
2Cách 2. Xếp các công trình vào đúng nhóm khối trước
Định hướng. Không xét từng câu nói ngay, mà tự xếp ba công trình vào đúng nhóm khối trước, rồi mới đối chiếu ngược lại với lời ba bạn.
Tháp Pi-sa: hình ống tròn đều → xếp vào nhóm khối trụ Kim tự tháp: 4 mặt bên tam giác, chóp nhọn → không xếp vào khối trụ, cũng không xếp vào khối cầu Toà nhà tròn: tròn đều mọi phía → xếp vào nhóm khối cầu Đối chiếu ngược lại: bạn nói tháp Pi-sa giống khối trụ — khớp nhóm đã xếp, ĐÚNG; bạn nói Kim tự tháp giống khối cầu — Kim tự tháp không nằm trong nhóm khối cầu, SAI; bạn nói toà nhà giống khối cầu — khớp nhóm đã xếp, ĐÚNG
Vậy đối chiếu ngược cũng cho cùng kết quả như Cách 1: hai bạn nói đúng, một bạn nói sai.
Nhận xét. Kim tự tháp không giống khối cầu và cũng không giống khối trụ hay khối hộp chữ nhật — nó có dạng một khối hình học khác mà em sẽ học ở các lớp sau.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 1: xét luôn từng câu nói một lượt là kết luận được ngay, không cần xếp nhóm trước.
Đáp số.Bạn trai áo xanh dương (tháp Pi-sa giống khối trụ) và bạn gái (toà nhà giống khối cầu) nói đúng. Bạn trai áo vàng (Kim tự tháp giống khối cầu) nói sai.
Sai lầm thường gặp.Thấy Kim tự tháp cũng là một khối lớn, đồ sộ như toà nhà hình cầu nên tưởng chúng giống nhau, trong khi Kim tự tháp có các mặt bên phẳng, hình tam giác và đỉnh nhọn — hoàn toàn không tròn đều như khối cầu.
🚀 Mở rộng.Kim tự tháp thật ra có mặt đáy là hình gì? Nó có giống khối hộp chữ nhật hay khối lập phương mà em đã học không? Vì sao?
