Muốn cộng hai số, đặt tính sao cho các chữ số cùng hàng thẳng cột, rồi cộng lần lượt từ phải sang trái (từ hàng đơn vị đến hàng cao nhất), nếu tổng một hàng lớn hơn 9 thì viết chữ số hàng đơn vị của tổng đó và nhớ sang hàng liền trước.
🧠 Phân tích tư duy
Ba phép tính đã được đặt sẵn theo cột nên chỉ cần cộng lần lượt từ hàng đơn vị sang hàng cao nhất, nhớ đúng khi tổng một hàng lớn hơn 9. Cần cộng cẩn thận từng hàng, đừng quên nhớ khi tổng một hàng lớn hơn 9.
1Cách 1. Cộng theo cột từ hàng đơn vị lên hàng cao nhất
Định hướng. Cộng lần lượt từng hàng bắt đầu từ hàng đơn vị; hàng nào tổng lớn hơn 9 thì viết chữ số hàng đơn vị của tổng, nhớ 1 sang hàng liền trước.
Sai lầm thường gặp.Ở phép tính đầu, 2+8=10 dễ quên nhớ 1 sang hàng chục rồi viết luôn 0 ở cả hai hàng, ra kết quả sai 87270 — hàng nào tổng lớn hơn 9 phải luôn nhớ 1 sang hàng liền trước.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi 918 thành 9180 thì phép tính đầu tiên có kết quả là bao nhiêu?
Bài 2 · Hoạt động 2★Trang 71— Đặt tính rồi tính (số có bốn, năm chữ số cộng với số có bốn, năm chữ số, có nhớ)
Bài 2 (trang 71). Đặt tính rồi tính. a) 43835+55807 b) 67254+92 c) 25346+37292 d) 7528+5345
Kiến thức cần nhớ
Khi đặt tính, các chữ số cùng hàng (đơn vị thẳng đơn vị, chục thẳng chục...) phải thẳng cột với nhau, dù hai số hạng có số chữ số khác nhau.
🧠 Phân tích tư duy
Phải tự đặt các chữ số cùng hàng thẳng cột với nhau trước khi cộng; hai phép b) và d) có số hạng ít chữ số hơn nên khi đặt tính phải canh đúng hàng đơn vị, không được canh lề trái. Vì các số hạng có số chữ số không giống nhau (như 67254 và 92), phải đặc biệt chú ý canh đúng hàng đơn vị khi đặt tính.
1Cách 1. Đặt tính rồi cộng theo cột từ hàng đơn vị
Định hướng. Viết số hạng này dưới số hạng kia sao cho các hàng thẳng cột, rồi cộng lần lượt từ hàng đơn vị lên hàng cao nhất, có nhớ khi tổng một hàng lớn hơn 9.
a) 43835+5580799642 b) 67254+9267346 c) 25346+3729262638 d) 7528+534512873
Vậy a) 99642. b) 67346. c) 62638. d) 12873.
2Cách 2. Tách số hạng bé thành tổng các hàng rồi cộng dần
Định hướng. Tách số hạng bé hơn thành tổng nghìn, trăm, chục, đơn vị rồi cộng dần từng phần vào số hạng lớn hơn — không cần đặt tính vẫn ra đúng kết quả.
a) 55807=55000+800+7; 43835+55000=98835; +800=99635; +7=99642. b) 92=90+2; 67254+90=67344; +2=67346. c) 37292=37000+200+90+2; 25346+37000=62346; +200=62546; +90=62636; +2=62638. d) 5345=5000+300+45; 7528+5000=12528; +300=12828; +45=12873.
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1: a) 99642. b) 67346. c) 62638. d) 12873.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (đặt tính rồi cộng theo cột) vì làm đúng theo yêu cầu đề bài, trình bày rõ ràng từng hàng.
Đáp số.a) 99642. b) 67346. c) 62638. d) 12873.
Sai lầm thường gặp.Ở câu b), 67254+92 có số hạng 92 chỉ hai chữ số, dễ đặt lệch sao cho chữ số 9 thẳng hàng chục nghìn của 67254 — phải luôn canh thẳng hàng đơn vị trước, các hàng còn lại tự khắc thẳng theo.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi câu b) thành 67254+920 thì kết quả là bao nhiêu?
Bài 3 · Hoạt động 3★Trang 71— Tính nhẩm tổng hai số tròn nghìn bằng cách nhẩm theo đơn vị nghìn
Bài 3 (trang 71). Tính nhẩm (theo mẫu). Mẫu: 8000+7000=? Nhẩm: 8 nghìn + 7 nghìn = 15 nghìn, vậy 8000+7000=15000. a) 6000+5000 b) 9000+4000 c) 7000+9000
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng nhẩm hai số tròn nghìn, cộng nhẩm các chữ số hàng nghìn với nhau rồi viết thêm ba chữ số 0 vào bên phải kết quả.
🧠 Phân tích tư duy
Vì cả hai số hạng đều tròn nghìn (có ba chữ số 0 ở cuối), nên chỉ cần nhẩm cộng số nghìn với nhau rồi viết thêm ba chữ số 0, không cần đặt tính đầy đủ. Không cần đặt tính đầy đủ vì cả hai số hạng đều tròn nghìn, nhẩm theo đơn vị nghìn sẽ nhanh hơn nhiều.
1Cách 1. Nhẩm theo đơn vị nghìn (theo mẫu)
Định hướng. Bỏ ba chữ số 0 ở mỗi số hạng để quy về số nghìn, cộng nhẩm hai số nghìn rồi viết thêm ba chữ số 0 vào kết quả.
a) 6 nghìn +5 nghìn =11 nghìn, vậy 6000+5000=11000. b) 9 nghìn +4 nghìn =13 nghìn, vậy 9000+4000=13000. c) 7 nghìn +9 nghìn =16 nghìn, vậy 7000+9000=16000.
Vậy a) 11000. b) 13000. c) 16000.
2Cách 2. Đặt tính đầy đủ chữ số rồi cộng theo cột
Định hướng. Không rút gọn về đơn vị nghìn mà đặt tính đầy đủ bốn chữ số của mỗi số hạng, cộng theo cột như bình thường để kiểm tra lại kết quả nhẩm.
a) 6000+500011000 b) 9000+400013000 c) 7000+900016000
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1: a) 11000. b) 13000. c) 16000.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (nhẩm theo đơn vị nghìn) vì nhanh hơn nhiều so với đặt tính đầy đủ ở Cách 2, đúng như mẫu sách yêu cầu.
Đáp số.a) 11000. b) 13000. c) 16000.
Sai lầm thường gặp.Ở câu b), 9 nghìn +4 nghìn =13 nghìn dễ quên viết đủ ba chữ số 0 mà viết nhầm thành 130000 hoặc 1300 — phải nhớ số nghìn nhân với 1000 nên chỉ thêm đúng ba chữ số 0.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi câu c) thành 7000+13000 thì kết quả nhẩm được là bao nhiêu?
Bài 4 · Hoạt động 4★★Trang 71— Bài toán có lời văn, cộng ba số đã biết trong phạm vi 100 000
Bài 4 (trang 71). Để phục vụ học sinh chuẩn bị vào năm học mới, một cửa hàng đã nhập về 6 500 cuốn sách giáo khoa, 3 860 cuốn sách tham khảo và 8 500 cuốn vở. Hỏi cửa hàng đó đã nhập về tất cả bao nhiêu cuốn sách và vở?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm tổng của nhiều số đã biết, cộng lần lượt các số đó lại với nhau.
🧠 Phân tích tư duy
Đề đã cho biết đủ cả ba số lượng (sách giáo khoa, sách tham khảo, vở), muốn biết tổng số cuốn sách và vở chỉ cần cộng cả ba số này lại với nhau, không phải tìm số nào trước. Ba số lượng đã cho không phụ thuộc nhau nên có thể cộng theo bất kì thứ tự nào, miễn cộng đủ cả ba.
1Cách 1. Cộng lần lượt từ trái sang phải
Định hướng. Cộng số sách giáo khoa với số sách tham khảo trước, lấy kết quả cộng tiếp với số vở.
Bài giải Số sách giáo khoa và sách tham khảo cửa hàng nhập về là: 6500+3860=10360 (cuốn) Số sách và vở cửa hàng nhập về tất cả là: 10360+8500=18860 (cuốn) Đáp số: 18 860 cuốn.
Vậy cửa hàng đã nhập về tất cả 18 860 cuốn sách và vở.
2Cách 2. Nhóm hai số thuận tiện (tròn chục nghìn) trước
Định hướng. Nhận thấy 6 500 và 8 500 cộng lại vừa tròn chục nghìn, nên nhóm hai số này lại trước rồi mới cộng với số còn lại, tính sẽ nhanh hơn.
Bài giải Số sách giáo khoa và vở cửa hàng nhập về là: 6500+8500=15000 (cuốn) Số sách và vở cửa hàng nhập về tất cả là: 15000+3860=18860 (cuốn) Đáp số: 18 860 cuốn.
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1: 18 860 cuốn sách và vở.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 2 (nhóm 6 500 và 8 500 tròn chục nghìn trước) vì tính nhanh và ít nhầm hơn Cách 1.
Đáp số.18 860 cuốn sách và vở.
Sai lầm thường gặp.Dễ quên mất một trong ba loại (ví dụ chỉ cộng sách giáo khoa với vở mà quên sách tham khảo) rồi ra đáp số thiếu 15000 — phải đọc kỹ đề để cộng đủ cả ba số lượng.
🚀 Mở rộng.Nếu cửa hàng nhập thêm 1 140 cuốn sách tham khảo nữa thì tổng số sách và vở là bao nhiêu?
Muốn cộng nhẩm hai số tròn chục nghìn, cộng nhẩm các chữ số hàng chục nghìn rồi viết thêm bốn chữ số 0.
Muốn cộng nhẩm một số tròn nghìn bất kì với một số tròn nghìn khác, cộng nhẩm hai số nghìn rồi viết thêm ba chữ số 0.
🧠 Phân tích tư duy
Câu a) hai số hạng đều tròn chục nghìn nên nhẩm theo đơn vị chục nghìn; câu b) một số có hàng nghìn khác 0 (như 25000) nên nhẩm theo đơn vị nghìn, cộng thẳng phần nghìn với nhau. Câu a) nên nhẩm theo chục nghìn, câu b) nên nhẩm theo nghìn vì các số hạng có hàng khác 0 khác nhau.
1Cách 1. Nhẩm theo đơn vị chục nghìn hoặc đơn vị nghìn (theo mẫu)
Định hướng. Với số tròn chục nghìn thì nhẩm theo chục nghìn; với số có hàng nghìn khác 0 thì nhẩm theo nghìn — luôn quy về đơn vị lớn nhất có thể rồi cộng nhẩm.
a) 40000+20000: 4 chục nghìn + 2 chục nghìn = 6 chục nghìn, được 60000. 60000+30000: 6 chục nghìn + 3 chục nghìn = 9 chục nghìn, được 90000. 50000+50000: 5 chục nghìn + 5 chục nghìn = 10 chục nghìn, được 100000. b) 32000+7000: 32 nghìn + 7 nghìn = 39 nghìn, được 39000. 49000+2000: 49 nghìn + 2 nghìn = 51 nghìn, được 51000. 55000+5000: 55 nghìn + 5 nghìn = 60 nghìn, được 60000.
Vậy a) 60000;90000;100000. b) 39000;51000;60000.
2Cách 2. Đặt tính đầy đủ chữ số rồi cộng theo cột
Định hướng. Đặt tính đầy đủ các chữ số của mỗi số hạng (kể cả các chữ số 0), cộng theo cột từ phải sang trái để kiểm tra lại kết quả nhẩm.
a) 40000+200006000060000+300009000050000+50000100000 b) 32000+70003900049000+20005100055000+500060000
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1: a) 60000;90000;100000. b) 39000;51000;60000.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (nhẩm theo mẫu) vì làm rất nhanh với số tròn chục nghìn, tròn nghìn, không cần đặt tính dài dòng như Cách 2.
Đáp số.a) 60000;90000;100000. b) 39000;51000;60000.
Sai lầm thường gặp.Ở phép 50000+50000, nhẩm ra 10 chục nghìn rồi viết nhầm thành 10000000 hoặc quên đổi 10 chục nghìn thành 100000 — phải nhớ 10 chục nghìn đúng bằng một trăm nghìn.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi 55000+5000 thành 55000+50000 thì kết quả nhẩm là bao nhiêu?
Bài 6 · Luyện tập 2★Trang 72— Đặt tính rồi tính (số có bốn, năm chữ số cộng với số có bốn, năm chữ số, có nhớ)
Bài 2 (trang 72). Đặt tính rồi tính. 23459+4581682750+6433548+94627
Kiến thức cần nhớ
Khi đặt tính, các chữ số cùng hàng phải thẳng cột với nhau, dù hai số hạng có số chữ số khác nhau.
🧠 Phân tích tư duy
Phải tự đặt các chữ số cùng hàng thẳng cột; phép giữa có số hạng ba chữ số (643) và phép cuối có số hạng bốn chữ số (3548) nên phải canh đúng hàng đơn vị, không canh lề trái. Phép giữa có số hạng 643 chỉ ba chữ số nên càng phải cẩn thận canh đúng hàng đơn vị khi đặt tính.
1Cách 1. Đặt tính rồi cộng theo cột từ hàng đơn vị
Định hướng. Viết số hạng này dưới số hạng kia sao cho các hàng thẳng cột, rồi cộng lần lượt từ hàng đơn vị lên hàng cao nhất.
Sai lầm thường gặp.Ở phép 82750+643, số hạng 643 chỉ có ba chữ số, dễ đặt lệch khiến chữ số 6 thẳng hàng nghìn của 82750 — phải luôn canh thẳng hàng đơn vị trước.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi 3548+94627 thành 3548+94627+2 thì kết quả là bao nhiêu?
Bài 7 · Luyện tập 3★★Trang 72— Tính giá trị biểu thức có ba số hạng tròn nghìn, tròn trăm
Bài 3 (trang 72). Tính giá trị của biểu thức. a) 35000+27000+13000 b) 20500+50900+8500
Kiến thức cần nhớ
Biểu thức chỉ có phép cộng thì tính lần lượt từ trái sang phải, hoặc có thể đổi chỗ, nhóm các số hạng theo cách thuận tiện mà kết quả không đổi (tính chất giao hoán, kết hợp của phép cộng).
🧠 Phân tích tư duy
Biểu thức có ba số hạng nên phải cộng qua hai bước; có thể cộng lần lượt từ trái sang phải, hoặc quan sát xem hai số hạng nào cộng lại tròn chục nghìn để nhóm trước cho dễ tính. Nên quan sát xem hai số hạng nào cộng lại tròn chục nghìn hoặc tròn trăm để nhóm trước cho dễ tính.
1Cách 1. Cộng lần lượt từ trái sang phải
Định hướng. Cộng hai số hạng đầu tiên trước, lấy kết quả cộng tiếp với số hạng còn lại.
a) 35000+27000=62000; 62000+13000=75000. b) 20500+50900=71400; 71400+8500=79900.
Vậy a) 35000+27000+13000=75000. b) 20500+50900+8500=79900.
2Cách 2. Nhóm hai số hạng thuận tiện trước
Định hướng. Quan sát ba số hạng, chọn hai số cộng lại vừa tròn chục nghìn để nhóm trước, rồi mới cộng với số hạng còn lại — theo tính chất giao hoán, kết hợp của phép cộng.
a) 27000+13000=40000 (tròn chục nghìn); 35000+40000=75000. b) 20500+8500=29000 (tròn nghìn); 29000+50900=79900.
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1: a) 75000. b) 79900.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 2 (nhóm hai số thuận tiện trước) vì cộng ra số tròn, tính bước sau dễ và nhanh hơn Cách 1.
Đáp số.a) 75000. b) 79900.
Sai lầm thường gặp.Ở câu b), 20500+50900 có hàng trăm đều khác 0 (500+900=1400) nên dễ quên nhớ 1 sang hàng nghìn, ra kết quả sai 70400 — phải cộng đủ cả hàng trăm rồi nhớ đúng sang hàng nghìn.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi câu a) thành 35000+27000+13000+5000 thì giá trị biểu thức là bao nhiêu?
Bài 8 · Luyện tập 4★★Trang 72— Bài toán có lời văn hai bước: tìm số hạng chưa biết rồi tính tổng (nhiều hơn một số đơn vị)
Bài 4 (trang 72). Trong một hồ nuôi cá của bác Tư, lần thứ nhất bác thả xuống hồ 10 800 con cá ba sa, lần thứ hai bác thả nhiều hơn lần thứ nhất 950 con cá ba sa. Hỏi cả hai lần bác Tư đã thả xuống hồ bao nhiêu con cá ba sa?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm số lớn hơn một số đã biết một lượng nào đó, lấy số đã biết cộng với phần hơn.
🧠 Phân tích tư duy
Đề hỏi 'cả hai lần', nhưng số cá ba sa của lần thứ hai chưa biết trực tiếp mà phải tính qua cụm 'nhiều hơn lần thứ nhất 950 con' — nghĩa là phải tìm số cá lần hai trước, rồi mới cộng với số cá lần một. Cần phân biệt rõ số cá lần thứ hai (đại lượng trung gian cần tìm trước) với tổng số cá cả hai lần (điều đề bài thực sự hỏi).
1Cách 1. Tìm số cá lần hai rồi cộng với số cá lần một
Định hướng. Tìm số cá ba sa lần thứ hai bằng cách lấy số cá lần một cộng với phần hơn (950 con), sau đó cộng số cá hai lần lại với nhau.
Tóm tắt Lần một: 10 800 con Lần hai nhiều hơn lần một: 950 con Cả hai lần: ? con
Bài giải Số cá ba sa bác Tư thả lần thứ hai là: 10800+950=11750 (con) Số cá ba sa bác Tư thả cả hai lần là: 10800+11750=22550 (con) Đáp số: 22 550 con cá ba sa.
Vậy cả hai lần bác Tư đã thả xuống hồ 22 550 con cá ba sa.
2Cách 2. Gộp thành một biểu thức nhân đôi cộng phần hơn
Định hướng. Vì lần hai bằng lần một cộng thêm 950 con, nên tổng hai lần bằng hai lần số cá lần một, cộng thêm 950 con — gộp lại thành một biểu thức duy nhất bằng phép nhân rồi cộng.
Bài giải Tổng số cá ba sa hai lần bằng hai lần số cá lần một cộng thêm 950 con: 10800×2=21600 (con) 21600+950=22550 (con) Đáp số: 22 550 con cá ba sa.
Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1: 22 550 con cá ba sa.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (tìm số cá lần hai rồi cộng) vì đi đúng theo trình tự đề bài, dễ hiểu và trình bày rõ từng bước hơn Cách 2.
Đáp số.22 550 con cá ba sa.
Sai lầm thường gặp.Thấy chữ 'nhiều hơn 950 con' rồi cộng luôn 10800+950=11750 và ghi ngay đáp số — đó mới là số cá lần thứ hai, chưa phải là tổng số cá cả hai lần bác Tư đã thả.
🚀 Mở rộng.Nếu lần thứ hai bác thả ít hơn lần thứ nhất 950 con thì cả hai lần bác đã thả bao nhiêu con cá ba sa?
Bài 9 · Luyện tập 5★★★Trang 72— Tìm chữ số còn thiếu trong phép cộng đặt tính theo cột (suy luận ngược từ tổng)
Bài 5 (trang 72). Tìm chữ số thích hợp. 63□21+□29□□14□5
Kiến thức cần nhớ
Trong phép cộng có nhớ, khi biết hai trong ba giá trị (hai số hạng và tổng) ở một hàng, có thể suy ra giá trị còn lại bằng cách cộng hoặc trừ, nhớ luôn tính thêm số nhớ từ hàng liền trước.
Phép trừ là phép tính ngược của phép cộng: nếu a+b=c thì c−a=b và c−b=a.
🧠 Phân tích tư duy
Đề không cho biết đầy đủ hai số hạng mà chỉ cho một vài chữ số cùng với tổng, nên phải suy luận từng hàng bắt đầu từ hàng đơn vị (nơi mọi chữ số đều đã biết), rồi lần lượt tìm các chữ số còn thiếu ở hàng cao hơn, có để ý đến số nhớ. Chỉ có hàng đơn vị là biết đủ cả ba giá trị ngay từ đầu, các hàng còn lại phải suy luận dần có kèm số nhớ.
1Cách 1. Suy luận từng hàng từ hàng đơn vị lên hàng cao nhất
Định hướng. Bắt đầu từ hàng đơn vị (đã biết đủ số liệu), tính tổng và so với chữ số cho trước để tìm ô trống, có nhớ thì tính thêm số nhớ khi xét hàng liền trước.
Hàng đơn vị: 1+□=5 nên ô trống ở số hạng thứ hai là 4 (không nhớ). Hàng chục: 2+9=11, viết 1 (đây chính là ô trống ở hàng chục của tổng), nhớ 1 sang hàng trăm. Hàng trăm: ô trống của số hạng thứ nhất cộng với 2, cộng thêm 1 đã nhớ, phải bằng 4: □+2+1=4 nên ô trống là 1. Hàng nghìn: 3+□=11 (để viết được chữ số 1 ở hàng nghìn của tổng và có nhớ sang hàng chục nghìn) nên ô trống ở số hạng thứ hai là 8, nhớ 1 sang hàng chục nghìn. Hàng chục nghìn: 6+0+1 (nhớ, vì số hạng thứ hai chỉ có bốn chữ số nên hàng chục nghìn của nó là 0) =7, đây chính là ô trống ở hàng chục nghìn của tổng. Ghép lại: số hạng thứ nhất là 63121, số hạng thứ hai là 8294, tổng là 71415.
Vậy các chữ số cần tìm lần lượt là 1;8;4;7;1 — phép tính đầy đủ là 63121+8294=71415.
2Cách 2. Kiểm tra ngược bằng phép trừ
Định hướng. Sau khi ghép được số hạng thứ nhất đầy đủ chữ số, lấy Tổng trừ đi số hạng thứ nhất; nếu kết quả đúng bằng số hạng thứ hai (khớp các chữ số đã cho) thì các chữ số tìm được là đúng.
Số hạng thứ nhất đã ghép được ở Cách 1 là 63121; tổng là 71415. Lấy tổng trừ đi số hạng thứ nhất: 71415−63121=8294. So 8294 với số hạng thứ hai đã cho □29□: hàng nghìn 8, hàng trăm 2, hàng chục 9, hàng đơn vị 4 — khớp hoàn toàn với các chữ số đã biết.
Vậy phép trừ ngược cũng cho đúng số hạng thứ hai là 8294, xác nhận kết quả ở Cách 1 là đúng: 63121+8294=71415.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (suy luận từng hàng) để tìm ra các chữ số, sau đó dùng Cách 2 (trừ ngược) để kiểm tra lại cho chắc chắn — kết hợp cả hai cách là an toàn nhất với bài khó.
Đáp số.63121+8294=71415 (các ô trống lần lượt là 1;8;4;7;1).
Sai lầm thường gặp.Ở hàng chục, 2+9=11 dễ quên nhớ 1 sang hàng trăm mà chỉ viết số 1 rồi bỏ qua số nhớ, khiến hàng trăm tính sai — phải luôn nhớ 1 sang hàng liền trước khi tổng một hàng lớn hơn 9.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi chữ số hàng đơn vị của tổng từ 5 thành 6 thì các ô trống còn lại có thay đổi hay không, vì sao?