Bài 39. Ôn tập các số và phép tính trong phạm vi 100

Định hướng. Đếm số bó que tính ra hàng chục, đếm que tính rời ra hàng đơn vị rồi viết liền hai chữ số.

Vậy a) dòng 2 là 45; dòng 3 là 71; dòng 4 là 80.

Định hướng. Khi đề đã cho sẵn số chục, số đơn vị bằng lời, chỉ cần lấy chữ số hàng chục viết trước, chữ số hàng đơn vị viết sau để ra số có hai chữ số.

Vậy b) 35; 81; 64.

Nhận xét. Hai phần a) và b) cùng dựa trên một quy tắc cấu tạo số nhưng xuất phát điểm khác nhau: từ hình vẽ và từ lời cho sẵn.

Định hướng. Với số đã cho, chữ số đầu nhân với 10 ra số chục tròn chục, chữ số sau giữ nguyên là đơn vị.

Vậy $75=70+5$; hai bóng của số 54 là 50 và 4; $30+3=33$.

Định hướng. Khi tách số, lấy số đã cho trừ phần đã biết để tìm phần còn lại; khi hai quả bóng đã biết đủ, chỉ cần cộng lại.

Vậy kết quả trùng khớp Cách 1: $75=70+5$; bóng là 50 và 4; $33$.

Nhận xét. Dù tách hay ghép, hai cách đều dựa trên cùng một cấu tạo số nên luôn cho kết quả khớp nhau.

Định hướng. So sánh lần lượt các số 89, 91, 97, 96: hàng chục 8 bé hơn 9 nên 89 bé nhất; trong ba số còn lại 91, 96, 97 so tiếp hàng đơn vị.

Vậy a) thứ tự từ thấp đến cao: Hồng (89 cm), Xuân (91 cm), Lợi (96 cm), Thắng (97 cm). b) Thắng cao nhất, Hồng thấp nhất; bạn thấp hơn Lợi và cao hơn Hồng là Xuân.

Định hướng. Vẽ bốn đoạn thẳng có độ dài tỉ lệ với 89, 91, 96, 97 rồi nhìn trực tiếp trên sơ đồ để đọc ra thứ tự từ thấp đến cao mà không cần so số nhiều lần.

Vậy kết quả trùng khớp Cách 1: Hồng, Xuân, Lợi, Thắng theo thứ tự thấp đến cao; Thắng cao nhất, Hồng thấp nhất, Xuân ở giữa Hồng và Lợi.

Nhận xét. Sơ đồ trực quan giúp kiểm tra lại phần b) một cách chắc chắn, dễ nhìn hơn so số.

Định hướng. Chọn từng cặp trong 3 thẻ (4&9; 4&0; 0&9), thử xếp hai thứ tự rồi loại bỏ trường hợp 0 đứng đầu.

Vậy a) Việt ghép được các số: 40, 49, 90, 94. b) So sánh bốn số: hàng chục 4 bé hơn 9 nên số lớn nhất là 94, số bé nhất là 40.

Định hướng. Vì hàng chục không được là 0, chỉ thẻ 4 hoặc 9 được đứng đầu; với mỗi thẻ đứng đầu, ghép với hai thẻ còn lại làm hàng đơn vị.

Vậy kết quả trùng khớp Cách 1: a) 40, 49, 90, 94. b) lớn nhất 94, bé nhất 40.

Nhận xét. Xét theo vai trò hàng chục giúp không bỏ sót và không lặp số nào.

Định hướng. Các số trong phần a) đều tròn chục, bỏ chữ số 0 ở cuối rồi cộng hai số chục, sau đó thêm 0 vào sau kết quả.

Vậy a) $40+30=70$; $60+10=70$; $30+50=80$.

Định hướng. Viết hai số thẳng cột hàng đơn vị, hàng chục; cộng hàng đơn vị trước (có nhớ thì ghi nhớ sang hàng chục), rồi cộng hàng chục.

Vậy b) $41+46=87$; $57+22=79$; $86+13=99$; $15+72=87$.

Nhận xét. Đặt tính theo cột giúp cộng chính xác với số có hai chữ số bất kì, không chỉ số tròn chục.

Định hướng. Tính giá trị của cả mười phép cộng, ghi kết quả ra nháp rồi so từng cặp để tìm hai phép có cùng kết quả.

Vậy $46+23$ nối $60+9$ (=69); $42+6$ nối $33+15$ (=48); $62+17$ nối $33+46$ (=79); $50+30$ nối $20+60$ (=80); $29+20$ nối $40+9$ (=49).

Định hướng. Nhẩm nhanh tổng hàng chục để loại bớt các cặp chắc chắn không bằng nhau, chỉ tính kỹ cặp có tổng hàng chục gần giống nhau.

Vậy kết quả trùng khớp Cách 1.

Nhận xét. Ước lượng giúp khoanh vùng nhanh nhưng vẫn cần tính chính xác để chắc chắn khi nối.

Định hướng. Viết số bị trừ và số trừ thẳng cột hàng đơn vị, hàng chục, trừ hàng đơn vị trước, hàng chục sau.

Vậy a) $69-35=34$; $77-42=35$; $85-41=44$; $96-72=24$.

Định hướng. Các số trong phần b) đều tròn chục, bỏ chữ số 0 ở cuối, trừ hai số chục rồi thêm 0 vào sau kết quả.

Vậy b) $90-30=60$; $70-30=40$; $50-10=40$.

Nhận xét. Hai phần dùng hai kĩ thuật khác nhau vì một bên là số bất kì, một bên là số tròn chục.

Định hướng. Tính lần lượt kết quả của cả tám toa, sau đó gom các toa có cùng một giá trị kết quả lại thành nhóm.

Vậy a) kết quả lần lượt A=50, B=60, C=50, D=20, E=50, G=40, H=70, K=50. b) Các toa có kết quả bằng nhau (đều bằng 50) là toa A, C, E, K.

Định hướng. Nhận xét mỗi phép trừ đều có dạng "số tròn chục + đơn vị" trừ đi đúng phần đơn vị đó cộng thêm — nhóm nhanh các phép có cùng hàng chục kết quả trước khi tính chi tiết.

Vậy kết quả trùng khớp Cách 1: các toa A, C, E, K đều có kết quả 50.

Nhận xét. Nhận ra nhóm phép tính có cùng cấu trúc giúp tính nhanh hơn nhưng vẫn cần tính đủ để không bỏ sót toa nào.

Định hướng. Ở mỗi cột, nhìn hàng đơn vị đã biết để suy ra chữ số còn thiếu (không nhớ), sau đó suy tiếp hàng chục.

Vậy cột 1: 51 (kết quả 78); cột 2: 67 (kết quả 35); cột 3: 34; cột 4: 43.

Định hướng. Với hai bất đẳng thức, tính giá trị các vế đã biết trước, sau đó thử lần lượt chữ số hàng đơn vị của số còn ô trống để tìm chữ số thoả mãn.

Vậy bất đẳng thức 1: ô trống là 0 (vì $50<51$); bất đẳng thức 2: ô trống là 6 (vì $65<66<67$).

Nhận xét. Phải tính vế đã biết trước rồi mới dò được chữ số hàng đơn vị đúng, không đoán bừa.

Định hướng. Tính giá trị từng phép tính, so với 27, 28, 29 để xác định màu tô, sau đó đếm số bông hoa mỗi màu.

Vậy a) tô đỏ: $67-40$, $58-31$, $24+3$; tô vàng: $79-51$, $13+15$; tô xanh: $89-60$. b) Đỏ: 3 bông; Vàng: 2 bông; Xanh: 1 bông.

Định hướng. Ước lượng nhanh: phép cộng nhỏ ($24+3$, $13+15$) và phép trừ có hàng chục cách xa (như $89-60$) thường lệch giá trị rõ, tính trước các phép này để thu hẹp phạm vi, sau đó tính các phép còn lại để xác định chính xác.

Vậy kết quả trùng khớp Cách 1: đỏ 3 bông, vàng 2 bông, xanh 1 bông.

Nhận xét. Nhóm sơ bộ giúp định hướng nhanh nhưng vẫn phải tính chính xác từng phép để tô đúng màu.

Định hướng. Số chậu hoa cả hai lớp bằng tổng số chậu hoa lớp 1A và lớp 1B, đặt tính theo cột để cộng chính xác.

Vậy hai lớp được giao chăm sóc tất cả 77 chậu hoa.

Định hướng. Tách 35 và 42 thành chục và đơn vị, cộng hàng chục với hàng chục, hàng đơn vị với hàng đơn vị rồi cộng hai kết quả lại.

Vậy kết quả trùng khớp Cách 1: hai lớp có 77 chậu hoa.

Nhận xét. Cộng riêng từng hàng giúp hiểu rõ vì sao phép cộng $35+42$ không có nhớ.

Định hướng. So hàng chục của ba số 24, 46, 90: hàng chục 9 lớn nhất, hàng chục 2 bé nhất.

Vậy a) Phòng thể dục dài nhất (90 bước chân) — khoanh C. b) Phòng học ngắn nhất (24 bước chân) — khoanh A.

Định hướng. Vẽ ba đoạn thẳng có độ dài tỉ lệ với 24, 46, 90 rồi nhìn trực tiếp đoạn nào dài nhất, đoạn nào ngắn nhất mà không cần so số.

Vậy kết quả trùng khớp Cách 1: a) khoanh C (phòng thể dục). b) khoanh A (phòng học).

Nhận xét. Nhìn sơ đồ trực quan giúp kiểm tra lại kết quả so sánh số một cách chắc chắn.

Định hướng. Đếm số que tính dùng để ghép hình A, đếm số que tính dùng để ghép hình B, rồi cộng hai kết quả lại thành tổng số que tính của cả hai hình.

Vậy tổng số que tính của cả hai hình là: $13+16=29$ (que tính).

Định hướng. Đếm số que tính nếu vẽ rời từng tam giác/hình vuông riêng lẻ (không dùng chung cạnh), rồi trừ bớt số cạnh bị trùng khi ghép các hình lại với nhau.

Vậy kết quả trùng khớp Cách 1: hình A có 13 que, hình B có 16 que, tổng $13+16=29$ que tính.

Nhận xét. Cách 2 giúp hiểu rõ vì sao số que tính khi ghép hình luôn ít hơn tổng số cạnh của các hình rời.