Bài 58. Luyện tập chung

Định hướng. Đếm đúng số bậc đơn vị cần đổi rồi thêm hoặc bớt đúng số chữ số 0 tương ứng (dm↔cm và m↔dm là 1 bậc; m↔cm là 2 bậc).

Vậy a) $5$ dm $=50$ cm; $4$ m $=40$ dm; $4$ dm $=40$ cm; $2$ m $=200$ cm; $7$ m $=70$ dm; $9$ m $=900$ cm. b) $800$ cm $=8$ m; $30$ dm $=3$ m; $400$ cm $=4$ m; $60$ dm $=6$ m.

Định hướng. Với phép đổi hai bậc như m sang cm, tách thành hai bước nhỏ qua dm để kiểm tra lại kết quả đã thêm/bớt đúng số chữ số 0 hay chưa.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1 ở mọi ý.

Nhận xét. Đây là cách tự kiểm tra lại kết quả, không phải cách giải chính.

Định hướng. So sánh $12$ km với $8$ km để trả lời câu a); cộng $12$ km với $8$ km để trả lời câu b) vì từ V đến I phải đi qua cả cầu VN rồi đến cầu NI.

Vậy a) chọn B (Đảo I). b) chọn B ($20$ km).

Định hướng. Với câu b) có sẵn ba phương án ($8$ km, $20$ km, $12$ km), thử xem phương án nào đúng bằng tổng hai đoạn cầu đã cho, các phương án còn lại chỉ là một đoạn cầu đơn lẻ nên bị loại.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: câu a) chọn B, câu b) chọn B ($20$ km).

Nhận xét. Cách loại phương án giúp phát hiện ngay lỗi hay gặp là quên cộng một đoạn cầu.

Định hướng. Thước chính đã có đủ vạch đến hết $8$ dm; xem mảnh nào bắt đầu từ vạch $9$ dm (ngay sau $8$) thì đó là mảnh nối liền mạch, không bị trùng hay hở vạch.

Vậy chọn phương án B (mảnh từ vạch $9$ dm đến vạch $10$ dm).

Định hướng. Một chiếc thước $1$ m đủ phải có đúng các mốc lớn $0;1;2;\dots ;10$ (đơn vị dm). Ghép thử từng mảnh vào rồi đếm lại tổng số mốc lớn, nếu bị lặp hoặc thiếu mốc thì mảnh đó sai.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: chọn phương án B.

Nhận xét. Đếm lại tổng số mốc là cách kiểm tra chắc chắn, tránh chọn nhầm mảnh có vạch trùng lặp.

Định hướng. Xếp ba số đo cạnh nhau để so sánh tìm số lớn nhất, sau đó lấy số đo con vật B trừ số đo con vật C để ra phần dài hơn.

Vậy a) con vật dài nhất là con vật A. b) con vật B dài hơn con vật C $10$ m.

Định hướng. Xếp cả ba số đo lên một hàng theo thứ tự từ bé đến lớn, số đứng cuối hàng chính là số lớn nhất, ứng với con vật dài nhất.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: con vật A dài nhất; B dài hơn C $10$ m.

Nhận xét. Xếp thứ tự cả dãy số giúp nhìn rõ vị trí lớn nhất, bé nhất chỉ bằng một lần sắp xếp.

Định hướng. Đổi $1$ dm $=10$ cm để cùng đơn vị với $8$ cm đã vẽ, sau đó lấy $10$ cm trừ đi $8$ cm để ra phần cần vẽ thêm.

Vậy bạn Nam cần vẽ thêm $2$ cm nữa để đủ $1$ dm.

Định hướng. Mỗi ô vuông trên hình dài đúng $1$ cm; hàng rào đủ $1$ dm cần $10$ ô vuông, đã vẽ được $8$ ô, đếm số ô còn thiếu để ra số xăng-ti-mét cần vẽ thêm.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: cần vẽ thêm $2$ cm (tức $2$ ô vuông).

Nhận xét. Đếm ô vuông trực quan giúp học sinh hình dung rõ hơn so với chỉ tính bằng số.

Định hướng. Làm phần a) bằng quy tắc thêm/bớt chữ số 0; phần b) đổi $1$ km ra mét rồi so sánh với số mét đã cho.

Vậy a) $9$ dm $=90$ cm; $2$ m $=20$ dm; $7$ m $=700$ cm; $80$ dm $=8$ m; $500$ cm $=5$ m. b) $1$ km $>980$ m; $1$ km $=1000$ m.

Định hướng. Thay vì đổi $1$ km ra mét, thử đổi ngược $980$ m và $1000$ m về đơn vị ki-lô-mét (bớt 3 chữ số 0 nếu số đó tròn nghìn) rồi so sánh với $1$ km — cách này kiểm tra chéo Cách 1.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: $1$ km $>980$ m; $1$ km $=1000$ m.

Nhận xét. Cách đổi ngược chỉ dùng được khi số mét tròn nghìn; với 980 m thì Cách 1 (đổi km ra m) chắc chắn hơn.

Định hướng. Đặt các số thẳng hàng theo hàng chục, hàng đơn vị rồi cộng hoặc trừ như số tự nhiên, sau đó viết thêm đơn vị đo vào kết quả.

Vậy $29$ dm $+37$ dm $=66$ dm; $85$ dm $+5$ dm $=90$ dm; $54$ m $-19$ m $=35$ m; $90$ m $-10$ m $=80$ m.

Định hướng. Tách một số hạng thành phần tròn chục và phần còn lại để cộng, trừ nhẩm nhanh hơn, không cần đặt tính theo cột.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1 ở mọi ý.

Nhận xét. Tách số cho tròn chục giúp tính nhẩm nhanh mà không cần giấy bút, đặc biệt hữu ích khi trừ số có nhớ như $54-19$.

Định hướng. Với mỗi phát biểu, xác định vị trí hai con chim liên quan, đếm khoảng cách (theo hàng/cột hoặc đường chéo) rồi so với mức "không quá $2$ km" của đề để kết luận Đúng hay Sai.

Vậy a) S. b) S. c) S. d) Đ.

Định hướng. Liệt kê trước danh sách mọi cặp chim cách nhau không quá $2$ km (nhìn thấy nhau được), sau đó đối chiếu từng phát biểu a, b, c, d với danh sách này thay vì tính lại từng lần.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: a) S, b) S, c) S, d) Đ.

Nhận xét. Lập danh sách trước giúp trả lời nhanh cả bốn ý mà không phải tính lại khoảng cách nhiều lần.

Định hướng. Đổi $3$ m, $5$ m, $2$ m sang đề-xi-mét, sau đó so từng xe với từng thùng để tìm cặp có độ dài gần nhau nhất.

Vậy xe $25$ dm — thùng $2$ m; xe $41$ dm — thùng $3$ m; xe $57$ dm — thùng $5$ m.

Định hướng. Xếp ba số đo xe theo thứ tự tăng dần và ba số đo thùng (đã đổi ra dm) theo thứ tự tăng dần, rồi nối xe bé nhất với thùng bé nhất, xe lớn nhất với thùng lớn nhất.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1.

Nhận xét. Nối theo thứ tự tăng dần là cách làm nhanh nhất, không cần so từng cặp một như Cách 1.

Định hướng. Đếm số cạnh của mỗi miếng đất để tìm hình tứ giác, sau đó cộng ba cạnh không giáp sông của miếng đất đó (bỏ cạnh trên giáp sông).

Vậy a) miếng đất B là của bác Nam. b) bác Nam cần dùng $80$ m hàng rào.

Định hướng. Hai cạnh bên của miếng đất B bằng nhau (đều $30$ m) nên cộng gộp chúng trước, sau đó mới cộng thêm cạnh đáy $20$ m — tính nhanh hơn cộng lần lượt ba số.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: bác Nam cần dùng $80$ m hàng rào.

Nhận xét. Gộp hai cạnh bằng nhau trước giúp phép cộng gọn hơn, giống cách tính nhanh ở Bài 2 (Luyện tập 2) của SGK.