Bài 55. Đề-xi-mét. Mét. Ki-lô-mét

Định hướng. Xác định đơn vị đích của từng phép đổi rồi thêm một chữ số 0 (đổi ra dm) hoặc hai chữ số 0 (đổi ra cm từ mét), hoặc bớt đi đúng số chữ số 0 đó khi đổi ngược lại.

Vậy điền đủ mười hai chỗ trống như trên.

Định hướng. Mỗi đơn vị lớn gồm đúng 10 đơn vị bé liền kề (riêng mét gồm 100 xăng-ti-mét), nên đổi bằng cách nhân hoặc chia số đo cho 10 hoặc 100.

Vậy mười hai kết quả giống hệt Cách 1.

Nhận xét. Kiểm tra chéo hai cách cho cùng kết quả nên có thể yên tâm với cả mười hai chỗ trống.

Định hướng. Nhớ lại độ dài quen thuộc của từng đồ vật rồi so với ba số đo đã cho.

Vậy bàn học ↔ $2$ m, sổ tay ↔ $2$ dm, kẹp giấy ↔ $2$ cm.

Định hướng. Đổi $2$ m, $2$ dm, $2$ cm về cùng đơn vị xăng-ti-mét để thấy rõ số nào lớn, số nào bé, rồi so với độ dài thật của từng đồ vật.

Vậy bàn học ↔ $2$ m, sổ tay ↔ $2$ dm, kẹp giấy ↔ $2$ cm — giống hệt Cách 1.

Định hướng. Mỗi sải tay dài 1 m, đo được 3 sải tay nên bảng dài 3 lần 1 m; sau đó đổi 3 m sang dm và cm.

Vậy a) $3$ m; b) $30$ dm; c) $300$ cm.

Định hướng. Đo được 3 sải tay nghĩa là cộng liên tiếp ba lần độ dài 1 sải tay (1 m), thay vì nhân trực tiếp.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: a) $3$ m; b) $30$ dm; c) $300$ cm.

Nhận xét. Phép nhân $1\times 3$ chính là cách viết gọn của phép cộng $1+1+1$, hai cách cho cùng kết quả.

Định hướng. Đổi số gang tay và số xăng-ti-mét sang đề-xi-mét để so sánh cùng đơn vị với bàn gấp (đã có sẵn đơn vị dm).

Vậy bàn gấp học sinh dài nhất.

Định hướng. Đổi cả ba số đo sang xăng-ti-mét — đơn vị nhỏ nhất trong ba số đo — để so sánh trực tiếp không cần đổi đơn vị bàn gấp.

Vậy bàn gấp học sinh dài nhất — giống hệt Cách 1.

Nhận xét. Đổi về xăng-ti-mét hay đề-xi-mét đều cho cùng một thứ tự so sánh, miễn là cả ba số đo cùng một đơn vị.

Định hướng. Bỏ tạm đơn vị, cộng hoặc trừ hai số như số tự nhiên, sau đó viết lại đúng đơn vị m hoặc dm vào kết quả.

Vậy bốn kết quả cần điền là $14$ m; $50$ m; $58$ dm; $28$ dm.

Định hướng. Với số có hai chữ số, đặt tính theo cột đơn vị thẳng hàng chục để cộng, trừ chắc chắn hơn, nhất là phép trừ có nhớ $40-12$.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1; riêng $5$ m $+9$ m$=14$ m là số có một chữ số nên tính nhẩm luôn.

Nhận xét. Đặt tính theo cột giúp không nhầm hàng chục — đơn vị khi trừ có nhớ như $40-12$.

Định hướng. Việt chạy đoạn đầu (60 m), Mai chạy đoạn sau (40 m); quãng đường tiếp sức bằng tổng hai đoạn đó.

Vậy đoạn đường chạy tiếp sức dài $100$ m.

Định hướng. Vẽ một đoạn thẳng dài 60 m nối liền một đoạn thẳng dài 40 m, cả đoạn thẳng gộp lại chính là quãng đường chạy tiếp sức.

Vậy quãng đường chạy tiếp sức dài $100$ m — giống hệt Cách 1.

Nhận xét. Sơ đồ giúp thấy rõ hai đoạn không chồng lấn nên chắc chắn phải cộng, không phải trừ hay so sánh.

Định hướng. So sánh 33 m, 9 m, 21 m, 26 m để trả lời câu a); kiểm tra từng số so với 25 m cho câu b); lấy hiệu cho câu c).

Vậy a) cao nhất A, thấp nhất B. b) đánh dấu Cột cờ Hà Nội và Dinh Độc Lập. c) $24$ m.

Định hướng. Viết cả bốn số đo thành một dãy tăng dần để nhìn rõ công trình cao nhất, thấp nhất và những công trình cao hơn 25 m.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1.

Nhận xét. Sắp xếp thành dãy giúp trả lời cả ba câu a), b), c) chỉ bằng một lần nhìn dãy số.

Định hướng. Đặt tính theo cột để trừ chính xác cả ba phép, sau đó so từng kết quả với điều kiện "lớn hơn 10 m nhưng bé hơn 15 m".

Vậy chiều cao cột cờ đó là $12$ m.

Định hướng. Tách mỗi số thành hàng chục và hàng đơn vị rồi trừ riêng từng phần, không cần đặt tính viết ra giấy.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: chiều cao cột cờ là $12$ m.

Nhận xét. Tính nhẩm theo Cách 2 nhanh hơn khi đã quen tách hàng chục — đơn vị, nhưng dễ nhầm hơn đặt tính nếu chưa thạo.

Định hướng. Nhớ đúng hệ thức 1 km = 1 000 m rồi điền theo cả hai chiều xuôi và ngược.

Vậy $1$ km $=1000$ m và $1000$ m $=1$ km.

Định hướng. Nhớ lại hình ảnh khoảng cách giữa hai cột cây số liên tiếp trên đường (đã học ở bài Khám phá) để suy ra hệ thức đổi đơn vị.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: $1$ km $=1000$ m; $1000$ m $=1$ km.

Định hướng. Bỏ tạm đơn vị km, cộng hoặc trừ hai số như số tự nhiên, sau đó viết lại đơn vị km vào kết quả.

Vậy bốn kết quả cần điền là $15$ km; $60$ km; $11$ km; $15$ km.

Định hướng. Đặt tính theo cột cho những số có hai chữ số để cộng, trừ chắc chắn, đặc biệt là phép trừ có nhớ $42-27$.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1; riêng $6$ km $+9$ km$=15$ km là số có một chữ số nên tính nhẩm luôn.

Nhận xét. Đặt tính theo cột giúp không nhầm khi trừ có nhớ như $42-27$.

Định hướng. So sánh 75 km, 110 km, 60 km, 100 km để trả lời từng câu, chú ý câu c) chỉ lấy số thật sự lớn hơn 100 km (không lấy số bằng 100 km).

Vậy a) Nam Định. b) Hải Dương. c) Nam Định. d) Hải Dương, gần hơn $15$ km.

Định hướng. Viết cả bốn số đo thành một dãy tăng dần để nhìn rõ tỉnh xa nhất, gần nhất và tỉnh nào thật sự lớn hơn mốc 100 km.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1.

Nhận xét. Sắp xếp thành dãy giúp thấy ngay Hải Phòng (100 km) không thuộc nhóm "hơn 100 km" vì chỉ bằng chứ không vượt qua mốc đó.

Định hướng. a) Cộng chặng khu rừng (20 km) với chặng dãy núi (15 km). b) Cộng thêm chặng vách đá (3 km) vào kết quả câu a).

Vậy a) $35$ km. b) $38$ km.

Định hướng. Vẽ bốn điểm mốc Vị trí đứng — Qua rừng — Qua núi — Hang đại bàng nối thành một đường thẳng với ba đoạn 20 km, 15 km, 3 km; từ sơ đồ chọn đúng đoạn cần cộng theo từng câu hỏi.

Vậy kết quả giống hệt Cách 1: a) $35$ km; b) $38$ km.

Nhận xét. Vẽ sơ đồ giúp thấy rõ câu a) chỉ dừng ở hết dãy núi, còn câu b) phải đi tiếp hết cả vách đá.