Chủ đề 9. Chu vi, diện tích một số hình phẳng

Bài 51. Diện tích của một hình. Xăng-ti-mét vuông

Vở bài tập Toán 3 — Kết nối tri thức, tập 2 · 8 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

Bài 1 · Câu 1★Trang 23— So sánh diện tích hai hình tứ giác qua quan hệ chứa nhau
Câu 1 (trang 23). Cho hai hình tứ giác ABCD và ABEG (như hình vẽ). Tô màu vào hình tứ giác có diện tích bé hơn.
ABCDEG
Kiến thức cần nhớ
  • Hình nằm hoàn toàn trong một hình khác thì có diện tích bé hơn hình chứa nó.
🧠 Phân tích tư duy
Hai tứ giác ABCD và ABEG có chung cạnh AB. Nhìn hình thấy tứ giác ABEG nằm gọn ở phía trong tứ giác ABCD, nên không cần đo cũng biết ngay hình nào bé hơn.
1Cách 1. Quan sát phần chứa - bị chứa

Định hướng. Xem tứ giác ABEG có nằm trong tứ giác ABCD hay không.

Bốn đỉnh A, B, E, G của tứ giác ABEG đều nằm trong hoặc trên cạnh của tứ giác ABCD.
Vì vậy tứ giác ABEG nằm hoàn toàn trong tứ giác ABCD.

Vậy diện tích hình tứ giác ABEG bé hơn diện tích hình tứ giác ABCD.

2Cách 2. Đếm ô vuông tưởng tượng phủ lên mỗi hình

Định hướng. Tưởng tượng phủ các ô vuông bằng nhau lên cả hai tứ giác rồi so sánh số ô vuông mỗi hình chiếm.

Số ô vuông mà tứ giác ABEG chiếm chỉ là một phần trong số ô vuông mà tứ giác ABCD chiếm, vì ABEG nằm gọn trong ABCD, không tràn ra ngoài chỗ nào.

Vậy diện tích hình tứ giác ABEG bé hơn diện tích hình tứ giác ABCD.

Nhận xét. Tô màu vào tứ giác ABEG vì đó là hình có diện tích bé hơn.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Cách 1 (xem phần chứa – bị chứa) nhanh nhất vì chỉ cần nhìn hình, không phải tưởng tượng thêm ô vuông.
Đáp số. Tô màu hình tứ giác ABEG (vì diện tích hình tứ giác ABEG bé hơn diện tích hình tứ giác ABCD).
Sai lầm thường gặp. Có bạn nhìn tên bốn đỉnh A, B, C, D và A, B, E, G có hai chữ A, B giống nhau nên tưởng hai tứ giác bằng nhau — phải nhìn hình vẽ thật kĩ mới thấy ABEG nằm gọn bên trong ABCD.
🚀 Mở rộng. Nếu vẽ thêm tứ giác ABMN còn nhỏ hơn cả tứ giác ABEG thì tứ giác nào trong ba tứ giác có diện tích bé nhất?
Bài 2 · Câu 2★★Trang 23— So sánh diện tích hai hình bằng cách đếm ô vuông
Câu 2 (trang 23). a) Viết số thích hợp vào chỗ chấm: Hình A gồm ? ô vuông. Hình B gồm ? ô vuông.
b) Khoanh vào chữ đặt trước câu đúng.
A. Diện tích hình A lớn hơn.
B. Diện tích hình B lớn hơn.
C. Diện tích hình A bằng diện tích hình B.
Hình A (31 ô vuông)Hình B (23 ô vuông)
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn so sánh diện tích hai hình có hình dạng khác nhau, ta đếm số ô vuông bằng nhau của mỗi hình rồi so sánh hai số đó.
🧠 Phân tích tư duy
Đếm đúng, đếm đủ số ô vuông của từng hình rồi so sánh hai số đếm được là biết ngay hình nào có diện tích lớn hơn. Bẫy của đề là hình A và hình B đều có dáng lệch nhau nên khó ước lượng bằng mắt, phải đếm cẩn thận.
1Cách 1. Đếm theo từng hàng rồi cộng lại

Định hướng. Đếm số ô vuông theo từng hàng ngang của mỗi hình, rồi cộng số ô vuông các hàng lại.

Đếm hình A theo từng hàng, cộng lại được:
Hình A gồm 31 ô vuông.
Đếm hình B theo từng hàng, cộng lại được:
Hình B gồm 23 ô vuông.

Vậy a) Hình A gồm 31 ô vuông, hình B gồm 23 ô vuông. b) Vì nên diện tích hình A lớn hơn diện tích hình B. Chọn A.

2Cách 2. Chia hình thành các khối chữ nhật con rồi cộng lại

Định hướng. Chia mỗi hình thành các khối hình chữ nhật nhỏ, đếm ô vuông từng khối rồi cộng lại.

Hình A chia thành các khối chữ nhật con, cộng số ô vuông từng khối được 31 ô vuông.
Hình B chia thành các khối chữ nhật con, cộng số ô vuông từng khối được 23 ô vuông.

Vậy kết quả giống Cách 1: hình A 31 ô vuông, hình B 23 ô vuông nên diện tích hình A lớn hơn. Chọn A.

Nhận xét. Chia hình thành khối nhỏ trước khi đếm giúp không bị đếm sót ở những hình có hình dạng phức tạp.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Cách 1 (đếm theo hàng) là cách hay nhất khi hình đã có sẵn lưới ô vuông rõ ràng, ít bị sót ô nhất.
Đáp số. a) Hình A gồm 31 ô vuông, hình B gồm 23 ô vuông. b) Chọn A — diện tích hình A lớn hơn diện tích hình B.
Sai lầm thường gặp. Có bạn đếm vội, bỏ sót một hàng ô vuông ở rìa hình nên ra kết quả sai lệch — phải đếm chậm và đếm đủ từng hàng một.
🚀 Mở rộng. Nếu hình B được ghép thêm 9 ô vuông nữa thì hình B có diện tích lớn hơn hình A hay không?
Bài 3 · Câu 3★★Trang 23— So sánh diện tích hai hình bằng cách cắt ghép hình
Câu 3 (trang 23). Đúng, sai?
A. Diện tích hình M lớn hơn diện tích hình N.
B. Diện tích hình M bằng diện tích hình N.
C. Diện tích hình M bé hơn diện tích hình N.
Hình M (6 ô vuông)Hình N (6 ô vuông)
Kiến thức cần nhớ
  • Cắt một hình rồi ghép các mảnh lại thành hình khác (không chồng, không thừa, không thiếu) thì diện tích hình mới bằng diện tích hình ban đầu.
🧠 Phân tích tư duy
Hình N được ghép từ đúng hai mảnh cắt ra từ hình M nên hai hình có cùng diện tích. Bẫy của đề là hình dạng nhìn khác hẳn nhau (một hình chữ nhật, một hình tam giác) nên dễ tưởng diện tích cũng khác nhau.
1Cách 1. Đếm ô vuông của hình M rồi xem hình N ghép từ đúng các phần đó

Định hướng. Đếm số ô vuông của hình M trước, rồi xem hình N được ghép từ đúng các phần đó.

Hình M là hình chữ nhật gồm ô vuông.
Hình M bị cắt theo đường chéo thành hai hình tam giác.
Hai hình tam giác đó được ghép lại (không chồng, không bớt phần nào) thành hình N.

Vậy diện tích hình N bằng diện tích hình M và bằng 6 ô vuông.

2Cách 2. Dùng nguyên tắc cắt ghép không đổi diện tích

Định hướng. Khi cắt một hình ra rồi ghép lại thành hình khác mà không chồng, không thừa, không thiếu phần nào thì diện tích không đổi.

Hình N chỉ gồm đúng hai mảnh cắt ra từ hình M, xếp lại theo cách khác, không thêm cũng không bớt phần nào.

Vậy diện tích hình N bằng diện tích hình M.

Nhận xét. A sai (M không lớn hơn N), B đúng (M bằng N), C sai (M không bé hơn N).

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Cách 2 (nguyên tắc cắt ghép không đổi diện tích) hay hơn vì dùng được cho mọi bài cắt ghép hình khác.
Đáp số. A. Sai. B. Đúng. C. Sai. (Diện tích hình M bằng diện tích hình N, đều bằng 6 ô vuông.)
Sai lầm thường gặp. Có bạn thấy hình N là tam giác trông nhọn và cao hơn hẳn hình chữ nhật M nên chọn A (M lớn hơn N) — đây là nhầm hình dạng với diện tích.
🚀 Mở rộng. Nếu hình M là hình chữ nhật gồm 8 ô vuông () và cũng được cắt ghép thành một hình tam giác thì hình đó có diện tích bằng bao nhiêu ô vuông?
Bài 4 · Câu 4★Trang 23— Tính diện tích hình bằng cách đếm ô vuông
Câu 4 (trang 23). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Hình chú vịt gồm bao nhiêu ô vuông?
A. 10 ô vuông   B. 12 ô vuông   C. 11 ô vuông
Hình chú vịt (11 ô vuông)
Kiến thức cần nhớ
  • Đếm số ô vuông tạo thành hình để biết diện tích hình đó gồm bao nhiêu ô vuông.
🧠 Phân tích tư duy
Chỉ cần đếm đúng, đếm đủ số ô vuông tạo nên hình chú vịt rồi so với ba đáp án A, B, C để chọn đáp án khớp. Bẫy của đề là hình có phần đầu và phần thân dễ đếm sót hoặc đếm trùng một ô ở chỗ nối.
1Cách 1. Đếm trực tiếp từng ô

Định hướng. Đếm lần lượt từng ô vuông tạo nên hình chú vịt.

Đếm lần lượt từng ô vuông tạo nên hình chú vịt, đếm được 11 ô vuông.

Vậy hình chú vịt gồm 11 ô vuông. Chọn C.

2Cách 2. Chia thành từng bộ phận rồi cộng số ô vuông

Định hướng. Chia hình chú vịt thành đầu, thân, chân rồi đếm riêng từng phần cho khỏi đếm sót.

Đầu (có mỏ) gồm 2 ô, thân trên gồm 3 ô, thân dưới gồm 4 ô, chân gồm 2 ô.
Số ô vuông của hình chú vịt là:
(ô vuông)

Vậy hình chú vịt gồm 11 ô vuông, đúng bằng Cách 1. Chọn C.

Nhận xét. Đáp án A (10 ô) và B (12 ô) đều sai vì đếm thiếu hoặc đếm thừa một ô so với hình thật.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Với hình có nhiều bộ phận nhỏ như hình chú vịt, nên dùng Cách 2 (chia bộ phận) để chắc chắn không đếm sót.
Đáp số. Chọn C. Hình chú vịt gồm 11 ô vuông.
Sai lầm thường gặp. Có bạn đếm vội, bỏ sót 1 ô ở phần chân nên chọn nhầm đáp án A (10 ô vuông).
🚀 Mở rộng. Nếu vẽ thêm 1 ô vuông vào phần đuôi hình chú vịt thì hình mới gồm bao nhiêu ô vuông?
Bài 5 · Bài 1★Trang 24— Đọc, viết số đo diện tích theo xăng-ti-mét vuông
Bài 1 (trang 24). Hoàn thành bảng sau (theo mẫu).
ĐọcViết
Ba mươi lăm xăng-ti-mét vuông35 cm²
Ba nghìn không trăm linh tư xăng-ti-mét vuông?
?8 407 cm²
?9 056 cm²
Kiến thức cần nhớ
  • Đọc, viết số đo diện tích theo cm² giống hệt cách đọc, viết số tự nhiên, chỉ thêm đơn vị cm² vào cuối.
🧠 Phân tích tư duy
Đây là bài đọc-viết số kèm đơn vị cm², làm giống hệt cách đọc-viết số tự nhiên đã học. Bẫy của đề là các số có chữ số 0 ở giữa (ba nghìn không trăm linh tư) rất dễ viết thiếu chữ số 0.
1Cách 1. Đổi trực tiếp giữa cách đọc và cách viết

Định hướng. Đọc số thành lời hoặc viết lời thành số, rồi thêm đơn vị cm² như cách đọc, viết số tự nhiên đã học.

Ba nghìn không trăm linh tư xăng-ti-mét vuông viết là: 3 004 cm²
8 407 cm² đọc là: Tám nghìn bốn trăm linh bảy xăng-ti-mét vuông
9 056 cm² đọc là: Chín nghìn không trăm năm mươi sáu xăng-ti-mét vuông

Vậy bảng được hoàn thành: 3 004 cm²; Tám nghìn bốn trăm linh bảy xăng-ti-mét vuông; Chín nghìn không trăm năm mươi sáu xăng-ti-mét vuông.

2Cách 2. Tách số theo hàng rồi ghép lại

Định hướng. Tách số theo từng hàng (nghìn, trăm, chục, đơn vị) rồi ghép lại thành cách đọc hoặc cách viết đúng.

Ba nghìn không trăm linh tư gồm 3 nghìn, 0 trăm, 0 chục, 4 đơn vị nên viết là: 3 004 cm²
8 407 gồm 8 nghìn, 4 trăm, 0 chục, 7 đơn vị nên đọc là: Tám nghìn bốn trăm linh bảy xăng-ti-mét vuông
9 056 gồm 9 nghìn, 0 trăm, 5 chục, 6 đơn vị nên đọc là: Chín nghìn không trăm năm mươi sáu xăng-ti-mét vuông

Vậy kết quả giống Cách 1.

Nhận xét. Những số có chữ số 0 ở hàng trăm hay hàng chục vẫn phải đọc đủ chữ "không trăm" hoặc bỏ qua đúng chỗ, không được bỏ sót.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Cách 2 (tách theo hàng) an toàn hơn cho những số có chữ số 0 ở giữa, tránh viết thiếu chữ số 0.
Đáp số. 3 004 cm²; Tám nghìn bốn trăm linh bảy xăng-ti-mét vuông; Chín nghìn không trăm năm mươi sáu xăng-ti-mét vuông.
Sai lầm thường gặp. Có bạn viết Ba nghìn không trăm linh tư thành 3 04 hoặc 304 (thiếu chữ số 0 ở hàng trăm) — phải viết đủ bốn chữ số 3 004.
🚀 Mở rộng. Nếu đổi Ba nghìn không trăm linh tư thành Ba nghìn không trăm linh tư mươi thì đó có phải là cách đọc số đúng không? Vì sao?
Bài 6 · Bài 2★★Trang 24— Cộng, trừ, nhân, chia số đo diện tích cm² với số lớn
Bài 2 (trang 24). Tính (theo mẫu).
Mẫu: cm² cm² cm²    cm² cm²
a) cm² cm²;   cm² cm²
b) cm² ;   cm²
Kiến thức cần nhớ
  • Cộng, trừ, nhân, chia số đo diện tích cm² thì tính như với số tự nhiên, kết quả viết thêm đơn vị cm².
  • Số có nhiều chữ số nên đặt tính rồi tính theo cột cho thẳng hàng, tránh nhầm hàng.
🧠 Phân tích tư duy
Vẫn là cộng, trừ, nhân, chia số đo diện tích cm² như bài trước, nhưng số liệu lớn hơn (có số đến hàng nghìn). Phải đặt tính cẩn thận, thẳng cột mới không bị nhầm hàng.
1Cách 1. Tính trực tiếp theo thứ tự đề cho

Định hướng. Tính từng phép cộng, trừ, nhân, chia như với số tự nhiên rồi viết thêm đơn vị cm² vào kết quả.

a) cm² cm² cm²
cm² cm² cm²
b) cm² cm²
cm² cm²

Vậy a) cm² cm² cm² và cm² cm² cm²; b) cm² cm² và cm² cm².

2Cách 2. Đặt tính rồi tính theo cột

Định hướng. Số liệu lớn nên đặt tính thẳng cột hàng đơn vị, hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn để khỏi tính nhầm.

a) (cm²)    (cm²)
b) (cm²)    cm² cm² (vì )

Vậy kết quả giống Cách 1.

Nhận xét. Số càng lớn thì càng nên đặt tính theo cột, tính nhẩm số lớn dễ nhầm hàng hơn số bé.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Với số lớn như bài này, Cách 2 (đặt tính theo cột) chắc chắn hơn Cách 1, tránh nhầm hàng khi tính nhẩm.
Đáp số. a) 1 175 cm²; 1 468 cm². b) 876 cm²; 105 cm².
Sai lầm thường gặp. Có bạn đặt tính không thẳng cột hàng nghìn với hàng trăm nên trừ nhầm, ra kết quả sai.
🚀 Mở rộng. Nếu đổi phép tính cm² thành cm² thì kết quả sẽ là bao nhiêu cm²?
Bài 7 · Bài 3★★Trang 25— Toán có lời văn: tìm phần kém giữa hai số đo diện tích
Bài 3 (trang 25). Tờ giấy màu đỏ có diện tích là 950 cm². Tờ giấy màu vàng có diện tích là 670 cm². Hỏi diện tích tờ giấy màu vàng bé hơn diện tích tờ giấy màu đỏ là bao nhiêu xăng-ti-mét vuông?
Đỏ950 cm²Vàng670 cm²? cm²
Kiến thức cần nhớ
  • Muốn tìm phần kém giữa hai số đo diện tích, ta lấy số đo lớn trừ đi số đo bé.
🧠 Phân tích tư duy
Đề hỏi bé hơn bao nhiêu nên đây là bài tìm hiệu giữa hai số đo diện tích: lấy diện tích lớn (đỏ) trừ đi diện tích bé (vàng). Bẫy của đề là dễ lấy nhầm vàng trừ đỏ vì câu hỏi nhắc đến tờ giấy vàng trước.
1Cách 1. Trừ trực tiếp

Định hướng. Muốn biết diện tích tờ giấy vàng bé hơn diện tích tờ giấy đỏ bao nhiêu, ta lấy diện tích đỏ (số lớn) trừ đi diện tích vàng (số bé).

Tóm tắt
Diện tích tờ giấy đỏ: 950 cm²
Diện tích tờ giấy vàng: 670 cm²
Diện tích vàng bé hơn diện tích đỏ: ? cm²

Bài giải
Diện tích tờ giấy màu vàng bé hơn diện tích tờ giấy màu đỏ số xăng-ti-mét vuông là:
(cm²)
Đáp số: 280 cm².

Vậy diện tích tờ giấy màu vàng bé hơn diện tích tờ giấy màu đỏ 280 cm².

2Cách 2. Sơ đồ đoạn thẳng

Định hướng. Vẽ hai đoạn thẳng biểu diễn hai diện tích, đoạn ngắn hơn ứng với diện tích vàng; phần thiếu so với đoạn dài chính là phần kém cần tìm.

Nhìn sơ đồ: đoạn biểu diễn diện tích vàng ngắn hơn đoạn biểu diễn diện tích đỏ một đoạn nhỏ ứng với phần kém.
Phần kém đó bằng:
(cm²)
Đáp số: 280 cm².

Vậy diện tích tờ giấy màu vàng bé hơn diện tích tờ giấy màu đỏ 280 cm².

3Cách 3. Tính bù (đếm thêm)

Định hướng. Tìm xem từ 670 phải thêm bao nhiêu mới bằng 950.

nên số phải thêm vào 670 để bằng 950 là 280.
Vậy diện tích tờ giấy màu vàng bé hơn diện tích tờ giấy màu đỏ số xăng-ti-mét vuông là:
cm²
Đáp số: 280 cm².

Vậy diện tích tờ giấy màu vàng bé hơn diện tích tờ giấy màu đỏ 280 cm².

Nhận xét. Ba cách đều cho cùng đáp số 280 cm².

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Đi thi nên dùng Cách 1 (trừ trực tiếp) vì chỉ một phép tính, nhanh và chắc chắn nhất.
Đáp số. Diện tích tờ giấy màu vàng bé hơn diện tích tờ giấy màu đỏ 280 cm².
Sai lầm thường gặp. Có bạn đọc đề thấy nhắc tờ giấy vàng trước nên lấy 670 trừ 950, không trừ được lại chép bừa số âm — phải xác định số lớn (950) trừ số bé (670).
🚀 Mở rộng. Nếu tờ giấy màu xanh có diện tích 1 050 cm² thì diện tích tờ giấy xanh hơn diện tích tờ giấy đỏ bao nhiêu xăng-ti-mét vuông?
Bài 8 · Bài 4★★Trang 25— Tính diện tích từng phần của hình được tô xen kẽ hai màu
Bài 4 (trang 25). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. Hai bạn kiến đen đang sơn lại một mặt bên của rô-bốt rùa (như hình vẽ). Các bạn sơn các ô xen kẽ hai màu xanh và trắng, mỗi ô có diện tích 1 cm². Vậy một mặt bên của rô-bốt rùa sẽ có ? cm² được sơn màu xanh và ? cm² được sơn màu trắng.
Mặt bên rô-bốt rùa (10 ô xanh, 10 ô trắng)
Kiến thức cần nhớ
  • Đếm số ô vuông 1 cm² của từng phần để tính diện tích phần đó.
  • Hai màu xen kẽ đều trên một số ô chẵn thì mỗi màu chiếm đúng một nửa số ô.
🧠 Phân tích tư duy
Hình được sơn xen kẽ hai màu như bàn cờ: ô này xanh thì ô liền kề là trắng. Chỉ cần đếm riêng số ô xanh và số ô trắng rồi mỗi ô ứng với 1 cm² là ra diện tích từng màu.
1Cách 1. Đếm riêng từng màu

Định hướng. Đếm riêng số ô màu xanh, đếm riêng số ô màu trắng.

Đếm được mặt bên rô-bốt rùa có 10 ô màu xanh và 10 ô màu trắng.
Mỗi ô có diện tích 1 cm² nên diện tích phần màu xanh là: cm²
Diện tích phần màu trắng là: cm²

Vậy một mặt bên của rô-bốt rùa có 10 cm² được sơn màu xanh và 10 cm² được sơn màu trắng.

2Cách 2. Đếm tổng số ô rồi chia đôi vì tô xen kẽ đều

Định hướng. Vì hai màu xen kẽ đều nhau (ô nọ liền ô kia luôn khác màu) nên tổng số ô chia đều cho hai màu, không cần đếm riêng từng ô.

Đếm tổng số ô của cả mặt bên rô-bốt rùa được 20 ô.
Vì tô xen kẽ đều hai màu nên mỗi màu chiếm số ô là:
(ô)
Mỗi ô có diện tích 1 cm² nên diện tích mỗi màu là: cm²

Vậy kết quả giống Cách 1: mỗi màu có diện tích 10 cm².

Nhận xét. Cách này chỉ đúng khi hai màu tô xen kẽ thật đều; nếu tô lệch thì vẫn phải đếm riêng từng màu như Cách 1.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Cách 2 (đếm tổng rồi chia đôi) nhanh hơn khi chắc chắn hai màu xen kẽ đều; nếu không chắc thì nên đếm riêng như Cách 1 cho an toàn.
Đáp số. Một mặt bên của rô-bốt rùa có 10 cm² được sơn màu xanh và 10 cm² được sơn màu trắng.
Sai lầm thường gặp. Có bạn đếm gộp cả hai màu rồi ghi luôn 20 cm² cho mỗi màu — quên rằng phải chia cho từng màu riêng, mỗi màu chỉ có 10 cm².
🚀 Mở rộng. Nếu mặt bên rô-bốt rùa có tất cả 24 ô xen kẽ đều hai màu thì mỗi màu có diện tích bao nhiêu cm²?