Chủ đề 7. Độ dài và đo độ dài

Bài 27. Thực hành ước lượng và đo độ dài

SGK Toán 1 — Kết nối tri thức, tập 2 · 5 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

#Toán1 #ChủĐề7 #SGK_Tập2 #trang36–39 #CùngBàiBênSBT #BàiTiếpTheo

Mở bài học này trong app ↗📘 Xem bài này trong VỞ BÀI TẬP →

Bài 1 · Khám phá (trang 36)★Trang 36— Ước lượng — chọn số đo độ dài phù hợp với vật thật trong hai phương án cho sẵn

Khám phá (trang 36). Chọn số đo độ dài phù hợp của mỗi đồ vật trong thực tế:
— Bút mực:

35

cm hay

12

cm?
— Cục tẩy:

4

cm hay

3

gang tay?
— Bút chì:

30

cm hay

1

gang tay?
— Sáp màu:

20

cm hay

8

cm?
— Hộp bút:

5

gang tay hay

25

cm?

Kiến thức cần nhớ

Ước lượng độ dài là đoán trước bằng mắt/kinh nghiệm khi chưa có thước, dựa vào việc so sánh với vật quen thuộc.
Một gang tay của trẻ lớp 1 dài khoảng 12-15 cm — dùng để ước lượng nhanh các đồ vật nhỏ.

🧠 Phân tích tư duy

Đề cho sẵn hai số nhưng chỉ một số hợp lý với vật thật, không phải bài đo bằng thước. Đây là bài đoán bằng kinh nghiệm nhìn và cầm đồ vật hằng ngày, nên phải nghĩ đến kích thước thật của đồ vật, đừng chọn đại theo số lớn hơn hay số quen mắt hơn.

1Cách 1. Loại trừ số đo phi thực tế (ước lượng - loại trừ)

Định hướng. Với mỗi đồ vật, hình dung độ dài thật của nó ngoài đời rồi loại ngay số đo nào rõ ràng quá to hoặc quá bé so với đồ vật đó, số còn lại chính là đáp án.

Bút mực thật cầm vừa lòng bàn tay, không thể dài 35 cm (gần bằng cả cái thước kẻ to) — chọn 12 cm
Cục tẩy thật rất nhỏ, không thể dài 3 gang tay (to hơn cả bàn tay xoè rộng nhiều lần) — chọn 4 cm
Bút chì mới không thể dài 30 cm (bằng cả cây thước) — chọn 1 gang tay
Thỏi sáp màu ngắn, mập, không thể dài 20 cm — chọn 8 cm
Hộp bút không thể dài tới 5 gang tay (gần bằng sải tay người lớn) — chọn 25 cm

Hình minh hoạ: số đo hợp lí (✓) và không hợp lí (✗)

Vậy đáp án đúng lần lượt là: bút mực 12 cm, tẩy 4 cm, bút chì 1 gang tay, sáp màu 8 cm, hộp bút 25 cm.

2Cách 2. Lấy một gang tay của em làm thước đo trong đầu rồi so sánh trực tiếp

Định hướng. Nhớ lại một gang tay của em dài khoảng 12-15 cm, rồi tưởng tượng đặt đồ vật cạnh gang tay đó để so trực tiếp, thay vì loại trừ.

Bút mực ngắn hơn một gang tay một chút — hợp với 12 cm, không hợp với 35 cm (dài gần 3 gang tay)
Cục tẩy chỉ bằng một đốt ngón tay — hợp với 4 cm, không hợp với 3 gang tay (dài như một cái thước)
Bút chì dài gần bằng một gang tay — hợp với 1 gang tay, không hợp với 30 cm (dài gấp đôi gang tay)
Sáp màu ngắn hơn nửa gang tay — hợp với 8 cm, không hợp với 20 cm
Hộp bút dài hơn một gang tay một chút, khoảng gần 2 gang tay — hợp với 25 cm, không hợp với 5 gang tay (quá dài)

Vậy so sánh trực tiếp với một gang tay cũng cho đúng 5 đáp án như Cách 1.

Nhận xét. Cách 1 nhanh hơn khi số đo chênh lệch rất rõ (dễ loại ngay); Cách 2 giúp em hiểu VÌ SAO số kia sai, không chỉ đoán mò.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên dùng Cách 1 (loại trừ số phi thực tế) vì làm nhanh, thấy ngay số nào 'quá đà' so với đồ vật thật; dùng Cách 2 khi còn phân vân để kiểm tra lại cho chắc.

Đáp số. Bút mực: 12 cm. Cục tẩy: 4 cm. Bút chì: 1 gang tay. Sáp màu: 8 cm. Hộp bút: 25 cm.

Sai lầm thường gặp. Thấy số to hơn (35 cm, 3 gang tay, 30 cm, 20 cm, 5 gang tay) tưởng lầm là 'chính xác hơn' nên chọn nhầm số lớn, mà không hình dung lại kích thước thật rất nhỏ của cục tẩy, thỏi sáp màu.

🚀 Mở rộng. Cái bảng lớp em treo trên tường thì nên đo bằng cm hay bằng gang tay/sải tay cho hợp lý? Vì sao?

Mở bài này trong app ↗

Bài 2 · Hoạt động (trang 37)★Trang 37— Thực hành đo độ dài thật bằng sải tay và bước chân (hoạt động cá nhân, không có đáp số cố định)

Hoạt động (trang 37). 1) Bảng dài khoảng 4 sải tay. Đo chiều dài bảng lớp em bằng sải tay: Bảng lớp em dài khoảng ? sải tay.
2) Đo phòng học lớp em bằng bước chân: Một chiều phòng học lớp em dài khoảng ? bước chân.

Kiến thức cần nhớ

Sải tay là khoảng cách giữa hai đầu ngón tay khi dang rộng hai tay sang hai bên — đơn vị đo tự quy ước, dùng đo vật dài như bảng lớp.
Bước chân là đơn vị đo tự quy ước, dùng đo khoảng cách dài như chiều phòng học; bước của mỗi người dài ngắn khác nhau nên kết quả có thể khác nhau.

🧠 Phân tích tư duy

Đây là hoạt động đo thật ngoài đời, không phải bài có sẵn số liệu trong tranh. Kết quả phụ thuộc vào sải tay, bước chân của từng em và kích thước bảng, phòng học của lớp mình, nên không có một con số đúng chung cho cả lớp.

1Cách 1. Nối tiếp từng sải tay / bước chân thật rồi đếm

Định hướng. Đứng sát một đầu bảng (hoặc một góc phòng), dang sải tay (hoặc bước từng bước) nối tiếp không hở không đè, đếm số lần cho tới hết chiều dài cần đo.

Đứng sát mép trái bảng, dang sải tay đầu tiên, chạm tay xuống đúng chỗ đầu ngón tay vừa chạm làm mốc
Từ mốc đó dang tiếp sải tay thứ hai, cứ thế nối tiếp cho tới mép phải bảng, mỗi lần dang là đếm thêm 1
Làm tương tự với bước chân: đặt gót chân sau sát mũi chân trước, bước nối tiếp từ tường này sang tường kia của phòng học, đếm số bước

Vậy em ghi lại đúng số sải tay đo được ở bảng và số bước chân đo được ở phòng học của lớp mình (kết quả tuỳ theo sải tay, bước chân và kích thước lớp học của từng em, không có một đáp số chung cho mọi bạn).

2Cách 2. Ước lượng trước bằng cách so với mẫu "bảng dài khoảng 4 sải tay" rồi đo lại để kiểm tra

Định hướng. Dùng câu mẫu "Bảng dài khoảng 4 sải tay" làm điểm tựa: nếu bảng lớp em trông dài hơn/ngắn hơn bảng mẫu thì đoán số sải tay nhiều hơn/ít hơn 4, sau đó đo thật lại để kiểm tra.

Nhìn bảng lớp em, so với hình mẫu "4 sải tay" trong sách xem dài hơn hay ngắn hơn, đoán trước một số (ước lượng)
Sau đó dang sải tay đo thật theo Cách 1 để có số chính xác (thực tế)
So sánh số đoán trước và số đo thật để biết mình ước lượng đã sát chưa

Vậy Cách 2 giúp em vừa tập đoán (ước lượng) vừa tập đo (đo thật) đúng như tên bài học "Thực hành ước lượng và đo độ dài".

Nhận xét. Cách 1 cho ngay kết quả đo; Cách 2 luyện thêm kĩ năng ước lượng trước khi đo — SGK muốn học sinh làm theo đúng thứ tự Cách 2.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên làm theo đúng thứ tự Cách 2 (ước lượng trước, đo thật sau) như SGK yêu cầu, vì mục tiêu bài học là luyện cả kĩ năng ước lượng lẫn kĩ năng đo, không chỉ đo suông.

Đáp số. Không có đáp số cố định — đây là hoạt động thực hành đo thật tại lớp học của em. Ví dụ tham khảo (chỉ mang tính minh hoạ, không phải đáp án chung): bảng lớp có thể dài khoảng 4-5 sải tay, một chiều phòng học có thể dài khoảng 15-20 bước chân, tuỳ kích thước phòng học và sải tay, bước chân của từng em.

Sai lầm thường gặp. Dang sải tay hoặc bước chân không đều, để hở khoảng trống hoặc giẫm đè lên nhau giữa hai lần đo liên tiếp, khiến số đếm được sai lệch nhiều so với chiều dài thật.

🚀 Mở rộng. Nếu em đo bảng lớp được 5 sải tay còn bạn ngồi cạnh đo được 4 sải tay, ai đúng, ai sai? Vì sao?

Mở bài này trong app ↗

Bài 3 · Luyện tập 1 (trang 38)★★Trang 38— Đo độ dài bằng lưới ô vuông/thước kẻ cm rồi so sánh nhiều số đo

Luyện tập 1 (trang 38). a) Nêu độ dài của mỗi đồ chơi (đoàn tàu, xe trộn bê tông, máy kéo, xe khách, ô tô con, xe cần cẩu) bằng cách đếm số ô vuông (mỗi ô vuông là 1 cm) trên lưới kẻ ô in sẵn.
b) Đồ chơi nào dài nhất?
c) Có bao nhiêu xe ngắn hơn xe khách?

Kiến thức cần nhớ

Trên lưới ô vuông cho sẵn, nếu mỗi ô vuông dài 1 cm thì đếm số ô vuông theo chiều dài vật chính là số đo bằng cm.
Muốn tìm vật dài nhất trong nhiều vật, phải đo hết rồi so sánh tất cả các số đo với nhau, không so sánh từng đôi một rồi bỏ sót.

🧠 Phân tích tư duy

Bài có 6 số đo cùng lúc nên phải đo (đếm ô vuông) từng đồ chơi thật cẩn thận trước, ghi lại đủ 6 số rồi mới so sánh. So sánh vội khi chưa đo hết dễ chọn nhầm 'dài nhất'; câu c) phải so mọi xe với đúng số đo của xe khách (7 cm), không so với đoàn tàu.

1Cách 1. Đếm số ô vuông (mỗi ô 1 cm) dọc theo mỗi đồ chơi

Định hướng. Tranh vẽ mỗi đồ chơi trên nền lưới ô vuông, mỗi cạnh một ô vuông dài đúng 1 cm — chỉ cần đếm số ô vuông mà đồ chơi che phủ theo chiều ngang là ra ngay số đo bằng cm, không cần đặt thước.

Đoàn tàu che phủ 11 ô vuông liên tiếp: đoàn tàu dài

11

cm
Xe trộn bê tông che phủ 5 ô vuông: xe trộn bê tông dài

5

cm
Máy kéo che phủ 4 ô vuông: máy kéo dài

4

cm
Xe khách che phủ 7 ô vuông: xe khách dài

7

cm
Ô tô con che phủ 4 ô vuông: ô tô con dài

4

cm
Xe cần cẩu che phủ 5 ô vuông: xe cần cẩu dài

5

cm
So sánh sáu số đo:

4

=

4

<

5

=

5

<

7

<

11

cm, số lớn nhất là

11

cm (đoàn tàu)
Xe ngắn hơn xe khách (

7

cm) là những xe có số đo bé hơn 7: máy kéo, ô tô con, xe trộn bê tông, xe cần cẩu — đếm được

4

Vậy đoàn tàu 11 cm, xe khách 7 cm, xe trộn bê tông và xe cần cẩu đều 5 cm, máy kéo và ô tô con đều 4 cm; đoàn tàu dài nhất; có 4 xe ngắn hơn xe khách.

2Cách 2. Đặt thước có vạch cm sát mép trái mỗi đồ chơi rồi đọc số đo tại mép phải

Định hướng. Thay vì đếm ô vuông, đặt vạch số 0 của thước kẻ đúng vào mép trái mỗi đồ chơi, nhìn mép phải của đồ chơi rơi vào đúng vạch số nào trên thước thì đó là số đo.

Đặt vạch 0 vào đầu tàu, mép cuối toa cuối cùng chạm đúng vạch

11

: đoàn tàu dài

11

cm
Đặt vạch 0 vào đầu xe khách, mép sau xe chạm đúng vạch

7

: xe khách dài

7

cm
Làm tương tự: xe trộn bê tông và xe cần cẩu đều chạm vạch

5

; máy kéo và ô tô con đều chạm vạch

4

Xếp các vạch chạm được theo thứ tự từ bé đến lớn:

4

cm,

4

cm,

5

cm,

5

cm,

7

cm,

11

Vậy cách đặt thước cũng cho đúng sáu số đo như Cách 1: đoàn tàu dài nhất (11 cm), có 4 xe ngắn hơn xe khách (7 cm) là máy kéo, ô tô con, xe trộn bê tông, xe cần cẩu.

Nhận xét. Cách 1 tiện khi tranh đã có sẵn lưới ô vuông; Cách 2 là cách đo chuẩn dùng được cho mọi đồ vật ngoài đời, kể cả khi không có lưới ô vuông in sẵn.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên dùng Cách 1 (đếm ô vuông) khi tranh có sẵn lưới ô vuông vì nhanh, không cần dụng cụ; khi đo đồ vật thật ngoài đời không có lưới ô vuông thì dùng Cách 2 (đặt thước).

Đáp số. Đoàn tàu 11 cm, xe khách 7 cm, xe trộn bê tông 5 cm, xe cần cẩu 5 cm, máy kéo 4 cm, ô tô con 4 cm. b) Đoàn tàu dài nhất. c) Có 4 xe ngắn hơn xe khách (máy kéo, ô tô con, xe trộn bê tông, xe cần cẩu).

Sai lầm thường gặp. Đếm ô vuông bị lố sang ô liền kề (đếm cả ô vuông đồ chơi chưa che hết) hoặc quên đếm ô đầu tiên, làm số đo lệch 1 cm so với thật; hoặc ở câu c) so các xe với đoàn tàu (dài nhất) thay vì so với xe khách theo đúng yêu cầu đề.

🚀 Mở rộng. Nếu xe cần cẩu được nối thêm 3 cm nữa thì xe cần cẩu khi đó có còn ngắn hơn xe khách không? Vì sao?

Mở bài này trong app ↗

Bài 4 · Luyện tập 2 (trang 39)★Trang 39— Đo độ dài bằng thước kẻ cm rồi so sánh ba số đo

Luyện tập 2 (trang 39). Đo độ dài các đồ vật (bàn chải đánh răng, điều khiển, tua vít) bằng thước kẻ có vạch cm. Đồ vật nào dài nhất?

Kiến thức cần nhớ

Muốn đo một vật bằng thước kẻ, đặt vạch số 0 sát một đầu vật rồi đọc số ở vạch trùng với đầu kia của vật.
So sánh nhiều số đo cùng đơn vị cm bằng cách xếp thứ tự từ bé đến lớn, số ở cuối dãy là số lớn nhất.

🧠 Phân tích tư duy

Ba đồ vật có hình dạng khác nhau (bàn chải thẳng, điều khiển đặt chéo, tua vít thẳng) nhưng đều đo được một số đo bằng cm nhờ mũi tên chỉ đúng hai đầu cần đo. Chỉ cần đọc đúng vạch thước ở đầu mũi tên, không đọc nhầm sang đầu bàn chải hay đầu cán tua vít.

1Cách 1. Đặt thước có vạch cm sát mép mỗi đồ vật rồi đọc số đo

Định hướng. Đặt vạch số 0 của thước sát một đầu đồ vật theo đúng chiều mũi tên trong tranh, nhìn đầu kia của đồ vật rơi vào đúng vạch số nào thì đó là số đo bằng cm.

Đặt thước dọc bàn chải đánh răng, đầu bàn chải chạm đúng vạch

7

: bàn chải dài

7

cm
Đặt thước theo chiều mũi tên của điều khiển, đầu kia chạm đúng vạch

3

: điều khiển dài

3

cm
Đặt thước dọc tua vít, đầu tua vít chạm đúng vạch

9

: tua vít dài

9

cm
So sánh ba số đo:

3

<

7

<

9

cm, số lớn nhất là

9

Vậy tua vít dài nhất (9 cm), tiếp theo là bàn chải đánh răng (7 cm), điều khiển ngắn nhất (3 cm).

2Cách 2. So sánh trực tiếp từng đôi một để tìm vật dài nhất

Định hướng. Sau khi đã đo được ba số đo, không cần xếp cả dãy số mà chỉ cần so lần lượt từng đôi một, giữ lại số lớn hơn để so tiếp với số còn lại.

So bàn chải đánh răng (

7

cm) với điều khiển (

3

cm):

7

>

3

cm, bàn chải đang lớn hơn
So tiếp bàn chải đánh răng (

7

cm) với tua vít (

9

cm):

9

>

7

cm, tua vít đang lớn hơn
Không còn đồ vật nào để so nữa, số lớn nhất còn lại là

9

cm, của tua vít

Vậy tua vít dài nhất trong ba đồ vật, đúng như kết quả xếp thứ tự cả dãy số ở Cách 1.

Nhận xét. Cách 1 (xếp cả dãy số) rõ ràng, dễ nhìn cùng lúc mọi số đo; Cách 2 (so từng đôi) tiện khi chỉ cần tìm nhanh một vật lớn nhất mà không cần biết thứ tự đầy đủ.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên dùng Cách 1 (xếp cả dãy số bé đến lớn) vì nhìn được luôn thứ tự cả ba đồ vật, không chỉ biết mỗi vật dài nhất.

Đáp số. Bàn chải đánh răng dài 7 cm, điều khiển dài 3 cm, tua vít dài 9 cm. Vì 3 cm < 7 cm < 9 cm nên tua vít dài nhất.

Sai lầm thường gặp. Đặt vạch số 0 của thước lệch khỏi đúng đầu mút đồ vật (đặt hụt vào trong hoặc thừa ra ngoài), khiến số đo đọc được sai lệch 1-2 cm so với thật.

🚀 Mở rộng. Nếu có thêm một cây bút chì dài 8 cm thì bút chì đó đứng ở vị trí thứ mấy nếu xếp bốn đồ vật theo thứ tự từ ngắn đến dài?

Mở bài này trong app ↗

Bài 5 · Luyện tập 3 (trang 39)★★Trang 39— Đo độ dài bằng thước kẻ cm rồi so sánh với một mốc cho trước (dài hơn 8 cm)

Luyện tập 3 (trang 39). Đo độ dài ba bút chì A, B, C bằng thước kẻ có vạch cm. Bút chì nào dài hơn 8 cm?

Kiến thức cần nhớ

Đo độ dài bằng thước kẻ: đặt vạch 0 sát một đầu vật, đọc số ở vạch trùng đầu kia.
"Dài hơn 8 cm" nghĩa là số đo phải lớn hơn 8, số đo bằng đúng 8 không thoả mãn.

🧠 Phân tích tư duy

Đề hỏi 'dài hơn 8 cm' chứ không phải 'từ 8 cm trở lên', nên bút chì dài đúng 8 cm (bút B) không được tính. Đây là bẫy dễ nhầm nhất của bài, phải đo đủ cả ba bút rồi so sánh cẩn thận từng số với 8, không chỉ nhìn qua bằng mắt.

1Cách 1. Đặt thước sát đầu mỗi bút chì rồi đọc số đo, so từng số với 8 cm

Định hướng. Đặt vạch số 0 của thước vào đầu nhọn mỗi bút chì (ba bút chì đã được vẽ thẳng hàng cùng một mép trái trên trang sách), đọc số đo ở đầu tẩy, rồi so từng số đo với mốc 8 cm mà đề cho.

Bút chì A: đầu tẩy chạm đúng vạch

10

, bút chì A dài

10

cm
Bút chì B: đầu tẩy chạm đúng vạch

8

, bút chì B dài

8

cm
Bút chì C: đầu tẩy chạm đúng vạch

12

, bút chì C dài

12

cm
So từng số đo với mốc 8 cm:

10

>

8

cm (đúng, dài hơn);

8

cm không

>

8

cm (bằng, không phải dài hơn);

12

>

8

cm (đúng, dài hơn)

Vậy bút chì A (10 cm) và bút chì C (12 cm) dài hơn 8 cm; bút chì B đúng bằng 8 cm nên không tính là "dài hơn".

2Cách 2. Đếm số ô vuông (mỗi ô 1 cm) tính từ mốc 8 cm trở đi trên thước

Định hướng. Tìm đúng vạch 8 cm trên thước kẻ, kẻ một đường thẳng đứng qua vạch đó; bút chì nào có đầu tẩy vượt qua đường này thì bút chì đó dài hơn 8 cm.

Kẻ đường thẳng đứng đi qua vạch

8

cm trên thước
Đầu tẩy bút chì A ở vạch

10

, vượt qua đường vạch 8 thêm

10 - 8 = 2

(cm): bút chì A dài hơn 8 cm
Đầu tẩy bút chì B ở đúng vạch

8

, không vượt qua: bút chì B không dài hơn 8 cm
Đầu tẩy bút chì C ở vạch

12

, vượt qua đường vạch 8 thêm

12 - 8 = 4

(cm): bút chì C dài hơn 8 cm

Vậy hai bút chì vượt qua mốc 8 cm là bút chì A và bút chì C, khớp với kết quả ở Cách 1.

Nhận xét. Cách 1 so sánh trực tiếp từng số đo với 8, làm nhanh và không nhầm; Cách 2 dùng đường mốc trực quan trên hình, giúp nhìn thấy ngay bút nào "vượt qua" 8 cm mà không cần tính lại từng phép so sánh.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên dùng Cách 1 (so từng số đo với mốc 8) vì rõ ràng, tránh nhầm giữa 'dài hơn' và 'từ ... trở lên' hơn là chỉ nhìn hình so trực quan.

Đáp số. Bút chì A dài 10 cm, bút chì B dài 8 cm, bút chì C dài 12 cm. Hai bút chì dài hơn 8 cm là bút chì A và bút chì C.

Sai lầm thường gặp. Thấy bút chì B đo được đúng 8 cm rồi vội tính luôn vào nhóm 'dài hơn 8 cm', quên rằng 'dài hơn' nghĩa là phải lớn hơn 8, bằng 8 thì không tính.

🚀 Mở rộng. Nếu đề đổi thành 'bút chì nào dài từ 8 cm trở lên?' thì đáp án có thêm bút chì nào nữa không?

Mở bài này trong app ↗