Bài 1 · Hoạt động 1★Trang 63— So sánh dung tích thông qua việc chia sẻ nước cho nhiều vật đựng
Hoạt động 1 (trang 63). Quan sát tranh rồi chọn câu đúng. Đổ hết nước từ ca 1 lít được đầy một chai và một cốc (như hình vẽ). A. Chai đựng 1 lít nước. B. Chai đựng ít hơn 1 lít nước. C. Chai đựng nhiều hơn 1 lít nước. (Tranh vẽ một ca ghi 1 l đang rót nước; nước từ ca đổ đầy được một cái cốc nhỏ và một cái chai.)
Kiến thức cần nhớ
Khi rót hết một lượng nước cho từ hai vật trở lên, mỗi vật nhận được ít hơn lượng nước ban đầu.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho biết cả ca 1 lít được đổ hết ra để làm đầy CẢ chai VÀ cốc, nghĩa là 1 lít nước đó bị chia thành hai phần. Dấu hiệu “chia thành hai phần” cho biết ngay mỗi phần phải ít hơn cả lít ban đầu, không cần đo đạc gì thêm. Bẫy của đề là dễ nhầm chai đựng đúng 1 lít vì đã quen với ca 1 lít ở phần Khám phá.
1Cách 1. Suy luận phần và toàn thể
Định hướng. 1 lít nước trong ca được chia ra làm hai phần (chai và cốc) nên mỗi phần phải ít hơn 1 lít.
Ca có đúng 1 lít nước. Nước trong ca được rót ra làm đầy cả chai và cốc, tức là chia thành hai phần. Mỗi phần khi tách ra từ 1 lít đều ít hơn 1 lít.
Vậy chai đựng ít hơn 1 lít nước, chọn đáp án B.
2Cách 2. Loại trừ từng đáp án
Định hướng. Xét lần lượt ba đáp án A, B, C, loại bỏ đáp án sai để tìm đáp án đúng.
Nếu chai đựng đúng 1 lít (đáp án A) thì cốc phải không còn nước nào, nhưng hình vẽ cho thấy cốc vẫn có nước, nên loại đáp án A. Nếu chai đựng nhiều hơn 1 lít (đáp án C) thì tổng số nước sẽ lớn hơn cả ca 1 lít ban đầu, điều này vô lí, nên loại đáp án C.
Vậy chỉ còn đáp án B đúng: chai đựng ít hơn 1 lít nước.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Cách 1 nhanh hơn vì chỉ cần một câu suy luận “chia phần thì ít hơn cả”, không phải xét từng đáp án như Cách 2.
Đáp số.Chọn B. Chai đựng ít hơn 1 lít nước.
Sai lầm thường gặp.Có bạn thấy nhãn “ca 1 lít” rồi nghĩ luôn chai cũng đựng 1 lít, quên rằng nước đã bị chia bớt sang cả cái cốc nữa.
🚀 Mở rộng.Nếu ca 1 lít chỉ rót sang một mình cái chai (không rót sang cốc) thì chai lúc đó đựng bao nhiêu lít?
Bài 2 · Hoạt động 2★Trang 63— Đổi tên gọi số lít viết bằng chữ sang chữ số
Hoạt động 2 (trang 63). Số? Mười lít: 10 l (theo mẫu). Ba lít: ? l. Hai lít: ? l. Năm lít: ? l. Hai mươi lít: ? l. (Tranh vẽ 5 đồ vật đựng nước có ghi tên bằng chữ: can Mười lít đã điền sẵn 10 l, bình Ba lít, ca Hai lít, xô Năm lít, thùng Hai mươi lít.)
Kiến thức cần nhớ
Số tròn chục có từ “mươi” đứng sau số chỉ hàng chục; số chỉ có hàng đơn vị thì đọc tên trực tiếp bằng số đó.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho tên số bằng CHỮ (ba, hai, năm, hai mươi) gắn với đơn vị lít, phải đổi sang CHỮ SỐ như đã học ở các bài đọc, viết số. Mẫu “Mười lít = 10 l” là chỗ dựa để đối chiếu cách viết. Bẫy dễ nhầm nhất là “hai mươi” phải viết liền thành 20, không phải viết tách rời hay nhầm với “hai”.
1Cách 1. Đọc trực tiếp mặt chữ sang chữ số
Định hướng. Đọc tên gọi bằng chữ rồi viết ngay chữ số tương ứng đã học ở các bài đọc, viết số.
Ba lít: đọc là “ba” nên viết 3 l. Hai lít: đọc là “hai” nên viết 2 l. Năm lít: đọc là “năm” nên viết 5 l. Hai mươi lít: đọc là “hai mươi” nên viết 20 l.
Vậy Ba lít = 3 l; Hai lít = 2 l; Năm lít = 5 l; Hai mươi lít = 20 l.
2Cách 2. Phân tích theo hàng chục - hàng đơn vị
Định hướng. Xét xem tên gọi có chứa từ “mươi” hay không để biết số đó có hàng chục hay chỉ có hàng đơn vị.
Ba, Hai, Năm không có từ “mươi” nên chỉ có hàng đơn vị, số đó chính là 3, 2, 5. Hai mươi có từ “mươi” đứng sau “Hai” nên có 2 chục, 0 đơn vị, viết là 20.
Vậy kết quả giống Cách 1: 3 l; 2 l; 5 l; 20 l.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Cách 1 nhanh hơn với các số có một chữ số (ba, hai, năm); Cách 2 giúp không nhầm khi gặp số tròn chục như hai mươi.
Đáp số.Ba lít = 3 l; Hai lít = 2 l; Năm lít = 5 l; Hai mươi lít = 20 l.
Sai lầm thường gặp.Có bạn viết “hai mươi” thành 2 và 0 tách rời, hoặc đếm thừa số 0 nên nhầm thành 200.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi tên gọi thành “Mười lăm lít” thì viết bằng chữ số là bao nhiêu?
Bài 3 · Hoạt động 3★Trang 63— Đếm số cốc trong tranh rồi so sánh hơn kém
Hoạt động 3 (trang 63). Số? Rót hết nước từ bình A và bình B được các cốc nước (như hình vẽ). a) Lượng nước ở bình A là ? cốc. Lượng nước ở bình B là ? cốc. b) Lượng nước ở bình B nhiều hơn lượng nước ở bình A là ? cốc. (Tranh vẽ bình A màu vàng rót ra một hàng 4 cốc nước; bình B màu hồng rót ra một hàng 6 cốc nước, các cốc đều bằng nhau.)
Kiến thức cần nhớ
Muốn biết số này nhiều hơn số kia bao nhiêu đơn vị, ta lấy số lớn trừ số bé.
🧠 Phân tích tư duy
Đề chỉ yêu cầu đếm số cốc nước vẽ trong tranh ở mỗi hàng cho câu a), không cần tính toán gì. Câu b) hỏi “nhiều hơn bao nhiêu” nên phải lấy số cốc lớn trừ số cốc bé — đúng dạng toán so sánh hơn kém đã học ở Bài 4.
1Cách 1. Đếm trực tiếp rồi trừ
Định hướng. Đếm số cốc ở mỗi hàng cho câu a), sau đó lấy số cốc của bình nhiều hơn trừ số cốc của bình ít hơn cho câu b).
a) Đếm hàng cốc dưới bình A: có 4 cốc. Đếm hàng cốc dưới bình B: có 6 cốc. b) Bình B nhiều cốc hơn bình A: 6−4=2 (cốc)
Vậy bình A có 4 cốc, bình B có 6 cốc, bình B nhiều hơn bình A 2 cốc.
2Cách 2. Ghép cặp tương ứng 1-1
Định hướng. Xếp mỗi cốc của bình A tương ứng với một cốc của bình B, cốc nào dư ra chính là phần nhiều hơn.
Ghép lần lượt 4 cốc của bình A với 4 trong 6 cốc của bình B, còn dư 2 cốc bên B chưa có cặp. Số cốc dư ra chính là số cốc bình B nhiều hơn bình A: 2 cốc.
Vậy bình A có 4 cốc, bình B có 6 cốc, bình B nhiều hơn bình A 2 cốc — khớp với Cách 1.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Cách 1 (đếm rồi trừ) nhanh và ít nhầm hơn khi số cốc lớn; Cách 2 giúp nhìn trực quan phần dư ra khi số cốc còn ít.
Đáp số.a) Bình A: 4 cốc; bình B: 6 cốc. b) Bình B nhiều hơn bình A 2 cốc.
Sai lầm thường gặp.Có bạn đếm nhầm sang hàng cốc bên cạnh, hoặc ở câu b) lấy nhầm số cốc bình A trừ bình B.
🚀 Mở rộng.Nếu bình A có 5 cốc và bình B có 9 cốc thì bình B nhiều hơn bình A bao nhiêu cốc?
Bài 4 · Luyện tập · Bài 1★Trang 64— Cộng, trừ hai số đo dung tích cùng đơn vị lít
Bài 1 (trang 64). Tính (theo mẫu). Mẫu: 8 l +6 l =14 l; 12 l −7 l =5 l a) 5 l +4 l; 12 l +20 l; 7 l +6 l b) 9 l −3 l; 19 l −10 l; 11 l −2 l
Kiến thức cần nhớ
Muốn cộng (hoặc trừ) hai số đo dung tích cùng đơn vị, ta cộng (hoặc trừ) các số rồi giữ nguyên đơn vị đó ở kết quả.
🧠 Phân tích tư duy
Các số đo đều có cùng đơn vị lít nên chỉ cần cộng hoặc trừ phần số như phép tính đã học, xong nhớ viết thêm chữ l vào sau kết quả — làm đúng như mẫu đã cho sẵn. Dãy a) toàn phép cộng, dãy b) toàn phép trừ nên không lo nhầm dấu phép tính giữa hai dãy.
1Cách 1. Tính nhẩm trực tiếp theo mẫu
Định hướng. Cộng hoặc trừ phần số của hai số đo, sau đó viết thêm chữ l vào kết quả.
a) 5+4=9 (l) 12+20=32 (l) 7+6=13 (l) b) 9−3=6 (l) 19−10=9 (l) 11−2=9 (l)
Vậy a) 9 l; 32 l; 13 l. b) 6 l; 9 l; 9 l.
2Cách 2. Đặt tính rồi tính theo cột
Định hướng. Với các số có hai chữ số, đặt các chữ số thẳng cột hàng chục, hàng đơn vị rồi cộng hoặc trừ như đã học, cuối cùng thêm chữ l.
12+2032 (l) 19−109 (l) 11−29 (l)
Vậy đặt tính theo cột cũng cho đúng các kết quả như Cách 1.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Cách 1 (tính nhẩm) nhanh hơn hẳn với các phép tính có kết quả không nhớ như ở bài này.
Đáp số.a) 9 l; 32 l; 13 l. b) 6 l; 9 l; 9 l.
Sai lầm thường gặp.Có bạn quên viết chữ l vào sau kết quả, chỉ ghi mỗi con số nên bài làm bị coi là thiếu đơn vị.
🚀 Mở rộng.Nếu có thêm phép tính 13 l +9 l thì kết quả bằng bao nhiêu lít?
Bài 5 · Luyện tập · Bài 2★Trang 64— Tính tổng dung tích các đồ vật trong cùng một khung
Bài 2 (trang 64). Số? a) Khung 1 (mẫu): 1 l và 2 l → 3 l. Khung 2: 3 l và 5 l → ? l. Khung 3: 5 l và 8 l → ? l. b) Khung: 1 l, 2 l và 5 l → ? l. (Mỗi khung vuông vẽ chung các đồ vật đựng nước ghi sẵn số lít; đường kẻ nối các đồ vật trong cùng một khung xuống ô “? l” ở dưới.)
Kiến thức cần nhớ
Số lít cần tìm dưới mỗi khung bằng tổng số lít của tất cả đồ vật có trong khung đó.
🧠 Phân tích tư duy
Mỗi khung vuông nhốt chung mấy đồ vật, số lít cần tìm ở dưới khung chính là TỔNG số lít của tất cả đồ vật trong khung đó — giống hệt khung mẫu 1 l và 2 l cho ra 3 l. Khung b) có tới ba đồ vật nên phải cộng liền một lúc ba số, không phải chỉ hai số như khung a).
1Cách 1. Cộng nhẩm lần lượt
Định hướng. Cộng nhẩm các số lít có trong từng khung theo đúng thứ tự.
a) 3+5=8 (l) 5+8=13 (l) b) 1+2+5=8 (l)
Vậy a) khung 2 là 8 l, khung 3 là 13 l. b) khung là 8 l.
2Cách 2. Đặt tính theo cột / gộp theo cặp
Định hướng. Với hai số, đặt tính theo cột rồi cộng; với ba số, gộp hai số trước thành một tổng rồi cộng tiếp số còn lại.
Bài 6 · Luyện tập · Bài 3★Trang 64— Tìm số lít còn lại sau khi rót bớt ra
Bài 3 (trang 64). Số? Trong can còn lại bao nhiêu lít nước? Can 5 l rót ra cốc 2 l → còn 3 l (mẫu). Can 10 l rót ra cốc 4 l → còn ? l. Can 15 l rót vào xô 5 l → còn ? l. (Mỗi hình vẽ một can nước rót sang một vật chứa khác, số lít của can và số lít đã rót đều ghi sẵn trên hình.)
Kiến thức cần nhớ
Số lít còn lại trong vật chứa sau khi rót bớt ra bằng số lít ban đầu trừ đi số lít đã rót.
🧠 Phân tích tư duy
“Rót ra” nghĩa là lấy bớt nước khỏi can, số lít còn lại trong can bằng số lít ban đầu TRỪ ĐI số lít đã rót — giống hệt phép trừ ở khung mẫu 5 l trừ 2 l còn 3 l. Bẫy của đề là hình thứ ba ghi “rót vào xô 5 l” dễ khiến tưởng phải cộng, thật ra 5 l chỉ là số nước đã rót RA khỏi can, vẫn phải trừ.
1Cách 1. Tính nhẩm trực tiếp phép trừ
Định hướng. Lấy số lít ban đầu của can trừ đi số lít đã rót ra.
Can 10 l rót ra 4 l: 10−4=6 (l) Can 15 l rót ra 5 l: 15−5=10 (l)
Vậy can 10 l còn lại 6 l; can 15 l còn lại 10 l.
2Cách 2. Đặt tính theo cột
Định hướng. Đặt các chữ số thẳng cột hàng chục, hàng đơn vị rồi trừ như đã học.
10−46 (l) 15−510 (l)
Vậy kết quả giống Cách 1: can 10 l còn lại 6 l; can 15 l còn lại 10 l.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Cách 1 (tính nhẩm) nhanh hơn vì các số đều tròn chục hoặc trừ không nhớ.
Đáp số.Can 10 l còn lại 6 l; can 15 l còn lại 10 l.
Sai lầm thường gặp.Có bạn thấy chữ “rót vào xô” ở hình thứ ba tưởng phải cộng 15+5, quên rằng đó là số nước đã rót RA khỏi can nên vẫn phải trừ.
🚀 Mở rộng.Nếu can 20 l rót ra xô 8 l thì trong can còn lại bao nhiêu lít?
Bài 7 · Luyện tập · Bài 4★★Trang 65— Tính tổng dung tích rồi so sánh nhiều nhất, ít nhất trong bốn đồ vật
Bài 4 (trang 65). Mỗi đồ vật đựng số lít nước bằng tổng số lít nước ở các ca bên cạnh (như hình vẽ). Bình: 1 l và 1 l. Ấm: 1 l, 1 l và 1 l. Xô: 2 l, 2 l và 1 l. Can: 3 l, 2 l và 2 l. a) Số?
Đồ vật
Bình
Ấm
Xô
Can
Số lít nước
2
?
?
?
b) Đồ vật nào đựng nhiều nước nhất? Đồ vật nào đựng ít nước nhất?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm số lớn nhất (hoặc bé nhất) trong nhiều số, ta so sánh tất cả các số đó với nhau.
🧠 Phân tích tư duy
Số lít của mỗi đồ vật bằng tổng số lít của các ca vẽ bên cạnh nó — giống hệt cách làm ở Bài 2. Làm xong bảng bốn số rồi mới so sánh chúng với nhau ở câu b): so sánh bốn số phải xếp thứ tự thay vì chỉ so hai số một lúc như trước.
1Cách 1. Cộng nhẩm rồi so sánh trực tiếp
Định hướng. Cộng nhẩm số lít các ca bên cạnh từng đồ vật, rồi so sánh ngay bốn kết quả để tìm số lớn nhất, số bé nhất.
Vậy a) Ấm 3 l, Xô 5 l, Can 7 l. b) Can đựng nhiều nước nhất (7 l), Bình đựng ít nước nhất (2 l).
2Cách 2. Đặt tính theo cột rồi xếp thứ tự
Định hướng. Đặt tính theo cột để cộng từng đồ vật, sau đó xếp bốn kết quả từ bé đến lớn để tìm số lớn nhất, số bé nhất.
Ấm: 1+12 rồi 2+1=3 (l) Xô: 2+24 rồi 4+1=5 (l) Can: 3+25 rồi 5+2=7 (l) Xếp thứ tự từ bé đến lớn: 2 l, 3 l, 5 l, 7 l
Vậy kết quả giống Cách 1: Can nhiều nước nhất, Bình ít nước nhất.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Cách 1 nhanh hơn vì so sánh luôn trong lúc cộng nhẩm, không cần viết riêng bước xếp thứ tự như Cách 2.
Đáp số.a) Ấm: 3 l; Xô: 5 l; Can: 7 l. b) Can đựng nhiều nước nhất, Bình đựng ít nước nhất.
Sai lầm thường gặp.Có bạn cộng đúng nhưng khi so sánh lại chọn nhầm Xô là nhiều nhất vì Xô có tới ba ca nước, quên đối chiếu số lít cụ thể của Can (7 l) lớn hơn.
🚀 Mở rộng.Nếu thêm một ca 1 l nữa vào bên cạnh Bình thì Bình có còn là đồ vật ít nước nhất không?
Bài 8 · Luyện tập · Bài 5★★Trang 65— Toán có lời văn: tìm số lít còn lại sau khi bớt đi một số lít đã biết
Bài 5 (trang 65). Trong can có 15 l nước mắm. Mẹ đã rót 7 l nước mắm vào các chai. Hỏi trong can còn lại bao nhiêu lít nước mắm?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm số lượng còn lại sau khi bớt đi một phần đã biết, ta lấy số lượng ban đầu trừ đi phần đã bớt.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho biết tổng số lít ban đầu trong can và số lít đã rót RA ngoài (vào chai), hỏi số còn lại — đây là dạng toán “bớt đi” nên phải làm phép trừ. Bẫy dễ nhầm là thấy hai số 15 và 7 rồi cộng lại thành 22, quên rằng chữ “còn lại” nghĩa là phải trừ.
1Cách 1. Đặt tính theo cột rồi trừ
Định hướng. Đây là bài toán bớt đi: lấy số lít ban đầu trừ đi số lít đã rót ra; đặt tính theo cột cho các số có hai chữ số.
Tóm tắt Can có: 15 l Đã rót ra: 7 l Còn lại: ? l
Bài giải Trong can còn lại số lít nước mắm là: 15−78 (l) Đáp số: 8 l nước mắm.
Vậy trong can còn lại 8 lít nước mắm.
2Cách 2. Tính nhẩm trực tiếp
Định hướng. Tính nhẩm phép trừ 15 trừ 7 rồi viết luôn kết quả kèm đơn vị.
Bài giải Trong can còn lại số lít nước mắm là: 15−7=8 (l) Đáp số: 8 l nước mắm.
Vậy tính nhẩm cũng ra 8 lít nước mắm, khớp với Cách 1.
3Cách 3. Suy luận ngược từ phép cộng đã thuộc
Định hướng. Nhớ lại bảng cộng qua 10 đã học: nếu biết 8+7=15 thì suy ra ngay phép trừ ngược lại mà không cần đặt tính.
Đã thuộc: 8+7=15 (l) Suy ra: 15−7=8 (l) Đáp số: 8 l nước mắm.
Vậy trong can còn lại 8 lít nước mắm, khớp với Cách 1 và Cách 2.
Nhận xét. Cách này chỉ nhanh khi phép cộng liên quan đã thuộc lòng trong bảng cộng; số lạ thì nên đặt tính như Cách 1 cho chắc chắn.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 3 nếu đã thuộc bảng cộng qua 10: nhớ ngay 8+7=15 nên suy ra kết quả mà không cần đặt tính; chưa thuộc thì dùng Cách 1 cho chắc chắn.
Đáp số.8 lít nước mắm.
Sai lầm thường gặp.Có bạn thấy hai số 15 và 7 trong đề rồi cộng lại thành 22, quên rằng đề hỏi “còn lại” nên phải trừ chứ không phải cộng.
🚀 Mở rộng.Nếu mẹ rót thêm 3 l nước mắm nữa (tổng cộng rót 10 l) thì trong can còn lại bao nhiêu lít?
