Chủ đề 8. Các số đến 10 000

Bài 47. Làm quen với chữ số La Mã

Vở bài tập Toán 3 — Kết nối tri thức, tập 2 · 8 bài tập, mỗi câu ít nhất 2 cách giải.

#Toán3 #ChủĐề8 #VởBàiTập_Tập2 #trang10–12 #CùngBàiBênSGK #BàiTiếpTheo

Mở bài học này trong app ↗📗 Xem bài này trong SGK →

Bài 1 · Tiết 1 · Bài 1★★Trang 10— Đọc giờ (có phút) trên đồng hồ ghi số La Mã

Bài 1 (trang 10). Điền vào chỗ chấm (theo mẫu).
Bốn đồng hồ ghi số bằng chữ số La Mã, đồng hồ thứ nhất chỉ 3 giờ (mẫu); viết giờ của ba đồng hồ còn lại.

Kiến thức cần nhớ

Kim ngắn chỉ giờ, kim dài chỉ phút.
Kim dài chỉ đúng vào số La Mã thứ mấy trong 12 số thì số phút bằng số đó nhân với 5.
Kim ngắn nằm giữa hai số thì đọc theo số nhỏ hơn (giờ chưa tròn).

🧠 Phân tích tư duy

Đồng hồ mẫu có kim dài chỉ đúng số XII nên là giờ đúng (3 giờ); ba đồng hồ còn lại kim dài không chỉ vào XII nên phải đọc thêm cả phút: kim dài chỉ vào số La Mã nào thì lấy số đó nhân với 5 ra số phút. Bẫy của đề là đồng hồ thứ hai kim ngắn nằm giữa VIII và IX (không đúng vào một số), phải hiểu là đã quá 8 giờ, đang tiến dần tới 9 giờ, nên vẫn đọc là 8 giờ mấy phút chứ không phải 9 giờ.

1Cách 1. Đọc kim ngắn trước, kim dài sau rồi ghép lại

Định hướng. Đọc số giờ theo kim ngắn (giờ chưa tròn thì lấy số nhỏ hơn), sau đó đọc số phút bằng cách lấy số thứ tự của số La Mã mà kim dài chỉ vào nhân với 5.

Đồng hồ mẫu: kim dài chỉ đúng XII, kim ngắn chỉ đúng III nên là 3 giờ.
Đồng hồ thứ hai: kim ngắn ở giữa VIII và IX (chỉ 8 giờ, chưa tròn 9 giờ), kim dài chỉ vào VI (số thứ 6) nên phút là

6 \times 5 = 30

(phút): đồng hồ chỉ 8 giờ 30 phút.
Đồng hồ thứ ba: kim dài chỉ đúng XII, kim ngắn chỉ đúng XII nên là 12 giờ.
Đồng hồ thứ tư: kim ngắn ở giữa V và VI (chỉ 5 giờ, chưa tròn 6 giờ), kim dài chỉ vào III (số thứ 3) nên phút là

3 \times 5 = 15

(phút): đồng hồ chỉ 5 giờ 15 phút.

Vậy đồng hồ mẫu 3 giờ; đồng hồ thứ hai 8 giờ 30 phút; đồng hồ thứ ba 12 giờ; đồng hồ thứ tư 5 giờ 15 phút.

2Cách 2. Đếm số vạch phút nhỏ mà kim dài đã đi qua

Định hướng. Không quy đổi số La Mã sang phép nhân, chỉ đếm trực tiếp số vạch phút nhỏ (mỗi vạch 1 phút) mà kim dài đã đi qua kể từ số XII.

Đồng hồ thứ hai: kim dài đi qua đúng

30

vạch phút nhỏ kể từ XII nên là 30 phút; ghép với giờ 8 (kim ngắn qua số VIII, chưa tới IX) được 8 giờ 30 phút.
Đồng hồ thứ tư: kim dài đi qua đúng

15

vạch phút nhỏ kể từ XII nên là 15 phút; ghép với giờ 5 được 5 giờ 15 phút.
Đồng hồ thứ ba: kim dài không lệch vạch nào khỏi XII (0 phút), kim ngắn đúng XII nên là 12 giờ.

Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.

Nhận xét. Đếm từng vạch chắc chắn nhưng chậm hơn cách nhân số thứ tự với 5.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên dùng Cách 1 (nhân số thứ tự với 5) vì nhanh hơn nhiều so với đếm từng vạch phút nhỏ một.

Đáp số. Đồng hồ mẫu: 3 giờ. Đồng hồ 2: 8 giờ 30 phút. Đồng hồ 3: 12 giờ. Đồng hồ 4: 5 giờ 15 phút.

Sai lầm thường gặp. Thấy kim ngắn ở giữa VIII và IX liền đọc luôn là 9 giờ (lấy số lớn hơn) — sai vì giờ chỉ tròn khi kim dài đúng số XII, ở đây kim dài đang chỉ VI nên vẫn là 8 giờ (30 phút), chưa sang 9 giờ.

🚀 Mở rộng. Nếu kim dài của đồng hồ mẫu chỉ vào số IX thay vì XII thì đồng hồ đó chỉ mấy giờ mấy phút? (

9 \times 5 = 45

phút, tức 3 giờ 45 phút.)

Mở bài này trong app ↗

Bài 2 · Tiết 1 · Bài 2★Trang 10— Nối số thường với số La Mã có cùng giá trị

Bài 2 (trang 10). Nối (theo mẫu).
Bốn hình quả bên trái ghi số thường: (10), (5), (9), (20); nối mỗi hình với thẻ số La Mã có cùng giá trị ở bên phải: (IX), (XX), (X), (V). Mẫu: (10) nối với (X).

Kiến thức cần nhớ

10 viết là X; 5 viết là V; 9 viết là IX; 20 viết là XX.
Muốn nối đúng, phải đổi số thường sang La Mã (hoặc ngược lại) trước khi so khớp, không đoán theo vị trí gần nhau.

🧠 Phân tích tư duy

Mỗi hình quả chỉ cần đúng một thẻ số La Mã có cùng giá trị, không phụ thuộc hình quả đó vẽ gì. Bẫy của đề là bốn thẻ La Mã xáo trộn không theo thứ tự (IX, XX, X, V), dễ nối nhầm nếu không đổi từng số ra La Mã trước khi nối.

1Cách 1. Đổi từng số thường sang La Mã rồi tìm thẻ khớp

Định hướng. Đổi lần lượt các số 10, 5, 9, 20 sang chữ số La Mã, sau đó tìm đúng thẻ bên phải có chữ La Mã trùng khớp.

10

viết là X (đã nối theo mẫu).

5

viết là V.

9

viết là IX.

20

viết là XX.

Vậy nối (10)–X (mẫu); (5)–V; (9)–IX; (20)–XX.

2Cách 2. Đổi ngược bốn thẻ La Mã sang số thường rồi so khớp

Định hướng. Làm ngược lại: đọc bốn thẻ IX, XX, X, V thành số thường rồi tìm đúng hình quả bên trái có cùng giá trị.

IX = X - I

= 10 - 1 = 9

, khớp hình (9).
XX = X + X

= 10 + 10 = 20

, khớp hình (20).
X

= 10

, khớp hình (10) (đúng như mẫu).
V

= 5

, khớp hình (5).

Vậy kết quả trùng khớp hoàn toàn với Cách 1.

Nhận xét. Đổi theo chiều nào cũng ra cùng một đáp án, nên chọn chiều nào mình thấy quen hơn.

⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Nên dùng Cách 1 (đổi số thường sang La Mã) vì đề đã cho sẵn các số thường theo thứ tự dễ tính hơn.

Đáp số. (10)–X (mẫu); (5)–V; (9)–IX; (20)–XX.

Sai lầm thường gặp. Nối theo vị trí gần nhau trên hình (ví dụ nối bừa hình thứ hai với thẻ thứ hai) mà không đổi số ra La Mã để kiểm tra lại giá trị.

🚀 Mở rộng. Nếu có thêm hình ghi số 15, số La Mã tương ứng nối vào là số nào? (XV.)

Mở bài này trong app ↗

Bài 3 · Tiết 1 · Bài 3★Trang 11— Đọc và viết số La Mã trong phạm vi 20

Bài 3 (trang 11). a) Viết cách đọc các số La Mã sau (theo mẫu): I: một; VII: ……; XI: ……; XIX: ……
b) Viết các số từ 16 đến 20 bằng chữ số La Mã.

Kiến thức cần nhớ

VII = V + I + I = 7; XI = X + I = 11; XIX = X + IX = 19 (vì IX = 9).
Các số 16-20 viết là XVI, XVII, XVIII, XIX, XX.