Bài 15. Ki-lô-mét vuông. Héc-ta

Định hướng. Đọc số theo thứ tự hàng từ lớn đến nhỏ (nghìn, trăm, chục, đơn vị), gặp dấu phẩy thì đọc "phẩy" rồi đọc tiếp phần thập phân; viết số thì làm ngược lại.

Vậy bảng hoàn chỉnh: 822 km²; 0,44 km²; bảy trăm hai mươi tám phẩy sáu ki-lô-mét vuông; 16 490 km².

Định hướng. Tách mỗi số thành tổng các hàng (trăm, chục, đơn vị, phần mười…) rồi cộng lại để kiểm tra chữ số viết ra đúng vị trí.

Vậy kết quả trùng khớp Cách 1: 822 km²; 0,44 km²; bảy trăm hai mươi tám phẩy sáu ki-lô-mét vuông; 16 490 km².

Định hướng. Kẻ các cột Chục nghìn – Nghìn – Trăm – Chục – Đơn vị – (phẩy) – Phần mười – Phần trăm, điền đúng chữ số vào đúng cột rồi đọc hoặc viết theo bảng.

Vậy bảng giá trị cũng cho đúng bốn kết quả như hai cách trên.

Nhận xét. Cách 3 chắc chắn không lẫn hàng khi số có nhiều chữ số, nhưng phải kẻ bảng nên chậm hơn Cách 1.

Định hướng. Đổi km² sang m² thì nhân với $1000000$; đổi m² sang km² thì chia cho $1000000$.

Vậy 2 km² = 2 000 000 m²; 4 km² 500 m² = 4 000 500 m²; 5 000 000 m² = 5 km²; 6 450 000 m² = 6,45 km².

Định hướng. Nhân hoặc chia một số cho $1000000$ tương đương dịch chuyển dấu phẩy sáu hàng: đổi km² sang m² dịch dấu phẩy sang phải 6 hàng, đổi m² sang km² dịch dấu phẩy sang trái 6 hàng.

Vậy kết quả trùng Cách 1: 2 000 000 m²; 4 000 500 m²; 5 km²; 6,45 km².

Định hướng. Coi $1$ km² ứng với $1000000$ m², rồi suy ra số ki-lô-mét vuông bất kì ứng với bao nhiêu mét vuông (và ngược lại) theo quan hệ tỉ lệ này.

Vậy cả ba cách đều cho cùng bốn kết quả trên.

Nhận xét. Cách 3 giúp hiểu rõ bản chất tỉ lệ giữa hai đơn vị, nhưng làm hai bước nên chậm hơn Cách 2.

Định hướng. Áp dụng công thức diện tích hình chữ nhật và hình vuông cho từng mảnh đất, rồi so sánh ba kết quả để tìm số lớn nhất.

Vậy mảnh đất B có diện tích lớn nhất (25 km²) nên các kĩ sư chọn mảnh đất B.

Định hướng. Trước khi tính, thử xem ba mảnh đất có điểm gì chung — nếu chu vi bằng nhau thì hình càng gần hình vuông diện tích càng lớn, từ đó đoán trước rồi kiểm tra lại bằng phép tính.

Vậy đúng như dự đoán, mảnh đất B (25 km²) có diện tích lớn nhất.

Nhận xét. Trong các hình chữ nhật có cùng chu vi, hình có hai cạnh càng gần bằng nhau thì diện tích càng lớn; hình vuông là trường hợp lớn nhất.

Định hướng. Chia mỗi mảnh đất thành lưới ô vuông cạnh 1 km, mỗi ô có diện tích đúng 1 km²; đếm số ô của mỗi mảnh chính là số ki-lô-mét vuông của mảnh đất đó.

Vậy đếm ô vuông cũng cho kết quả B (25 km²) là mảnh đất lớn nhất, khớp hai cách trên.

Định hướng. Hình dung quy mô thực tế của từng địa danh: thành phố luôn rộng nhất, vườn quốc gia rộng vừa, một toà nhà thì rất nhỏ — rồi ghép với đơn vị đo có "cỡ" tương ứng.

Vậy Vườn quốc gia Bạch Mã: 22 031 ha; Điện Thái Hoà: 1 360 m²; Thành phố Huế: 4 947 km².

Định hướng. Đưa ba số đo về cùng một đơn vị (mét vuông) để so sánh trực tiếp độ lớn, rồi ghép số lớn nhất với địa danh có quy mô lớn nhất, số bé nhất với địa danh có quy mô bé nhất.

Vậy kết quả ghép giống Cách 1: Thành phố Huế — 4 947 km²; Vườn quốc gia Bạch Mã — 22 031 ha; Điện Thái Hoà — 1 360 m².

Định hướng. Bắt đầu từ địa danh dễ đoán đơn vị nhất, ghép trước rồi loại số đó ra khỏi danh sách, cứ thế xét tiếp cho đến khi hết.

Vậy cả ba cách đều cho cùng một cách ghép: Vườn quốc gia Bạch Mã — 22 031 ha; Điện Thái Hoà — 1 360 m²; Thành phố Huế — 4 947 km².

Nhận xét. Cách 3 nhanh khi có một địa danh rất dễ nhận ra đơn vị (như Điện Thái Hoà), nhưng nếu cả ba đều mập mờ thì Cách 2 chắc chắn hơn.

Định hướng. Đổi km² sang ha thì nhân với $100$; đổi ha sang km² thì chia cho $100$.

Vậy 3 km² = 300 ha; 40 000 ha = 400 km²; 64 800 ha = 648 km².

Định hướng. Nhân hoặc chia cho $100$ tương đương dịch chuyển dấu phẩy hai hàng: đổi km² sang ha dịch dấu phẩy sang phải 2 hàng, đổi ha sang km² dịch dấu phẩy sang trái 2 hàng.

Vậy kết quả trùng Cách 1: 300 ha; 400 km²; 648 km².

Định hướng. Khi chưa nhớ chắc hệ số $100$, có thể đổi qua mét vuông (1 km² = 1 000 000 m², 1 ha = 10 000 m²) rồi suy ra kết quả.

Vậy đổi qua mét vuông cũng cho đúng ba kết quả: 300 ha; 400 km²; 648 km².

Nhận xét. Cách 3 chậm hơn vì phải đổi hai lần, nhưng dùng được khi chưa thuộc hệ số $1$ km² $=100$ ha.

Định hướng. Đổi ha sang km² thì chia số đo cho $100$.

Vậy diện tích Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng là 1233,26 km², chọn đáp án C.

Định hướng. Chia cho $100$ tương đương dịch dấu phẩy của số đo sang trái đúng 2 hàng.

Vậy kết quả là $1233,26$ km², trùng Cách 1, chọn đáp án C.

Định hướng. Lấy mỗi phương án nhân ngược với $100$, phương án nào cho đúng $123326$ ha thì đó là đáp án đúng.

Vậy chỉ có phương án C thoả mãn, chọn đáp án C.

Nhận xét. Cách 3 thử đủ bốn phương án nên chậm hơn, nhưng chắc chắn tránh được sai dấu phẩy vì có bước kiểm lại.

Định hướng. Tính diện tích hình vuông theo công thức cạnh nhân cạnh (ra đơn vị m²), sau đó đổi kết quả sang héc-ta.

Vậy khu đất đó có diện tích 4 ha.

Định hướng. Vì $1$ ha là diện tích hình vuông cạnh $100$ m $=1$ hm, nên đổi cạnh khu đất sang hm trước, rồi tính diện tích sẽ ra thẳng đơn vị ha, không cần đổi lại.

Vậy khu đất đó có diện tích 4 ha, khớp với Cách 1.

Định hướng. Chia hình vuông cạnh $200$ m thành lưới các ô vuông cạnh $100$ m — mỗi ô đúng bằng 1 ha — rồi đếm số ô để ra diện tích theo héc-ta.

Vậy đếm ô vuông cũng cho kết quả khu đất có diện tích 4 ha, khớp hai cách trên.

Nhận xét. Cách 3 trực quan, dễ hình dung nhất, nhưng chỉ tiện khi số ô chia được là số nguyên nhỏ.