Bài 1 · Tiết 1 · Bài 1★Trang 45— Cộng số có hai chữ số với số có một chữ số, không nhớ
Bài 1 (trang 45). Tính: 30+8; 64+2; 43+5; 97+1.
Kiến thức cần nhớ
Cộng số có hai chữ số với số có một chữ số không nhớ: cộng ở hàng đơn vị, giữ nguyên hàng chục.
Đặt tính thẳng cột trước khi cộng để không nhầm hàng.
🧠 Phân tích tư duy
Cả bốn phép tính đều có số hạng thứ hai là số có một chữ số nên chỉ cộng ở hàng đơn vị; 30+8 có hàng đơn vị của 30 là 0 nên tổng có hàng đơn vị chính là 8.
1Cách 1. Đặt tính rồi tính theo cột
Định hướng. Đặt tính thẳng cột cho cả bốn phép tính rồi cộng từ hàng đơn vị.
30+838 64+266 43+548 97+198
Vậy30+8=38; 64+2=66; 43+5=48; 97+1=98.
2Cách 2. Tính nhẩm tách theo hàng chục – đơn vị
Định hướng. Giữ nguyên hàng chục, cộng nhẩm riêng hàng đơn vị.
30+8=30+8=38 (hàng đơn vị của 30 là 0, cộng thẳng 8) 64=60+4 nên 64+2=60+(4+2)=60+6=66 43=40+3 nên 43+5=40+(3+5)=40+8=48 97=90+7 nên 97+1=90+(7+1)=90+8=98
Vậy bốn kết quả đều khớp Cách 1: 38; 66; 48; 98.
Nhận xét. Cách 2 làm nhẩm nhanh, không cần đặt tính ra vở.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (đặt tính theo cột) vì trình bày rõ từng bước cộng, ít nhầm hàng khi làm liền bốn phép tính.
Đáp số.30+8=38; 64+2=66; 43+5=48; 97+1=98.
Sai lầm thường gặp.Với 30+8, quên rằng 0 cộng 8 bằng 8 nên viết nhầm hàng đơn vị của tổng là 0, ra kết quả sai 30 thay vì 38.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi 97+1 thành 97+3 thì phép cộng có còn không nhớ được nữa không? Vì sao?
Bài 3 · Tiết 1 · Bài 3★Trang 45— Toán có lời văn: cộng số có hai chữ số với số có một chữ số
Bài 3 (trang 45). Viết số thích hợp vào ô trống. Có 51 con kiến và 4 con bọ ngựa. Hỏi có tất cả bao nhiêu con vật? (?+?=?)
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm tổng số con vật của hai loại, lấy số con loại này cộng với số con loại kia.
Bài toán có lời văn trình bày theo khuôn Tóm tắt – Bài giải – Đáp số.
🧠 Phân tích tư duy
Đề hỏi "có tất cả" nên phải cộng số con kiến với số con bọ ngựa lại với nhau; hai số đã cho sẵn (51 và 4), chỉ cần cộng thẳng.
1Cách 1. Cộng trực tiếp hai số đã cho
Định hướng. Cộng thẳng số con kiến với số con bọ ngựa.
Tóm tắt Kiến: 51 con Bọ ngựa: 4 con Tất cả: ? con
Bài giải Có tất cả số con vật là: 51+4=55 (con) Đáp số: 55 con vật.
Vậy có tất cả 55 con vật.
2Cách 2. Tách số tròn chục rồi cộng phần lẻ
Định hướng. Tách 51 thành 50 và 1, cộng riêng phần đơn vị với 4 rồi ghép lại với 50.
51=50+1 Cộng phần đơn vị: 1+4=5 (đơn vị) Ghép lại: 50+5=55 (con) Đáp số: 55 con vật.
Vậy51+4=55, có tất cả 55 con vật, khớp Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 cho thấy rõ vì sao hàng chục (50) không đổi khi cộng thêm một số có một chữ số.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (cộng trực tiếp) vì bài kiến-bọ ngựa chỉ có một bước tính đơn giản, cộng thẳng là nhanh nhất, không cần tách số.
Đáp số.55 con vật.
Sai lầm thường gặp.Nhầm đề rồi lấy 51 trừ 4 (vì nghĩ bọ ngựa "ít hơn" nên phải trừ), trong khi đề chỉ hỏi tổng số con vật, phải cộng chứ không trừ.
🚀 Mở rộng.Nếu có thêm 3 con châu chấu nữa thì tổng số con vật lúc này là bao nhiêu?
Bài 4 · Tiết 1 · Bài 4★Trang 46— Trò chơi ôn cộng số có hai chữ số với số có một chữ số (và cộng hai số tròn chục)
Bài 4 (trang 46) — Trò chơi: Tàu chiếm đảo. Chuẩn bị: xúc xắc, bảng trò chơi, một vật tượng trưng cho tàu. Cách chơi: bắt đầu từ ô màu xám, gieo xúc xắc rồi di chuyển số ô bằng số chấm nhận được theo hàng ngang; khi tàu đến ô có phép tính, thực hiện phép tính rồi chiếm đảo đó. Trò chơi kết thúc khi chiếm được 5 đảo. Bảng gồm 20 ô phép cộng: 30+4; 56+3; 35+1; 43+5; 12+3; 24+1; 62+2; 8+20; 21+7; 13+3; 51+4; 91+6; 5+20; 33+3; 5+11; 15+3; 9+50; 80+6; 70+4; 4+25.
Kiến thức cần nhớ
Đếm đúng số chấm trên xúc xắc rồi di chuyển đúng số ô tương ứng.
Tính đúng kết quả phép cộng ở ô dừng chân, kể cả khi số hạng đầu là số tròn chục (ví dụ 8+20).
🧠 Phân tích tư duy
Đây là trò chơi tập thể, số ô di chuyển mỗi lượt tuỳ vào mặt xúc xắc gieo được nên không có một đáp số cố định; cái cần luyện là tính đúng phép cộng ở ô vừa dừng chân để chiếm đảo.
1Cách 1. Tính phép cộng ngay khi tàu dừng ở ô đó
Định hướng. Mỗi lần tàu dừng ở một ô, đặt tính hoặc tính nhẩm ngay phép cộng ghi trên ô đó để chiếm đảo.
Ví dụ dừng ở ô 30+4: tính 30+4=34, chiếm đảo ghi 34 Dừng ở ô 8+20: đổi thứ tự cho dễ tính, 20+8=28, chiếm đảo ghi 28
Vậy hai mươi ô lần lượt có kết quả: 34, 59, 36, 48, 15, 25, 64, 28, 28, 16, 55, 97, 25, 36, 16, 18, 59, 86, 74, 29.
2Cách 2. Tính nhẩm tách hàng chục – đơn vị rồi kiểm tra lại bằng đặt tính cột dọc
Định hướng. Tính nhẩm nhanh bằng cách giữ nguyên hàng chục, cộng riêng hàng đơn vị, sau đó đặt tính cột dọc để kiểm tra lại cho chắc chắn.
Ô 56+3: nhẩm 56=50+6, có 6+3=9, ghép 50+9=59; kiểm tra bằng cột dọc 56+359 — khớp Ô 91+6: nhẩm 91=90+1, có 1+6=7, ghép 90+7=97; kiểm tra bằng cột dọc 91+697 — khớp
Vậy tính nhẩm rồi kiểm tra lại bằng đặt tính luôn cho cùng một kết quả, giúp chắc chắn không tính sai khi chơi.
Nhận xét. Cách 2 giúp chơi nhanh mà vẫn tự kiểm tra được, tránh chiếm nhầm đảo do tính sai.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên vừa tính nhẩm nhanh (Cách 2) để chơi không bị chậm, vừa kiểm tra lại bằng đặt tính cột dọc khi chưa chắc chắn.
Đáp số.Không có đáp số cố định vì còn tuỳ các lượt gieo xúc xắc; hai mươi ô đã tính sẵn: 30+4=34; 56+3=59; 35+1=36; 43+5=48; 12+3=15; 24+1=25; 62+2=64; 8+20=28; 21+7=28; 13+3=16; 51+4=55; 91+6=97; 5+20=25; 33+3=36; 5+11=16; 15+3=18; 9+50=59; 80+6=86; 70+4=74; 4+25=29.
Sai lầm thường gặp.Với ô 8+20, cộng nhầm 8 vào hàng chục của 20 (đặt tính lệch cột), ra kết quả sai; nên đổi thứ tự thành 20+8 để dễ đặt tính đúng cột hơn.
🚀 Mở rộng.Nếu tàu đang ở ô 70+4 (74) và gieo xúc xắc được thêm 2 chấm, đi tiếp 2 ô nữa thì có thể chiếm được đảo nào tiếp theo trên hàng?
Bài 5 · Tiết 2 · Bài 1★Trang 47— Đặt tính rồi tính: cộng số có hai chữ số với số có một chữ số, không nhớ
Bài 1 (trang 47). Đặt tính rồi tính: 80+7; 81+6; 82+5; 83+4.
Kiến thức cần nhớ
Đặt tính thẳng cột rồi cộng từ hàng đơn vị.
Khi tổng hai chữ số hàng đơn vị của các phép tính khác nhau đều bằng nhau, các kết quả có thể trùng nhau dù số hạng khác nhau.
🧠 Phân tích tư duy
Bốn phép tính đều có tổng hai chữ số cuối (7 và 0, 6 và 1, 5 và 2, 4 và 3) đều bằng 7, nên cả bốn kết quả đều bằng 87 — một điều thú vị đáng để nhận xét sau khi tính xong.
1Cách 1. Đặt tính rồi tính theo cột
Định hướng. Đặt tính thẳng cột cho từng phép tính rồi cộng từ hàng đơn vị.
80+787 81+687 82+587 83+487
Vậy cả bốn phép tính đều có kết quả 87.
2Cách 2. Tính nhẩm tách theo hàng chục – đơn vị
Định hướng. Giữ nguyên hàng chục, cộng nhẩm ở hàng đơn vị.
80+7=80+7=87 81=80+1 nên 81+6=80+(1+6)=80+7=87 82=80+2 nên 82+5=80+(2+5)=80+7=87 83=80+3 nên 83+4=80+(3+4)=80+7=87
Vậy bốn kết quả đều khớp Cách 1 và đều bằng 87.
Nhận xét. Cách 2 giải thích rõ vì sao cả bốn phép tính cùng ra một kết quả: số hạng thứ nhất tăng dần 1 đơn vị thì số hạng thứ hai lại giảm đúng 1 đơn vị, nên tổng không đổi.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 2 (tách hàng chục – đơn vị) vì giúp phát hiện ngay quy luật thú vị: bốn phép tính này đều cho cùng kết quả 87.
Đáp số.80+7=87; 81+6=87; 82+5=87; 83+4=87 (cả bốn phép tính đều bằng 87).
Sai lầm thường gặp.Thấy bốn kết quả giống nhau nên nghi ngờ mình tính sai rồi sửa bừa một kết quả cho "khác đi" — thực ra cả bốn phép tính này vốn được chọn cố ý để luôn ra cùng một số, không phải do tính nhầm.
🚀 Mở rộng.Thử tìm thêm một phép tính "số có hai chữ số cộng số có một chữ số" khác cũng cho kết quả 87, ví dụ bắt đầu từ 84 thì cộng với mấy?
Bài 6 · Tiết 2 · Bài 2★Trang 47— Cộng liên tiếp hai lần theo sơ đồ mũi tên
Bài 2 (trang 47). Viết số thích hợp vào ô trống: 14+2?+3?; 30+7?+1?; 52+4?+2?.
Kiến thức cần nhớ
Sơ đồ mũi tên a+b?+c? nghĩa là tính a+b trước, rồi lấy kết quả đó cộng tiếp với c.
Phải điền đủ cả ô giữa lẫn ô cuối, không được bỏ qua ô giữa.
🧠 Phân tích tư duy
Mỗi dòng có hai mũi tên nên phải cộng hai lần liên tiếp: kết quả phép cộng đầu tiên trở thành số hạng của phép cộng thứ hai, không được cộng gộp ngay từ đầu mà bỏ qua ô giữa.
1Cách 1. Tính tuần tự từng bước theo đúng mũi tên
Định hướng. Tính lần lượt từng mũi tên một, điền ô giữa trước rồi mới điền ô cuối.
Dòng 1: 14+2=16 (điền ô giữa); 16+3=19 (điền ô cuối) Dòng 2: 30+7=37 (điền ô giữa); 37+1=38 (điền ô cuối) Dòng 3: 52+4=56 (điền ô giữa); 56+2=58 (điền ô cuối)
Vậy dòng 1: 16 và 19; dòng 2: 37 và 38; dòng 3: 56 và 58.
2Cách 2. Gộp hai số cộng thêm rồi tính một lần, sau đó suy ngược ra ô giữa
Định hướng. Cộng gộp hai số cộng thêm của cùng một dòng thành một số duy nhất, cộng thẳng vào số đầu để ra ô cuối, rồi lấy ô cuối trừ số cộng thêm sau cùng để tìm ngược ra ô giữa.
Dòng 1: gộp 2+3=5, có 14+5=19 (ô cuối); tìm ô giữa: 19−3=16 Dòng 2: gộp 7+1=8, có 30+8=38 (ô cuối); tìm ô giữa: 38−1=37 Dòng 3: gộp 4+2=6, có 52+6=58 (ô cuối); tìm ô giữa: 58−2=56
Vậy kết quả khớp hoàn toàn Cách 1: dòng 1 là 16, 19; dòng 2 là 37, 38; dòng 3 là 56, 58.
Nhận xét. Cách 2 tính nhanh ô cuối nhưng vẫn phải trừ ngược mới ra ô giữa, nên Cách 1 vẫn trực tiếp và ít bước hơn.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (tính tuần tự theo từng mũi tên) vì bài yêu cầu điền đủ cả ô giữa lẫn ô cuối, làm tuần tự đúng thứ tự và ít nhầm nhất.
Đáp số.Dòng 1: 16 và 19. Dòng 2: 37 và 38. Dòng 3: 56 và 58.
Sai lầm thường gặp.Bỏ qua ô giữa, lấy luôn số đầu cộng với số cộng thêm thứ hai để điền ô cuối, ví dụ 14+3=17 — sai vì phải cộng nối tiếp đúng thứ tự hai mũi tên.
🚀 Mở rộng.Nếu dòng 2 có thêm mũi tên thứ ba +2 sau ô cuối (38) thì số tiếp theo là bao nhiêu?
Bài 7 · Tiết 2 · Bài 3★Trang 47— Toán có lời văn: cộng số có hai chữ số với số có một chữ số
Bài 3 (trang 47). Viết phép tính thích hợp. Bố trồng được 13 cây chuối. Mẹ trồng được 6 cây chuối. Hỏi cả bố và mẹ trồng được bao nhiêu cây chuối?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm tổng số cây hai người trồng được, lấy số cây người này cộng với số cây người kia.
Bài toán có lời văn trình bày theo khuôn Tóm tắt – Bài giải – Đáp số.
🧠 Phân tích tư duy
Đề hỏi "cả bố và mẹ" nên phải cộng số cây bố trồng với số cây mẹ trồng lại với nhau; hai số đã cho sẵn (13 và 6), chỉ cần cộng thẳng.
1Cách 1. Cộng trực tiếp hai số đã cho
Định hướng. Cộng thẳng số cây của bố với số cây của mẹ.
Phép tính: 13+6=19
Tóm tắt Bố trồng: 13 cây chuối Mẹ trồng: 6 cây chuối Cả bố và mẹ: ? cây chuối
Bài giải Cả bố và mẹ trồng được số cây chuối là: 13+6=19 (cây) Đáp số: 19 cây chuối.
Vậy cả bố và mẹ trồng được 19 cây chuối.
2Cách 2. Tách số tròn chục rồi cộng phần lẻ
Định hướng. Tách 13 thành 10 và 3, cộng riêng phần đơn vị với 6 rồi ghép lại với 10.
13=10+3 Cộng phần đơn vị: 3+6=9 (đơn vị) Ghép lại: 10+9=19 (cây) Đáp số: 19 cây chuối.
Vậy13+6=19, cả bố và mẹ trồng được 19 cây chuối, khớp Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 cho thấy rõ vì sao hàng chục (10) không đổi khi cộng thêm một số có một chữ số.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (cộng trực tiếp) vì bài chỉ có một bước tính, đúng khuôn trình bày Tóm tắt – Bài giải – Đáp số.
Đáp số.19 cây chuối.
Sai lầm thường gặp.Viết phép tính thành 6+13 rồi đặt tính lệch cột (đặt số 13 dưới số 6), khiến hàng chục và hàng đơn vị không thẳng cột — phải luôn đặt số có hai chữ số ở trên, số có một chữ số ở dưới, thẳng cột đơn vị.
🚀 Mở rộng.Nếu ông trồng thêm 5 cây chuối nữa thì tổng số cây chuối của cả ba người là bao nhiêu?
Bài 8 · Tiết 2 · Bài 4★Trang 48— Cộng số có hai chữ số với số có một chữ số rồi so khớp kết quả
Bài 4 (trang 48). Nối (theo mẫu). Bốn chú hải cẩu cầm cần câu ghi sẵn kết quả: 79, 58, 27, 68. Bốn hố băng ghi phép tính: 76+3; 24+3; 53+5; 61+7. Nối mỗi hải cẩu với hố băng có phép tính cho đúng kết quả.
Kiến thức cần nhớ
Cộng số có hai chữ số với số có một chữ số không nhớ.
Muốn nối đúng, phải tính hết rồi mới so khớp, không đoán chừng theo vị trí.
🧠 Phân tích tư duy
Phải tính xong cả bốn phép cộng ở các hố băng rồi mới so khớp được với bốn kết quả ghi sẵn trên hải cẩu; thứ tự các hố băng không trùng thứ tự các hải cẩu nên không thể nối theo vị trí.
1Cách 1. Tính từng phép cộng rồi so khớp kết quả
Định hướng. Tính lần lượt bốn phép cộng ở các hố băng, sau đó tìm hải cẩu ghi đúng kết quả vừa tính.
76+3=79 — khớp với hải cẩu ghi 79 53+5=58 — khớp với hải cẩu ghi 58 24+3=27 — khớp với hải cẩu ghi 27 61+7=68 — khớp với hải cẩu ghi 68
2Cách 2. Tính ngược từ kết quả đã biết trên hải cẩu
Định hướng. Lấy số ghi trên mỗi hải cẩu trừ đi số hạng có một chữ số của từng hố băng, xem hiệu có đúng bằng số hạng có hai chữ số hay không.
Thử 79 với hố 76+3: 79−3=76 — đúng bằng 76 Thử 58 với hố 53+5: 58−5=53 — đúng bằng 53 Thử 27 với hố 24+3: 27−3=24 — đúng bằng 24 Thử 68 với hố 61+7: 68−7=61 — đúng bằng 61
Vậy kiểm tra ngược cũng cho đúng bốn cặp nối như Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 dùng để kiểm tra lại sau khi đã nối xong, giúp chắc chắn không nối nhầm.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (tính rồi so khớp) để làm bài, sau đó dùng Cách 2 (tính ngược) để kiểm tra lại cho chắc chắn.
Sai lầm thường gặp.Nối theo đúng thứ tự xuất hiện trên trang (hải cẩu thứ nhất nối hố băng thứ nhất) mà không tính toán, dẫn đến nối sai vì thứ tự không trùng nhau.
🚀 Mở rộng.Nếu thêm một hải cẩu ghi số 30 và một hố băng ghi 24+6 thì hai vật này có nối được với nhau không?
Bài 9 · Tiết 2 · Bài 5★★Trang 49— Cộng số có hai chữ số với số có một chữ số rồi so sánh với một khoảng cho trước
Bài 5 (trang 49). Chìa khoá mở cửa con tàu chỉ có trong một chiếc hòm. Biết rằng kết quả của phép tính trên chiếc hòm đó lớn hơn 52 và bé hơn 55. Em hãy tô màu chiếc hòm có chìa khoá. Ba chiếc hòm ghi: 50+6; 51+4; 52+2.
Kiến thức cần nhớ
"Lớn hơn 52 và bé hơn 55" nghĩa là kết quả phải nằm giữa 52 và 55, không được bằng 52 và cũng không được bằng 55.
Muốn tìm số thoả mãn, phải tính hết các phép tính rồi so sánh từng kết quả với cả hai điều kiện.
🧠 Phân tích tư duy
Phải tính cả ba kết quả rồi kiểm tra xem kết quả nào vừa lớn hơn 52 vừa bé hơn 55 (nằm hẳn ở giữa, không được bằng hai đầu mút); chỉ có đúng một kết quả thoả mãn cả hai điều kiện.
1Cách 1. Tính cả ba kết quả rồi so với khoảng đã cho
Định hướng. Tính từng phép cộng, sau đó kiểm tra kết quả nào lớn hơn 52 và bé hơn 55.
50+6=56: 56 không bé hơn 55 — loại 51+4=55: 55 không bé hơn 55 (bằng, không phải bé hơn) — loại 52+2=54: 54 lớn hơn 52 và bé hơn 55 — thoả mãn
Vậy chiếc hòm có chìa khoá là hòm ghi 52+2 (kết quả 54).
2Cách 2. Ước lượng nhanh để loại bớt trước khi tính kỹ
Định hướng. Nhìn nhanh hàng chục và hàng đơn vị để loại ngay những hòm chắc chắn không thoả mãn, chỉ tính kỹ hòm còn nghi ngờ.
Hòm 50+6: 50 cộng thêm 6 chắc chắn từ 56 trở lên, đã vượt 55 — loại ngay không cần tính kỹ Hòm 51+4: ước lượng khoảng 55, tính kỹ được đúng 55 — bằng 55 nên vẫn không thoả mãn "bé hơn 55" — loại Hòm 52+2: ước lượng khoảng 54, tính kỹ được đúng 54 — nằm giữa 52 và 55 — thoả mãn
Vậy vẫn chỉ có hòm 52+2 (kết quả 54) thoả mãn, khớp Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 giúp loại nhanh hòm rõ ràng sai (như 50+6) mà không cần đặt tính đầy đủ.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (tính đủ cả ba rồi so sánh) vì bài chỉ có ba phép tính, tính hết cho chắc chắn tránh bỏ sót trường hợp bằng đúng 55.
Đáp số.Chiếc hòm ghi 52+2=54 có chìa khoá, vì 52<54<55.
Sai lầm thường gặp.Chọn nhầm hòm 51+4=55 vì nghĩ 55 cũng "gần đúng" khoảng cho, nhưng đề yêu cầu kết quả phải bé hơn 55 (không được bằng 55), nên hòm này không thoả mãn.
🚀 Mở rộng.Nếu điều kiện đổi thành "kết quả lớn hơn 52 và bé hơn 56" thì có thêm chiếc hòm nào thoả mãn nữa không?
