Bài 1 · Khám phá★Trang 44— Cộng số có hai chữ số với số có một chữ số, không nhớ (đơn vị không vượt quá 9)
Khám phá (trang 44). Tính: 41+5=? (dựa vào que tính và bảng chục – đơn vị).
Kiến thức cần nhớ
Số có hai chữ số gồm hàng chục và hàng đơn vị; cộng với số có một chữ số thì hàng chục thường giữ nguyên.
Muốn cộng, đặt hai số sao cho hàng đơn vị thẳng hàng đơn vị, hàng chục thẳng hàng chục, rồi cộng từ hàng đơn vị.
🧠 Phân tích tư duy
Số 41 có 4 chục và 1 đơn vị; cộng thêm 5 chỉ làm thay đổi cột đơn vị, còn cột chục vẫn giữ nguyên vì 1 cộng 5 bằng 6, chưa đủ 10 để phải gộp thêm một chục.
1Cách 1. Đặt tính rồi tính theo cột
Định hướng. Viết 41 và 5 thẳng cột đơn vị, cộng từ hàng đơn vị trước rồi hạ hàng chục.
41+546 1 cộng 5 bằng 6, viết 6 Hạ 4, viết 4
Vậy41+5=46.
2Cách 2. Tính nhẩm bằng bảng chục – đơn vị
Định hướng. Giữ nguyên 4 chục, chỉ cộng riêng ở hàng đơn vị rồi ghép lại.
41 gồm 4 chục và 1 đơn vị Cộng ở hàng đơn vị: 1+5=6 Giữ nguyên 4 chục, ghép với 6 đơn vị
Vậy41+5=46, khớp Cách 1.
Nhận xét. Vì 5 là số có một chữ số nên chỉ cần cộng ở hàng đơn vị, không đụng đến hàng chục.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (đặt tính theo cột) vì đây là cách trình bày chuẩn trong vở, ít nhầm lẫn khi mới học; Cách 2 giúp hiểu vì sao hàng chục không đổi.
Đáp số.41+5=46.
Sai lầm thường gặp.Cộng nhầm cả hai chữ số của 41 với 5, ví dụ lấy 4 cộng 5 rồi viết luôn 96 — phải nhớ chỉ cộng 5 vào đúng hàng đơn vị (chữ số 1), không cộng vào hàng chục.
🚀 Mở rộng.Nếu que lẻ thêm vào không phải 5 mà là 8 thì 41+8 bằng bao nhiêu? Hàng chục có còn giữ nguyên không?
Bài 3 · Hoạt động★Trang 45— Cộng số có hai chữ số với số có một chữ số, không nhớ
Hoạt động, Bài 1 (trang 45). Tính: 24+3; 60+7; 82+5.
Kiến thức cần nhớ
Cộng số có hai chữ số với số có một chữ số không nhớ: cộng ở hàng đơn vị, giữ nguyên hàng chục.
Đặt tính thẳng cột: hàng đơn vị thẳng hàng đơn vị, hàng chục thẳng hàng chục.
🧠 Phân tích tư duy
Ba phép tính đều có số hạng thứ hai chỉ có một chữ số nên chỉ cần cộng ở hàng đơn vị, hàng chục giữ nguyên; riêng 60+7 có hàng đơn vị của 60 là 0 nên tổng có hàng đơn vị chính là 7.
1Cách 1. Đặt tính rồi tính theo cột
Định hướng. Đặt tính thẳng cột rồi cộng từ hàng đơn vị cho cả ba phép tính.
Bài 4 · Hoạt động · Bài 2★Trang 45— Đặt tính rồi tính: cộng số có hai chữ số với số có một chữ số, không nhớ
Hoạt động, Bài 2 (trang 45). Đặt tính rồi tính: 11+8; 71+5; 94+4.
Kiến thức cần nhớ
Đặt tính: viết số hạng có một chữ số thẳng cột với chữ số hàng đơn vị của số hạng có hai chữ số.
Cộng từ hàng đơn vị trước, sau đó hạ nguyên hàng chục.
🧠 Phân tích tư duy
Đề yêu cầu tự đặt tính (chưa có sẵn cột như Bài 1), nên phải viết đúng số hạng thứ hai (số có một chữ số) thẳng cột với chữ số hàng đơn vị của số hạng thứ nhất trước khi cộng.
1Cách 1. Đặt tính rồi tính theo cột
Định hướng. Tự đặt tính thẳng cột cho từng phép tính rồi cộng từ hàng đơn vị.
Bài 5 · Hoạt động · Bài 3★Trang 45— Cộng số có hai chữ số với số có một chữ số rồi so khớp kết quả
Hoạt động, Bài 3 (trang 45). Tính rồi tìm thức ăn cho mỗi con vật: trâu 40+9; voi 76+2; gà trống 90+8; sâu non 25+1. Thức ăn ghi sẵn các số: 98, 49, 26, 78.
Kiến thức cần nhớ
Cộng số có hai chữ số với số có một chữ số không nhớ.
Muốn nối đúng, phải tính hết rồi mới so khớp, không đoán chừng.
🧠 Phân tích tư duy
Phải tính xong cả bốn phép cộng rồi mới so khớp được với bốn số cho sẵn trên thức ăn; không thể đoán bằng mắt vì các số 98, 49, 26, 78 không xếp theo đúng thứ tự của bốn con vật.
1Cách 1. Tính từng phép cộng rồi so khớp kết quả
Định hướng. Tính lần lượt bốn phép cộng, sau đó tìm trong bốn số cho sẵn số nào bằng đúng kết quả vừa tính.
Trâu: 40+9=49 — khớp với rơm khô (49) Voi: 76+2=78 — khớp với cây dừa (78) Gà trống: 90+8=98 — khớp với lúa ngô (98) Sâu non: 25+1=26 — khớp với lá cây (26)
Vậy trâu nối rơm khô, voi nối cây dừa, gà trống nối lúa ngô, sâu non nối lá cây.
2Cách 2. Tính ngược từ số cho sẵn để kiểm tra
Định hướng. Lấy số ghi trên thức ăn trừ đi số hạng có một chữ số của từng con vật, xem kết quả có đúng bằng số hạng có hai chữ số hay không.
Thử 49 với trâu (40+9): 49−9=40 — đúng bằng 40 của trâu Thử 78 với voi (76+2): 78−2=76 — đúng bằng 76 của voi Thử 98 với gà trống (90+8): 98−8=90 — đúng bằng 90 của gà trống Thử 26 với sâu non (25+1): 26−1=25 — đúng bằng 25 của sâu non
Vậy kiểm tra ngược cũng cho đúng bốn cặp nối như Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 dùng để kiểm tra lại khi đã nối xong, giúp chắc chắn không nối nhầm.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (tính rồi so khớp) để làm bài, sau đó dùng Cách 2 (tính ngược) để kiểm tra lại cho chắc chắn.
Đáp số.Trâu — rơm khô (49); Voi — cây dừa (78); Gà trống — lúa ngô (98); Sâu non — lá cây (26).
Sai lầm thường gặp.Nối theo đúng thứ tự xuất hiện trên trang (con vật thứ nhất nối với thức ăn thứ nhất) mà không tính toán, dẫn đến nối sai vì thứ tự thức ăn không trùng thứ tự con vật.
🚀 Mở rộng.Nếu sâu non ăn thêm 3 chiếc lá nữa (tức là 25+1+3) thì tổng số lá cây sâu non cần là bao nhiêu?
Sơ đồ mũi tên a+b?+c? nghĩa là tính a+b trước, rồi lấy kết quả đó cộng tiếp với c.
Ô ở giữa phải điền trước, không được bỏ qua để điền thẳng ô cuối.
🧠 Phân tích tư duy
Mỗi dòng có hai mũi tên nghĩa là phải cộng hai lần liên tiếp: kết quả của phép cộng đầu tiên lại trở thành số hạng của phép cộng thứ hai, không được cộng luôn cả hai số cộng thêm vào ô đầu.
1Cách 1. Tính tuần tự từng bước theo đúng mũi tên
Định hướng. Tính lần lượt từng mũi tên một, điền ô giữa trước rồi mới điền ô cuối.
Dòng 1: 12+3=15 (điền ô giữa); 15+1=16 (điền ô cuối) Dòng 2: 23+2=25 (điền ô giữa); 25+1=26 (điền ô cuối) Dòng 3: 40+2=42 (điền ô giữa); 42+4=46 (điền ô cuối)
Vậy dòng 1: 15 và 16; dòng 2: 25 và 26; dòng 3: 42 và 46.
2Cách 2. Gộp hai số cộng thêm rồi tính một lần, sau đó suy ngược ra ô giữa
Định hướng. Cộng gộp hai số cộng thêm của cùng một dòng thành một số duy nhất, cộng thẳng vào số đầu để ra ô cuối, rồi lấy ô cuối trừ số cộng thêm sau cùng để tìm ngược ra ô giữa.
Dòng 1: gộp 3+1=4, có 12+4=16 (ô cuối); tìm ô giữa: 16−1=15 Dòng 2: gộp 2+1=3, có 23+3=26 (ô cuối); tìm ô giữa: 26−1=25 Dòng 3: gộp 2+4=6, có 40+6=46 (ô cuối); tìm ô giữa: 46−4=42
Vậy kết quả khớp hoàn toàn Cách 1: dòng 1 là 15, 16; dòng 2 là 25, 26; dòng 3 là 42, 46.
Nhận xét. Cách 2 tính nhanh ô cuối cùng nhưng vẫn phải tính ngược lại mới ra được ô giữa, nên Cách 1 vẫn trực tiếp hơn.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (tính tuần tự theo từng mũi tên) vì bài yêu cầu điền đủ cả ô giữa lẫn ô cuối, làm tuần tự vừa đúng thứ tự vừa ít nhầm.
Đáp số.Dòng 1: 15 và 16. Dòng 2: 25 và 26. Dòng 3: 42 và 46.
Sai lầm thường gặp.Bỏ qua ô giữa, lấy luôn số đầu cộng với số cộng thêm thứ hai để điền ô cuối, ví dụ 12+1=13 — sai vì phải cộng nối tiếp đúng thứ tự hai mũi tên.
🚀 Mở rộng.Nếu dòng 3 có thêm mũi tên thứ ba +3 sau ô cuối (46) thì số tiếp theo là bao nhiêu?
Bài 8 · Luyện tập · Bài 3★Trang 46— Toán có lời văn: cộng số có hai chữ số với số có một chữ số
Luyện tập, Bài 3 (trang 46). Bạn Mai gấp được 25 chiếc thuyền giấy. Em Mi gấp được 3 chiếc thuyền giấy. Hỏi cả hai chị em gấp được bao nhiêu chiếc thuyền giấy? (Viết phép tính: ?+?=?)
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm tổng số đồ vật của hai người, lấy số đồ vật của người này cộng với số đồ vật của người kia.
Bài toán có lời văn trình bày theo khuôn Tóm tắt – Bài giải – Đáp số.
🧠 Phân tích tư duy
Đề hỏi "cả hai chị em" nên phải cộng số thuyền của Mai với số thuyền của Mi lại với nhau; hai số đã cho sẵn (25 và 3), không phải tìm số trung gian nào khác.
1Cách 1. Cộng trực tiếp hai số đã cho
Định hướng. Cộng thẳng số thuyền của Mai với số thuyền của Mi.
Tóm tắt Mai gấp được: 25 chiếc thuyền Mi gấp được: 3 chiếc thuyền Cả hai chị em: ? chiếc thuyền
Bài giải Cả hai chị em gấp được số chiếc thuyền giấy là: 25+3=28 (chiếc) Đáp số: 28 chiếc thuyền giấy.
Vậy cả hai chị em gấp được 28 chiếc thuyền giấy.
2Cách 2. Tách số tròn chục rồi cộng phần lẻ
Định hướng. Tách 25 thành 20 và 5, cộng riêng phần đơn vị với 3 rồi ghép lại với 20.
25=20+5 Cộng phần đơn vị: 5+3=8 (đơn vị) Ghép lại: 20+8=28 Đáp số: 28 chiếc thuyền giấy.
Vậy25+3=28, cả hai chị em gấp được 28 chiếc thuyền giấy, khớp Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 giúp hiểu rõ vì sao hàng chục (20) không đổi khi cộng thêm một số có một chữ số.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (cộng trực tiếp) vì bài toán chỉ có một bước tính, cộng thẳng luôn là nhanh nhất và đúng khuôn trình bày Tóm tắt – Bài giải – Đáp số.
Đáp số.28 chiếc thuyền giấy.
Sai lầm thường gặp.Nhầm đề rồi lấy 25 trừ 3 (vì thấy Mi gấp ít hơn nên nghĩ là "kém"), trong khi đề chỉ hỏi tổng số thuyền của cả hai người, phải cộng chứ không trừ.
🚀 Mở rộng.Nếu mẹ gấp thêm 4 chiếc thuyền giấy nữa cho cả nhà thì tổng số thuyền của ba mẹ con là bao nhiêu?
Bài 9 · Luyện tập · Bài 4★★Trang 47— So sánh tổng với một số cho trước (bài toán về giới hạn sức chứa)
Luyện tập, Bài 4 (trang 47). Lá sen chỉ chở được 17 chú ếch con. Trên lá sen đang có 14 chú ếch con. Tìm đáp án cho hết ếch con lên lá sen: nhóm A có 5 con ếch, nhóm B có 3 con ếch, nhóm C có 4 con ếch. Nhóm nào lên lá sen vừa đủ chỗ (không vượt quá 17 con)?
Kiến thức cần nhớ
Muốn biết một nhóm có lên vừa đủ hay không, cộng số đang có với số thêm vào rồi so với giới hạn cho phép.
Có thể tính trước hiệu (giới hạn trừ số đang có) để biết còn chỗ cho đúng bao nhiêu, rồi so khớp trực tiếp.
🧠 Phân tích tư duy
Phải cộng số ếch đang có (14) với số ếch của từng nhóm rồi so với sức chở tối đa (17); nhóm nào cho tổng đúng bằng 17 (không vượt quá) mới là đáp án đúng, cách nhanh hơn là tính trước 17 trừ 14 để biết lá sen còn chỗ cho đúng bao nhiêu con.
1Cách 1. Cộng từng nhóm rồi so với sức chở tối đa
Định hướng. Cộng số ếch đang có với số ếch từng nhóm, so kết quả với 17.
Nhóm A: 14+5=19, vượt quá 17 (thừa 2 con) — không lên được hết Nhóm B: 14+3=17, đúng bằng 17 — lên vừa đủ chỗ Nhóm C: 14+4=18, vượt quá 17 (thừa 1 con) — không lên được hết
Vậy chỉ có nhóm B (3 con ếch) lên lá sen vừa đủ chỗ.
2Cách 2. Tính trước số chỗ còn trống rồi so khớp trực tiếp
Định hướng. Tính số chỗ lá sen còn trống trước, rồi tìm nhóm có đúng số ếch bằng số chỗ trống đó.
Số chỗ còn trống trên lá sen là: 17−14=3 (con) So khớp: nhóm A có 5 con (nhiều hơn 3), nhóm B có 3 con (đúng bằng 3), nhóm C có 4 con (nhiều hơn 3)
Vậy nhóm B có đúng 3 con ếch, khớp với 3 chỗ còn trống — kết quả giống hệt Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 chỉ cần tính một phép trừ duy nhất rồi so khớp, nhanh hơn Cách 1 khi có nhiều nhóm để so sánh.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 2 (tính trước số chỗ còn trống) vì chỉ cần một phép tính rồi so khớp ngay, nhanh hơn hẳn khi phải xét nhiều nhóm như bài này.
Đáp số.Nhóm B (3 con ếch) lên lá sen vừa đủ chỗ, vì 14+3=17, đúng bằng sức chở tối đa.
Sai lầm thường gặp.Chọn nhóm có số ếch nhiều nhất (nhóm A, 5 con) vì nghĩ "cho lên được nhiều ếch nhất là tốt nhất", quên mất phải kiểm tra tổng có vượt quá 17 hay không.
🚀 Mở rộng.Nếu lá sen chở được tối đa 19 con ếch (thay vì 17) thì trong ba nhóm A, B, C, nhóm nào lên vừa đủ chỗ?
Bài 10 · Luyện tập · Bài 5★★Trang 47— Tìm cặp số hạng đúng bằng cách thử ghép rồi kiểm tra tổng
Luyện tập, Bài 5 (trang 47). Lấy mỗi số trên vỏ sò màu xanh cộng với một số trên vỏ sò màu vàng để được một số trên vỏ sò màu cam. Tìm các phép tính đó. Vỏ xanh: 40, 52. Vỏ vàng: 3, 2. Vỏ cam: 55, 42.
Kiến thức cần nhớ
Ghép hai số hạng rồi cộng để kiểm tra xem tổng có đúng bằng số cho trước hay không.
Nếu thử một cặp mà tổng không khớp, phải đổi sang cặp khác.
🧠 Phân tích tư duy
Có hai số xanh và hai số vàng nên có bốn cách ghép cặp có thể; phải thử từng cặp và tính tổng, chỉ giữ lại hai cặp cho đúng kết quả bằng số trên vỏ cam.
1Cách 1. Thử ghép từng cặp rồi tính tổng để loại dần
Định hướng. Thử lần lượt các cặp xanh – vàng, tính tổng rồi so với hai số cam đã cho.
Thử 40+3=43: không khớp số cam nào (55 và 42) Thử 40+2=42: khớp với vỏ cam 42 Thử 52+3=55: khớp với vỏ cam 55 Thử 52+2=54: không khớp số cam nào
Vậy hai phép tính đúng là 40+2=42 và 52+3=55.
2Cách 2. Tính ngược: lấy số cam trừ đi từng số xanh để tìm số vàng cần dùng
Định hướng. Lấy mỗi số cam trừ đi từng số xanh, xem hiệu có đúng bằng một trong hai số vàng đã cho hay không.
Với vỏ cam 42: 42−40=2 (đúng bằng một số vàng); 42−52 không tính được (52 lớn hơn 42) Với vỏ cam 55: 55−40=15 (không phải số vàng nào); 55−52=3 (đúng bằng một số vàng)
Vậy vỏ cam 42 ghép với 40+2, vỏ cam 55 ghép với 52+3 — khớp hoàn toàn Cách 1.
Nhận xét. Cách 2 dùng phép trừ để tìm ngược, tránh phải thử đủ cả bốn cặp cộng như Cách 1.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (thử ghép rồi tính tổng) vì chỉ có bốn cặp để thử, làm trực tiếp bằng phép cộng dễ kiểm tra lại hơn.
Đáp số.40+2=42 và 52+3=55.
Sai lầm thường gặp.Ghép cặp theo đúng thứ tự xuất hiện trên hình (40 với 3, 52 với 2) mà không kiểm tra tổng, dẫn đến 40+3=43 và 52+2=54 — cả hai đều sai vì không khớp số cam nào.
🚀 Mở rộng.Nếu vỏ sò vàng có thêm số 5 nữa thì với vỏ xanh 40, có thể ghép được thêm phép tính nào cho ra một số cam mới là 45?