Trừ có nhớ: đơn vị không đủ trừ thì mượn 1 chục ở hàng chục đổi thành 10 đơn vị rồi trừ, hàng chục nhớ bớt đi 1.
Đặt tính: các chữ số cùng hàng phải thẳng cột với nhau trước khi trừ.
🧠 Phân tích tư duy
Bốn phép tính đã đặt sẵn cột, ba phép đầu có chữ số hàng đơn vị của số bị trừ bé hơn số trừ nên phải mượn 1 chục, riêng 81−3 thì 1 bé hơn 3 cũng phải mượn. Bẫy của đề là dễ quên bớt 1 chục ở hàng chục sau khi đã mượn.
1Cách 1. Đặt tính rồi trừ có nhớ theo cột
Định hướng. Các chữ số đã thẳng cột sẵn, em mượn 1 chục sang hàng đơn vị rồi trừ, hàng chục nhớ bớt 1.
4 không trừ được 8, lấy 14 trừ 8 bằng 6, viết 6 nhớ 1; 5 trừ 1 bằng 4: 54−846 0 không trừ được 9, lấy 10 trừ 9 bằng 1, viết 1 nhớ 1; 4 trừ 1 bằng 3: 40−931 2 không trừ được 4, lấy 12 trừ 4 bằng 8, viết 8 nhớ 1; 7 trừ 1 bằng 6: 72−468 1 không trừ được 3, lấy 11 trừ 3 bằng 8, viết 8 nhớ 1; 8 trừ 1 bằng 7: 81−378
Vậy54−8=46; 40−9=31; 72−4=68; 81−3=78.
2Cách 2. Tách số trừ để đưa số bị trừ về tròn chục trước
Định hướng. Tách số trừ thành phần vừa đủ đưa số bị trừ về tròn chục, rồi trừ nốt phần còn lại.
54−8: tách 8=4+4, có 54−4=50, rồi 50−4=46 40−9: đã tròn chục, mượn thẳng: 10−9=1, còn 3 chục, được 31 72−4: tách 4=2+2, có 72−2=70, rồi 70−2=68 81−3: tách 3=1+2, có 81−1=80, rồi 80−2=78
Vậy kết quả khớp với Cách 1.
Nhận xét. Tách tròn chục giúp trừ nhẩm nhanh, đặt tính theo cột chắc chắn hơn khi trình bày vào vở.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên chọn Cách 1 (đặt tính theo cột) vì đề đã đặt sẵn cột, làm theo đúng mẫu vừa nhanh vừa chắc.
Đáp số.54−8=46; 40−9=31; 72−4=68; 81−3=78.
Sai lầm thường gặp.Ở phép 40−9, thấy chữ số hàng đơn vị của 40 là 0 nên lúng túng, có em bỏ qua bước mượn mà viết luôn kết quả sai — phải mượn 1 chục của số 4 đổi thành 10 đơn vị, 10 trừ 9 bằng 1, chục còn lại 4 trừ 1 bằng 3, kết quả đúng là 31.
🚀 Mở rộng.Trong bốn phép tính, phép nào phải mượn để chữ số hàng chục giảm đi nhiều nhất so với số bị trừ ban đầu? Thử so sánh 54−8, 40−9, 72−4, 81−3.
Bài 2 · Tiết 1 - Bài 2★Trang 80— Đặt tính rồi tính trừ có nhớ: số có hai chữ số trừ số có một chữ số
Tiết 1 - Bài 2 (trang 80). Đặt tính rồi tính. 73−6; 22−4; 34−7; 60−4
Kiến thức cần nhớ
Đặt tính: viết các chữ số thẳng cột rồi mới trừ, bắt đầu từ hàng đơn vị.
Trừ có nhớ: đơn vị không đủ trừ thì mượn 1 chục ở hàng chục đổi thành 10 đơn vị rồi trừ.
🧠 Phân tích tư duy
Đề chưa đặt sẵn cột, em phải tự viết số có một chữ số thẳng hàng đơn vị của số có hai chữ số rồi mới trừ. Bẫy của đề là 60−4 có chữ số hàng đơn vị của số bị trừ bằng 0, dễ quên phải mượn 1 chục.
1Cách 1. Đặt tính rồi trừ có nhớ theo cột
Định hướng. Viết số có một chữ số thẳng hàng đơn vị của số có hai chữ số rồi trừ từ hàng đơn vị, có mượn thì hàng chục nhớ bớt 1.
3 không trừ được 6, lấy 13 trừ 6 bằng 7, viết 7 nhớ 1; 6 trừ 1 bằng 5: 73−667 2 không trừ được 4, lấy 12 trừ 4 bằng 8, viết 8 nhớ 1; 1 trừ 1 bằng 0: 22−418 4 không trừ được 7, lấy 14 trừ 7 bằng 7, viết 7 nhớ 1; 2 trừ 1 bằng 1: 34−727 0 không trừ được 4, lấy 10 trừ 4 bằng 6, viết 6 nhớ 1; 5 trừ 1 bằng 4: 60−456
Vậy73−6=67; 22−4=18; 34−7=27; 60−4=56.
2Cách 2. Tách số trừ để đưa số bị trừ về tròn chục trước
Định hướng. Tách số trừ thành phần vừa đủ đưa số bị trừ về tròn chục, rồi trừ nốt phần còn lại.
73−6: tách 6=3+3, có 73−3=70, rồi 70−3=67 22−4: tách 4=2+2, có 22−2=20, rồi 20−2=18 34−7: tách 7=4+3, có 34−4=30, rồi 30−3=27 60−4: đã tròn chục, mượn thẳng: 10−4=6, còn 5 chục, được 56
Vậy kết quả khớp với Cách 1.
Nhận xét. Cách tách tròn chục tính nhẩm rất nhanh, đặt tính theo cột vẫn cần thiết khi trình bày bài làm.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên chọn Cách 1 vì đề yêu cầu đúng 'đặt tính rồi tính', trình bày rõ ràng theo cột và ít nhầm hơn khi có nhớ.
Đáp số.73−6=67; 22−4=18; 34−7=27; 60−4=56.
Sai lầm thường gặp.Đặt tính lệch cột, chẳng hạn viết 6 của 73−6 thẳng hàng chục thay vì hàng đơn vị, khiến phép trừ sai vị trí và ra kết quả sai hẳn so với 67.
🚀 Mở rộng.Nếu đổi 60−4 thành 60−14 thì đặt tính có còn giữ nguyên hàng chục là 6 không? Thử đặt tính rồi so sánh.
Bài 6 · Tiết 2 - Bài 2★Trang 81— Tính trừ có nhớ rồi ghép và so sánh bốn kết quả
Tiết 2 - Bài 2 (trang 81). a) Nối mỗi con ong với bông hoa thích hợp (theo mẫu): bốn con ong ghi 60−3, 53−6, 71−9, 95−7; bốn bông hoa ghi số 62, 57, 47, 88. b) Tô màu vàng vào bông hoa ghi số lớn nhất, màu xanh vào bông hoa ghi số bé nhất, tô màu đỏ vào các bông hoa còn lại.
Kiến thức cần nhớ
Muốn nối và tô màu đúng, phải tính xong kết quả từng phép trừ rồi mới so sánh các kết quả với nhau.
Trừ có nhớ: đơn vị không đủ trừ thì mượn 1 chục ở hàng chục đổi thành 10 đơn vị rồi trừ.
Bài 7 · Tiết 2 - Bài 3★★Trang 81— Tính nhẩm rồi tìm đường đi qua ba kết quả bằng nhau (bài mê cung)
Tiết 2 - Bài 3 (trang 81). Đường đến ổ rơm của gà mái mơ đi qua ba phép tính có kết quả bằng nhau. Hãy tô màu cho đường đi đến ổ rơm của gà mái mơ. Trên các nhánh đường ghi lần lượt: 38+9; 30+17; 21+26; 54−6; 50−3; 60−8; 55−9.
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm đường đúng, phải tính xong tất cả các phép tính trên đường đi rồi mới so sánh kết quả với nhau.
Trừ có nhớ và cộng có nhớ trong phạm vi 100 đều phải tính xong mới so sánh được.
Bài 11 · Tiết 3 - Bài 3★Trang 82— So sánh kết quả ba phép trừ có nhớ để tìm số lớn nhất (trắc nghiệm)
Tiết 3 - Bài 3 (trang 82). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Bạn chim sẽ vào tổ ghi phép tính có kết quả lớn nhất. Bạn chim sẽ vào tổ nào? A. 50−5 B. 55−9 C. 51−7
Kiến thức cần nhớ
Muốn so sánh, phải tính xong kết quả của từng phép tính rồi mới so sánh các kết quả với nhau.
Trừ có nhớ: đơn vị không đủ trừ thì mượn 1 chục ở hàng chục đổi thành 10 đơn vị rồi trừ.
Bài 15 · Tiết 4 - Bài 2★Trang 83— Tính trừ có nhớ rồi ghép kết quả với số cho sẵn (bài nối ví-túi)
Tiết 4 - Bài 2 (trang 83). Mỗi chiếc ví sẽ được đặt vào chiếc túi ghi phép tính có kết quả là số ghi trên chiếc ví đó. Em hãy nối để tìm túi đựng cho mỗi chiếc ví. Ba chiếc ví ghi 19, 86, 51; ba chiếc túi ghi 25−6, 60−9, 91−5.
Kiến thức cần nhớ
Muốn nối đúng, phải tính xong kết quả từng phép trừ rồi mới so sánh với số ghi trên mỗi chiếc ví.
Trừ có nhớ: đơn vị không đủ trừ thì mượn 1 chục ở hàng chục đổi thành 10 đơn vị rồi trừ.
Bài 16 · Tiết 4 - Bài 3★★Trang 84— Tính biểu thức có cả cộng và trừ theo thứ tự từ trái sang phải (trắc nghiệm)
Tiết 4 - Bài 3 (trang 84). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. a) Kết quả tính 50+20−7 là: A. 53 B. 63 C. 73 b) Kết quả tính 42−5+18 là: A. 35 B. 45 C. 55
Kiến thức cần nhớ
Biểu thức có cả cộng và trừ mà không có dấu ngoặc thì tính lần lượt từ trái sang phải.
Trừ có nhớ: đơn vị không đủ trừ thì mượn 1 chục ở hàng chục đổi thành 10 đơn vị rồi trừ.
Bài 17 · Tiết 4 - Bài 4★Trang 84— Toán có lời văn: tìm số hạng chưa biết khi biết tổng và một số hạng
Tiết 4 - Bài 4 (trang 84). Mi vẽ một bức tranh có 33 bông hoa màu đỏ và màu vàng, trong đó có 9 bông hoa màu đỏ. Hỏi có bao nhiêu bông hoa được Mi tô màu vàng?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm số hạng chưa biết, ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết.
Trừ có nhớ: 3 không trừ được 9, lấy 13 trừ 9 bằng 4, viết 4 nhớ 1; 2 trừ 1 bằng 1, viết 1.
Bài 18 · Tiết 4 - Bài 5★Trang 84— Tính bốn phép trừ rồi tô đúng các bụi cỏ theo thứ tự kết quả
Tiết 4 - Bài 5 (trang 84). Châu chấu bật nhảy đến các bụi cỏ ghi số theo thứ tự các số là kết quả của các phép tính dưới đây: 20−8; 40−6; 32−9; 52−7. Em hãy tô màu các bụi cỏ mà châu chấu nhảy đến.
Kiến thức cần nhớ
Muốn tô đúng, phải tính xong tất cả các phép tính theo đúng thứ tự đề cho trước.
Trừ có nhớ: đơn vị không đủ trừ thì mượn 1 chục ở hàng chục đổi thành 10 đơn vị rồi trừ.
