Trừ có nhớ: đơn vị không đủ trừ thì mượn 1 chục ở hàng chục đổi thành 10 đơn vị rồi mới trừ, hàng chục nhớ bớt đi 1.
🧠 Phân tích tư duy
Bốn phép tính đã đặt sẵn cột, mỗi phép đều có chữ số hàng đơn vị của số bị trừ bé hơn số trừ (1<5, 0<8, 2<5, 5<9) nên phải mượn 1 chục sang hàng đơn vị mới trừ được. Bẫy của đề là dễ quên bớt 1 chục ở hàng chục sau khi đã mượn.
1Cách 1. Đặt tính rồi trừ có nhớ theo cột
Định hướng. Các chữ số đã thẳng cột sẵn, em mượn 1 chục sang hàng đơn vị rồi trừ, hàng chục nhớ bớt 1.
1 không trừ được 5, lấy 11 trừ 5 bằng 6, viết 6 nhớ 1; 7 trừ 1 bằng 6, 6 trừ 2 bằng 4, viết 4: 71−2546 0 không trừ được 8, lấy 10 trừ 8 bằng 2, viết 2 nhớ 1; 6 trừ 1 bằng 5, 5 trừ 1 bằng 4, viết 4: 60−1842 2 không trừ được 5, lấy 12 trừ 5 bằng 7, viết 7 nhớ 1; 8 trừ 1 bằng 7, 7 trừ 4 bằng 3, viết 3: 82−4537 5 không trừ được 9, lấy 15 trừ 9 bằng 6, viết 6 nhớ 1; 3 trừ 1 bằng 2, 2 trừ 2 bằng 0, viết 0: 35−296
Vậy71−25=46; 60−18=42; 82−45=37; 35−29=6.
2Cách 2. Tách số trừ để đưa số bị trừ về tròn chục
Định hướng. Tách số trừ thành hai phần: phần vừa đủ đưa số bị trừ về tròn chục, phần còn lại trừ tiếp.
71−25: tách 25=1+24, có 71−1=70, rồi 70−24=46 60−18: tách 18=10+8, có 60−10=50, rồi 50−8=42 82−45: tách 45=2+43, có 82−2=80, rồi 80−43=37 35−29: tách 29=5+24, có 35−5=30, rồi 30−24=6
Vậy kết quả khớp với Cách 1.
Nhận xét. Tách cho tròn chục giúp trừ nhẩm nhanh, còn đặt tính theo cột chắc chắn hơn khi phải trình bày vào vở.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1 (đặt tính theo cột) vì đề đã đặt sẵn cột, làm đúng theo mẫu Khám phá của bài học, ít nhầm hơn khi phải nhớ.
Đáp số.71−25=46; 60−18=42; 82−45=37; 35−29=6.
Sai lầm thường gặp.Ở phép 35−29, trừ hàng đơn vị xong (15 trừ 9 bằng 6) nhiều em quên bớt 1 ở hàng chục trước khi trừ tiếp, lấy luôn 3 trừ 2 bằng 1 rồi viết kết quả 16 — phải nhớ hàng chục nhớ bớt 1 trước: 3 trừ 1 bằng 2, 2 trừ 2 bằng 0, kết quả đúng là 6.
🚀 Mở rộng.Trong bốn phép tính trên, phép nào có hiệu bé nhất? Không cần tính hết, em có đoán được không?
Bài 2 · Tiết 1 · Bài 2★Trang 85— Đặt tính rồi tính, kết hợp kiểm tra đúng/sai một phép trừ đã tính sẵn
Tiết 1, Bài 2 (trang 85). a) Đặt tính rồi tính. 52−2583−3850−2453−17 b) Tô màu vào các bông hoa ghi phép tính đúng: bông hoa 1 ghi 42−17=15; bông hoa 2 ghi 73−54=19; bông hoa 3 ghi 57−28=29.
Kiến thức cần nhớ
Đặt tính rồi tính phép trừ có nhớ: viết thẳng cột theo hàng, trừ từ phải sang trái, mượn 1 chục khi đơn vị không đủ trừ.
Kiểm tra một phép tính đã cho: tự tính lại rồi so sánh với kết quả đã in, khác nhau là phép tính đó sai.
🧠 Phân tích tư duy
Câu a) bốn phép tính đều phải mượn 1 chục khi trừ hàng đơn vị vì chữ số hàng đơn vị của số bị trừ bé hơn số trừ; câu b) phải tính lại từng phép trừ trên ba bông hoa rồi so sánh với kết quả đã in sẵn để biết bông hoa nào đúng.
1Cách 1. Đặt tính rồi trừ có nhớ theo cột (câu a); tính lại rồi so sánh (câu b)
Định hướng. Viết thẳng cột rồi trừ từ phải sang trái, nhớ mượn khi thiếu; với ba bông hoa thì tính lại rồi so với số đã in.
2 không trừ được 5, lấy 12 trừ 5 bằng 7, viết 7 nhớ 1; 5 trừ 1 bằng 4, 4 trừ 2 bằng 2, viết 2: 52−2527 3 không trừ được 8, lấy 13 trừ 8 bằng 5, viết 5 nhớ 1; 8 trừ 1 bằng 7, 7 trừ 3 bằng 4, viết 4: 83−3845 0 không trừ được 4, lấy 10 trừ 4 bằng 6, viết 6 nhớ 1; 5 trừ 1 bằng 4, 4 trừ 2 bằng 2, viết 2: 50−2426 3 không trừ được 7, lấy 13 trừ 7 bằng 6, viết 6 nhớ 1; 5 trừ 1 bằng 4, 4 trừ 1 bằng 3, viết 3: 53−1736 Bông hoa 1: 42−17=25, khác với số 15 đã in, sai. Bông hoa 2: 73−54=19, đúng như đã in. Bông hoa 3: 57−28=29, đúng như đã in.
Hình minh hoạ: hai bông hoa ghi phép tính đúng được tô màu
Vậy a) 52−25=27; 83−38=45; 50−24=26; 53−17=36. b) Tô màu bông hoa 2 và bông hoa 3.
2Cách 2. Trừ dần theo từng phần của số trừ (câu a); thử lại bằng phép cộng (câu b)
Định hướng. Tách số trừ thành hàng chục và hàng đơn vị rồi trừ dần; với ba bông hoa thì cộng ngược để kiểm tra.
52−25: 52−20=32, rồi 32−5=27 83−38: 83−30=53, rồi 53−8=45 50−24: 50−20=30, rồi 30−4=26 53−17: 53−10=43, rồi 43−7=36 Bông hoa 1: 15+17=32, không khớp 42, sai. Bông hoa 2: 19+54=73, khớp 73, đúng. Bông hoa 3: 29+28=57, khớp 57, đúng.
Vậy kết quả khớp với Cách 1.
Nhận xét. Hai cách cho cùng kết quả; đặt tính theo cột là cách trình bày chuẩn khi làm bài trong vở.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Câu a) nên dùng Cách 1 (đặt tính theo cột) vì đề yêu cầu "đặt tính rồi tính"; câu b) nên thử lại bằng phép cộng (Cách 2) vì cộng dễ nhẩm hơn trừ.
Đáp số.a) 52−25=27; 83−38=45; 50−24=26; 53−17=36. b) Bông hoa 2 (73−54=19) và bông hoa 3 (57−28=29) ghi phép tính đúng.
Sai lầm thường gặp.Ở câu b), có em chỉ nhìn số bị trừ (42, 73, 57) rồi đoán bừa bông hoa nào "trông hợp lý" mà không tính lại — như bông hoa 1 ghi 42−17=15 nhìn qua có vẻ đúng nhưng tính ra 42−17=25, không phải 15.
🚀 Mở rộng.Nếu sửa lại số bông hoa 1 ghi thành 42−17=25 thì bông hoa đó có đúng không? Kiểm tra lại bằng phép cộng.
Bài 5 · Tiết 2 · Bài 2★★Trang 86— Kiểm tra đúng/sai một phép trừ đã tính sẵn
Tiết 2, Bài 2 (trang 86). Quan sát hình dưới đây. a) Tô màu vào các hình ghi phép tính đúng. b) Viết tiếp vào chỗ trống cho thích hợp: Các hình ghi phép tính đúng là: hình vuông; … Bốn hình ghi sẵn kết quả: hình vuông 30−6=24; hình chữ nhật 41−9=22; hình tròn 60−12=48; hình tam giác 72−15=67.
Kiến thức cần nhớ
Kiểm tra một phép tính: tự tính lại kết quả đúng rồi so sánh với kết quả đã cho, khác nhau là phép tính đó sai.
Bài 8 · Tiết 2 · Bài 5★★Trang 87— So sánh nhiều phép trừ để chọn đường đi (bài toán mê cung)
Tiết 2, Bài 5 (trang 87). Tại mỗi ngã rẽ, bạn khỉ sẽ đi theo con đường ghi phép tính có kết quả nhỏ hơn. Khoanh vào món ăn mà bạn khỉ sẽ đến. Ngã rẽ thứ nhất: 30−7 hoặc 30−6. Ngã rẽ thứ hai (từ nhánh 30−7): 32−15 (đến quả chuối) hoặc 40−15 (đến quả táo). Nhánh 30−6 dẫn tới 63−38 (đến quả xoài) hoặc 63−30 (đến quả ổi).
Kiến thức cần nhớ
Bài toán mê cung: tính giá trị các phép tính tại từng ngã rẽ, so sánh rồi chọn đúng nhánh theo yêu cầu của đề (ở bài này là kết quả NHỎ HƠN).
Bài 15 · Tiết 4 · Bài 4★★Trang 89— Tính biểu thức có cả cộng và trừ (thứ tự từ trái sang phải), chọn đáp án trắc nghiệm
Tiết 4, Bài 4 (trang 89). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. a) Kết quả tính 42+28−26 là: A. 34 B. 44 C. 54 b) Kết quả tính 42−34+62 là: A. 60 B. 70 C. 80
Kiến thức cần nhớ
Biểu thức chỉ có phép cộng và phép trừ: tính lần lượt theo thứ tự từ trái sang phải.
Bài 18 · Tiết 5 · Bài 2★★Trang 90— So sánh nhiều kết quả phép trừ để tìm số lớn nhất, số bé nhất
Tiết 5, Bài 2 (trang 90). Tô màu đỏ vào bông hoa ghi phép tính có kết quả lớn nhất, màu vàng vào bông hoa ghi phép tính có kết quả bé nhất. Bốn bông hoa ghi: 40−16, 50−30, 62−36, 31−17.
Kiến thức cần nhớ
So sánh nhiều số: phải tính xong hết các phép tính rồi mới xếp thứ tự để tìm số lớn nhất, số bé nhất.
Bài 19 · Tiết 5 · Bài 3★★Trang 90— Kiểm tra đúng/sai kết hợp điều kiện hình khối
Tiết 5, Bài 3 (trang 90). Khoanh vào chữ đặt dưới hộp ghi phép tính đúng nhưng không có dạng khối lập phương. Hộp A ghi 32−18, hộp B (dạng khối lập phương) ghi 57−29, hộp C ghi 50−16.
Kiến thức cần nhớ
Bài toán kết hợp điều kiện: trước hết lọc theo điều kiện tính đúng/sai, sau đó áp dụng thêm điều kiện phụ (ở đây là hình khối) để tìm đáp án duy nhất.
