Bài 1 · Bài 1 (Tiết 1)★Trang 57— Ước lượng và ghép đơn vị đo khối lượng (kg, yến, tạ, tấn) với vật thật
Bài 1 (trang 57, Tiết 1). Nối mỗi con vật với số đo cân nặng thích hợp. Bốn con vật: gấu, cá voi, chim cánh cụt, mèo. Bốn số đo cân nặng cho sẵn: 3 tấn, 5 kg, 2 tạ, 4 yến.
Kiến thức cần nhớ
Bốn đơn vị đo khối lượng lớn dần: ki-lô-gam, yến, tạ, tấn; trong đó 1 yến =10 kg, 1 tạ =100 kg, 1 tấn =1000 kg.
Muốn so sánh các số đo có đơn vị khác nhau, phải đổi chúng về cùng một đơn vị (thường là ki-lô-gam) rồi mới so sánh.
🧠 Phân tích tư duy
Bốn số đo có đơn vị khác nhau (tấn, kg, tạ, yến) nên không thể so sánh trực tiếp bằng chữ số; phải đổi cả bốn số đo về cùng đơn vị ki-lô-gam rồi dựa vào cân nặng thực tế của từng con vật để ghép đúng. Bẫy hay gặp là ghép nhầm gấu với cá voi vì cả hai đều là con vật to lớn, nếu không đổi hẳn ra ki-lô-gam để so sánh thì dễ lẫn.
1Cách 1. Đổi cả bốn số đo về ki-lô-gam rồi so sánh với cân nặng thật
Định hướng. Đưa bốn số đo về cùng đơn vị ki-lô-gam để so sánh trực tiếp với cân nặng thực tế mà em biết về từng con vật.
3 tấn =3000 kg; 5 kg =5 kg; 2 tạ =200 kg; 4 yến =40 kg Cá voi là động vật nặng nhất trong bốn con, tính bằng tấn nên ứng với 3 tấn (3000 kg) Gấu là loài thú lớn, nặng cỡ vài trăm ki-lô-gam nên ứng với 2 tạ (200 kg) Chim cánh cụt nặng hơn mèo nhưng nhẹ hơn nhiều so với gấu, nặng cỡ vài chục ki-lô-gam nên ứng với 4 yến (40 kg) Mèo là vật nuôi nhỏ nhất trong bốn con, nặng cỡ vài ki-lô-gam nên ứng với 5 kg
Vậy cá voi — 3 tấn; gấu — 2 tạ; chim cánh cụt — 4 yến; mèo — 5 kg.
2Cách 2. Xếp thứ tự tăng dần rồi ghép tương ứng từng cặp
Định hướng. Xếp bốn số đo theo thứ tự tăng dần (đã đổi ra kg), xếp bốn con vật theo thứ tự cân nặng thực tế tăng dần, rồi ghép hai dãy đã xếp với nhau theo đúng vị trí.
Thứ tự tăng dần của bốn số đo (đổi ra kg): 5 kg <40 kg (4 yến) <200 kg (2 tạ) <3000 kg (3 tấn) Thứ tự tăng dần cân nặng thật của bốn con vật: mèo, chim cánh cụt, gấu, cá voi Ghép theo đúng vị trí: mèo ứng với 5 kg, chim cánh cụt ứng với 4 yến, gấu ứng với 2 tạ, cá voi ứng với 3 tấn
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1: mèo — 5 kg; chim cánh cụt — 4 yến; gấu — 2 tạ; cá voi — 3 tấn.
3Cách 3. Loại trừ dần từ hai đầu
Định hướng. Xác định trước hai trường hợp chắc chắn nhất (nặng nhất và nhẹ nhất), sau đó mới phân biệt hai trường hợp còn lại.
Cá voi chắc chắn nặng nhất trong bốn con nên chỉ có thể ứng với 3 tấn Mèo chắc chắn nhẹ nhất trong bốn con nên chỉ có thể ứng với 5 kg Còn lại gấu và chim cánh cụt: vì gấu nặng hơn chim cánh cụt nên gấu ứng với đơn vị lớn hơn là 2 tạ, chim cánh cụt ứng với 4 yến
Vậy cả ba cách đều cho cùng một kết quả: cá voi — 3 tấn; gấu — 2 tạ; chim cánh cụt — 4 yến; mèo — 5 kg.
Nhận xét. Gấu và cá voi đều là con vật to lớn nên dễ ghép nhầm nếu không đổi hẳn ra ki-lô-gam để so sánh chênh lệch giữa 200 kg và 3000 kg.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Đi thi nên dùng Cách 3: chỉ cần chắc chắn hai đầu (nặng nhất, nhẹ nhất) là suy ra ngay hai trường hợp còn lại, nhanh hơn đổi đủ bốn số đo.
Đáp số.Cá voi — 3 tấn; gấu — 2 tạ; chim cánh cụt — 4 yến; mèo — 5 kg.
Sai lầm thường gặp.Nhầm gấu với cá voi (ghép gấu — 3 tấn, cá voi — 2 tạ) vì không đổi hẳn ra ki-lô-gam để so sánh; ví dụ sai: nếu gấu nặng 3000 kg thì nặng hơn cả nhiều con voi, vô lí, còn cá voi thật ngoài đời luôn nặng hàng tấn nên phải ứng với đơn vị tấn.
🚀 Mở rộng.Bài khó hơn: cho năm con vật và năm số đo có đơn vị hỗn hợp (như 2 tạ 50 kg), phải đổi về cùng đơn vị trước khi so sánh và ghép.
Bài 2 · Bài 2 (Tiết 1)★Trang 57— Đổi qua lại giữa các đơn vị đo khối lượng kg, yến, tạ, tấn
Bài 2 (trang 57, Tiết 1). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. a) 3 yến =? kg b) 2 tạ =? kg; 6 tạ =? yến c) 8 tấn =? kg; 23 tấn =? tạ 30 kg =? yến; 200 kg =? tạ; 60 yến =? tạ; 8000 kg =? tấn; 6 tấn =? yến
Kiến thức cần nhớ
Bảng đơn vị đo khối lượng: 1 yến =10 kg; 1 tạ =10 yến =100 kg; 1 tấn =10 tạ =1000 kg.
Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị nhỏ hơn liền kề: nhân với 10; đổi ngược lại: chia cho 10.
🧠 Phân tích tư duy
Mỗi đơn vị liền kề gấp hoặc kém nhau đúng 10 lần, nên đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị nhỏ là nhân với 10 (hoặc 100, 1000), đổi ngược lại là chia. Bẫy hay gặp là đổi nhảy cách hai đơn vị (như tạ sang yến) mà quên nhân/chia đúng số lần 10.
1Cách 1. Dùng thẳng bảng đơn vị đo khối lượng
Định hướng. Áp dụng trực tiếp ba mốc 1 yến =10 kg, 1 tạ =100 kg =10 yến, 1 tấn =1000 kg =10 tạ để nhân hoặc chia.
a) 3 yến =3×10=30 kg b) 2 tạ =2×100=200 kg; 6 tạ =6×10=60 yến c) 8 tấn =8×1000=8000 kg; 23 tấn =23×10=230 tạ 30 kg =30:10=3 yến; 200 kg =200:100=2 tạ; 60 yến =60:10=6 tạ 8000 kg =8000:1000=8 tấn; 6 tấn =6×100=600 yến
Vậy các số cần điền lần lượt là 30; 200; 60; 8000; 230; 3; 2; 6; 8; 600.
2Cách 2. Đổi qua ki-lô-gam làm đơn vị trung gian
Định hướng. Khi đổi giữa hai đơn vị không liền kề (như tạ với yến, tấn với tạ), đổi cả hai về ki-lô-gam trước rồi mới suy ra kết quả — cách này tránh nhầm số lần 10.
6 tạ =600 kg, mà 1 yến =10 kg nên 600 kg =600:10=60 yến 23 tấn =23000 kg, mà 1 tạ =100 kg nên 23000 kg =23000:100=230 tạ 60 yến =600 kg, mà 1 tạ =100 kg nên 600 kg =6 tạ 6 tấn =6000 kg, mà 1 yến =10 kg nên 6000 kg =600 yến
Vậy kết quả các ý nhảy cách đơn vị hoàn toàn khớp với Cách 1.
3Cách 3. Đếm số bước nhảy giữa hai đơn vị
Định hướng. Đếm xem từ đơn vị này đến đơn vị kia phải nhảy qua mấy bước trong dãy kg — yến — tạ — tấn, mỗi bước là nhân (hoặc chia) cho 10.
Từ tấn xuống tạ là 1 bước nên 23 tấn =23×10=230 tạ Từ tạ xuống yến là 1 bước nên 6 tạ =6×10=60 yến Từ tấn xuống yến là 2 bước nên 6 tấn =6×10×10=600 yến Từ kg lên tấn là 3 bước nên 8000 kg =8000:10:10:10=8 tấn
Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả như Cách 1.
Nhận xét. Đếm số bước nhảy giúp làm nhanh các ý nhảy cách hai, ba đơn vị mà không cần viết hết số trung gian.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Với ý nhảy cách đơn vị (tấn ↔ yến, tấn ↔ kg), nên dùng Cách 3 đếm số bước nhảy để làm nhanh, khỏi viết số trung gian dài.
Đáp số.a) 30 kg. b) 200 kg; 60 yến. c) 8000 kg; 230 tạ; 3 yến; 2 tạ; 6 tạ; 8 tấn; 600 yến.
Sai lầm thường gặp.Đổi 6 tấn ra yến mà chỉ nhân một lần 10 ra 60 yến (bỏ sót một bước nhảy) — đúng phải nhân hai lần 10 vì tấn cách yến hai bậc, kết quả đúng là 600 yến.
🚀 Mở rộng.Bài khó hơn: đổi số đo hỗn hợp nhiều đơn vị trong một biểu thức, ví dụ 2 tấn 3 tạ 5 yến =? kg.
Bài 4 · Bài 4 (Tiết 1)★★Trang 57— Toán tìm số biết số đó bằng tổng của một số đã biết và một nửa chính nó
Bài 4 (trang 57, Tiết 1). Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng. Một con hà mã nặng bằng tổng 2 tấn và một nửa cân nặng của nó. Hỏi con hà mã đó nặng bao nhiêu ki-lô-gam? A. 300 kg B. 3000 kg C. 400 kg D. 4000 kg
Kiến thức cần nhớ
Nếu một đại lượng W bằng tổng của số a đã biết và một nửa của chính W, thì nửa còn lại của W đúng bằng a, suy ra W=2×a.
Bài 5 · Bài 1 (Tiết 2)★★Trang 58— Xác định số đo khối lượng dựa vào lời so sánh (nhẹ hơn — nặng hơn)
Bài 1 (trang 58, Tiết 2). Dựa vào câu chuyện dưới đây, xác định rồi viết cân nặng của mỗi con vật vào chỗ trống. Biết rằng cân nặng của ba con vật đó là: 200 kg, 6 tạ và 5 tấn. — Đà điểu nói: "Tôi nhẹ hơn cá heo." — Voi nói: "Tôi nặng hơn cá heo."
Kiến thức cần nhớ
Muốn so sánh các số đo có đơn vị khác nhau, phải đổi về cùng một đơn vị rồi mới so sánh.
Lời nói "nhẹ hơn", "nặng hơn" cho biết thứ tự tương đối giữa hai đại lượng, không cho biết giá trị chính xác.
Bài 6 · Bài 2 (Tiết 2)★★Trang 58— Đổi số đo khối lượng viết dưới dạng hỗn hợp hai đơn vị
Bài 2 (trang 58, Tiết 2). Viết số thích hợp vào chỗ chấm. a) 5 yến 5 kg =? kg b) 8 tạ 20 kg =? kg c) 4 tấn 60 kg =? kg d) 3 tạ 17 yến =? yến e) 7 tấn 3 tạ =? tạ g) 3 tấn 70 yến =? yến
Kiến thức cần nhớ
Số đo hỗn hợp như "5 yến 5 kg" nghĩa là 5 yến CỘNG 5 kg, phải đổi cùng đơn vị rồi mới cộng.
Bảng đơn vị: 1 tạ =10 yến =100 kg; 1 tấn =10 tạ =100 yến =1000 kg.
Bài 7 · Bài 3 (Tiết 2)★★Trang 58— Đọc hiểu số đo khối lượng kết hợp suy luận "có thể — chắc chắn — không thể"
Bài 3 (trang 58, Tiết 2). Khoanh vào chữ đặt trước câu đúng. Việt được xoay vòng quay may mắn để nhận một trong số ba món quà: 2 yến gạo nếp, 20 kg táo đỏ và 1 yến đậu đỏ. A. Việt có thể nhận được 200 kg gạo nếp. B. Việt chắc chắn nhận được 10 kg đậu đỏ. C. Việt không thể nhận được 2 yến táo xanh.
Kiến thức cần nhớ
"Có thể" nghĩa là một trong các khả năng xảy ra; "chắc chắn" nghĩa là luôn luôn xảy ra dù chọn thế nào; "không thể" nghĩa là không nằm trong các khả năng.
Bài 8 · Bài 4 (Tiết 2)★Trang 58— Toán chia đều: tìm số phần bằng nhau chứa trong một tổng khối lượng
Bài 4 (trang 58, Tiết 2). Một chiếc xe chở được nhiều nhất 4 tạ hàng hoá. Người ta muốn xếp những thùng sách lên xe, mỗi thùng sách cân nặng 8 kg. Hỏi chiếc xe đó có thể chở được nhiều nhất bao nhiêu thùng sách như thế?
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm số phần bằng nhau chứa trong một tổng, lấy tổng chia cho khối lượng mỗi phần.
Bài 11 · Bài 3 (Tiết 3)★★★Trang 59— So sánh số đo khối lượng có đơn vị khác nhau để chọn đường đi hợp lệ
Bài 3 (trang 59, Tiết 3). Có 7 cây cầu A, B, C, D, E, G, H như hình vẽ. Biết bò nặng 225 kg. Bò chỉ được đi qua những cây cầu ghi số đo lớn hơn cân nặng của nó. Tô màu các cây cầu mà bò đi qua để đi từ bờ bên này sang bờ bên kia.
Kiến thức cần nhớ
Đổi các số đo về cùng đơn vị trước khi so sánh: 1 yến =10 kg, 1 tạ =100 kg, 1 tấn =1000 kg.
"Lớn hơn" không bao gồm trường hợp bằng nhau — cầu ghi đúng 225 kg (nếu có) bò vẫn không qua được.
Bài 12 · Bài 4 (Tiết 3)★★★Trang 59— Toán suy luận thực tế kết hợp cộng số đo khối lượng, so sánh với giới hạn cho phép
Bài 4 (trang 59, Tiết 3). Có bốn người cần vượt qua sông bằng một chiếc thuyền nhỏ. Thuyền chỉ chở được tối đa 1 tạ. Cân nặng của từng người là: 45 kg, 55 kg, 54 kg và 46 kg. Biết rằng thuyền nhỏ đó cần ít nhất một người chèo thuyền và cả bốn người đều biết chèo thuyền. Hỏi bốn người đó cần làm như thế nào để vượt qua sông?
Kiến thức cần nhớ
Đổi đơn vị: 1 tạ =100 kg.
Khi thuyền chỉ chở được một số người nhất định mỗi lượt, phải có người chèo thuyền quay lại đón lượt sau, không được để thuyền tự trôi.
