Bài 1 · Khám phá★Trang 47— Hoàn thành bảng trừ (qua 10) bằng đếm chấm tròn và tách số cho tròn chục
Khám phá (trang 47). Số ?
a) Bốn hàng chấm tròn minh hoạ bốn phép trừ qua 10: hàng 1 có 11 chấm tròn, gạch bỏ 4 chấm, đã ghi sẵn ; hàng 2 có 13 chấm tròn, gạch bỏ 5 chấm, ghi ; hàng 3 có 12 chấm tròn, gạch bỏ 3 chấm, ghi ; hàng 4 có 14 chấm tròn, gạch bỏ 8 chấm, ghi . Đếm số chấm tròn còn lại (chưa bị gạch) ở mỗi hàng để tìm số cần điền, rồi cùng Rô-bốt hoàn thành luôn bảng trừ (qua 10).
b) Bảng trừ (qua 10) xếp theo hình bậc thang — mỗi cột có số bị trừ giống nhau, số trừ tăng dần từ 2; tìm các số còn thiếu:
;
; ;
; ; ;
; ; ; ;
; ; ; ; ;
; ; ; ; ; ;
; ; ; ; ; ; ;
a) Bốn hàng chấm tròn minh hoạ bốn phép trừ qua 10: hàng 1 có 11 chấm tròn, gạch bỏ 4 chấm, đã ghi sẵn ; hàng 2 có 13 chấm tròn, gạch bỏ 5 chấm, ghi ; hàng 3 có 12 chấm tròn, gạch bỏ 3 chấm, ghi ; hàng 4 có 14 chấm tròn, gạch bỏ 8 chấm, ghi . Đếm số chấm tròn còn lại (chưa bị gạch) ở mỗi hàng để tìm số cần điền, rồi cùng Rô-bốt hoàn thành luôn bảng trừ (qua 10).
b) Bảng trừ (qua 10) xếp theo hình bậc thang — mỗi cột có số bị trừ giống nhau, số trừ tăng dần từ 2; tìm các số còn thiếu:
;
; ;
; ; ;
; ; ; ;
; ; ; ; ;
; ; ; ; ; ;
; ; ; ; ; ; ;
Kiến thức cần nhớ
- Phép trừ có số bị trừ lớn hơn 10 và không trừ hết ngay trong một bước gọi là phép trừ qua 10.
- Muốn trừ qua 10, tách số trừ thành hai phần sao cho phần đầu đưa số bị trừ về tròn 10, phần còn lại trừ tiếp vào 10.
- Bảng trừ (qua 10) xếp theo bậc thang: cùng một cột thì số bị trừ giống nhau, số trừ tăng dần.
🧠 Phân tích tư duy
Mỗi phép trừ còn thiếu trong khung chấm tròn và trong bảng đều là phép trừ qua 10 (số bị trừ lớn hơn 10, phải qua 10 mới trừ hết), nên tách số trừ thành hai phần: một phần vừa đủ để số bị trừ về tròn 10, phần còn lại trừ tiếp. Bẫy của đề là và xuất hiện ở cả khung chấm tròn lẫn bảng trừ, tính một lần dùng được cho cả hai chỗ.
1Cách 1. Tách số trừ để trừ qua 10
Định hướng. Mỗi phép trừ đều có số bị trừ lớn hơn 10, nên tách số trừ thành hai phần sao cho phần đầu vừa đủ để số bị trừ về tròn 10, phần còn lại trừ tiếp vào 10.
Vậy ; ; ; ; ; ; .
2Cách 2. Đếm chấm tròn còn lại sau khi gạch bỏ
Định hướng. Ở khung chấm tròn, gạch bỏ đúng số chấm bằng số trừ rồi đếm số chấm còn lại chưa bị gạch — đó chính là hiệu; ở bảng trừ (qua 10) thì đếm lùi từng đơn vị từ số bị trừ.
: gạch 5 trong 13 chấm, còn lại 8 chấm.
: gạch 3 trong 12 chấm, còn lại 9 chấm.
: gạch 8 trong 14 chấm, còn lại 6 chấm.
: từ 12 đếm lùi 5 lần: 11, 10, 9, 8, 7 — còn 7.
: từ 14 đếm lùi 6 lần: 13, 12, 11, 10, 9, 8 — còn 8.
: từ 16 đếm lùi 8 lần được 8.
: từ 18 đếm lùi 9 lần được 9.
: gạch 3 trong 12 chấm, còn lại 9 chấm.
: gạch 8 trong 14 chấm, còn lại 6 chấm.
: từ 12 đếm lùi 5 lần: 11, 10, 9, 8, 7 — còn 7.
: từ 14 đếm lùi 6 lần: 13, 12, 11, 10, 9, 8 — còn 8.
: từ 16 đếm lùi 8 lần được 8.
: từ 18 đếm lùi 9 lần được 9.
Vậy kết quả giống hệt Cách 1: ; ; ; ; ; ; .
⭐ Cách nên dùng khi đi thi. Khi đã thuộc bảng trừ (qua 10) thì tra thẳng theo cột (Cách 2 rút gọn nhờ đếm lùi rất nhanh); khi chưa thuộc thì dùng Cách 1 (tách số trừ) để tự tính lại.
Đáp số. ; ; ; ; ; ; .
Sai lầm thường gặp. Tách số trừ sai lượng cần bớt cho tròn 10 — ví dụ tách thành thay vì , khiến bước đầu chưa đưa số bị trừ về đúng 10, dẫn tới kết quả sai.
🚀 Mở rộng. Nhìn theo cột dọc của bảng, cột có số bị trừ là 14 gồm các phép trừ nào? Hiệu của chúng thay đổi ra sao khi số trừ tăng dần?
