Bài 14. Luyện tập chung

Định hướng. Với phép cộng, tách số hạng thứ hai thành phần vừa đủ làm tròn chục rồi cộng tiếp; với phép trừ, tách số trừ thành phần vừa đủ trừ hết chục rồi trừ tiếp.

Vậy $8+6=14$; $9+4=13$; $7+8=15$; $5+7=12$; $4+8=12$; $8+7=15$; $11-8=3$; $13-7=6$; $17-9=8$; $14-6=8$; $12-5=7$; $16-8=8$.

Định hướng. Nhớ ngay kết quả trong bảng cộng, bảng trừ (qua 10) đã học thuộc, không cần tách số nữa.

Vậy kết quả hoàn toàn khớp với Cách 1, chỉ khác là đọc thẳng từ bảng đã thuộc, không cần viết bước tách số.

Nhận xét. $8+6$ và $4+8$ đều cho kết quả có liên quan tới số 12-14, tính xong nên đọc lại một lượt để không nhầm phép cộng với phép trừ.

Định hướng. Tính kết quả của từng chú chim, sau đó tìm chuồng có đúng số đó.

Vậy chuồng 9 đón $17-8$ và $14-5$; chuồng 13 đón $8+5$ và $6+7$; chuồng 15 đón $6+9$ và $7+8$.

Định hướng. Nhẩm nhanh từng phép tính, gom các phép có cùng kết quả thành một nhóm rồi mới gắn vào chuồng.

Vậy kết quả khớp với Cách 1, chỉ khác thứ tự gom nhóm trước khi gắn chuồng.

Nhận xét. Gom nhóm trước giúp nhìn rõ chuồng nào đón nhiều chim mà không phải dò lại từ đầu.

Định hướng. Bài hỏi tổng số sách và vở nên chỉ cần lấy số sách cộng với số vở.

Vậy trên giá có tất cả 17 quyển sách và vở.

Định hướng. Vẫn là phép cộng $9+8$ nhưng tính bằng cách tách 8 thành 1 và 7 để làm tròn chục trước.

Vậy kết quả vẫn là 17 quyển, giống Cách 1, chỉ khác cách tính cộng.

Nhận xét. Tách chục giúp cộng hai số có tổng qua 10 nhanh và chắc chắn hơn cộng thẳng.

Định hướng. Đi theo đúng chiều mũi tên, tính xong một bước mới sang bước tiếp theo.

Vậy ô hình thoi là 16, ô hình tam giác là 8, ô ngôi sao là 13.

Định hướng. Viết liền cả ba phép tính thành một dãy rồi tính từ trái sang phải, không tách riêng từng bước.

Vậy kết quả cuối cùng vẫn là 13, các kết quả trung gian 16 và 8 khớp với Cách 1.

Nhận xét. Viết thành một dãy tính giúp nhìn nhanh kết quả cuối, nhưng muốn biết số ở từng hình thì vẫn phải tính riêng như Cách 1.

Định hướng. Tách số hạng thứ hai (hoặc số trừ) thành phần vừa đủ làm tròn chục rồi tính tiếp.

Vậy $7+6=13$; $8+4=12$; $6+8=14$; $9+7=16$; $13-7=6$; $12-8=4$; $14-6=8$; $16-9=7$; $13-6=7$; $12-4=8$; $14-8=6$; $16-7=9$.

Định hướng. Nhận ra dòng 2 và dòng 3 cùng ba số 13, 12, 14, 16 nên dùng phép cộng ở dòng 1 để suy luôn kết quả trừ, không cần tách chục lại từ đầu.

Vậy kết quả khớp hoàn toàn với Cách 1, chỉ khác là suy luận từ quan hệ cộng — trừ thay vì tính lại từng phép trừ.

Nhận xét. Cách 2 nhanh hơn hẳn vì chỉ cần nhớ 4 phép cộng ở dòng 1 là suy ra được cả 8 phép trừ ở dòng 2 và dòng 3.

Định hướng. Làm phép tính đầu tiên trước, lấy kết quả đó tính tiếp với số còn lại.

Vậy a) $9+7-8=8$; b) $6+5+4=15$.

Định hướng. Với câu b, nhận ra $6+4=10$ là một cặp tròn chục nên cộng cặp đó trước rồi mới cộng số còn lại; câu a vẫn phải tính lần lượt vì không có cặp tròn chục.

Vậy kết quả khớp với Cách 1: a) 8; b) 15, riêng câu b tính nhanh hơn nhờ đổi chỗ số hạng.

Nhận xét. Chỉ được đổi chỗ số hạng trong phép cộng; phép trừ ở câu a bắt buộc phải tính đúng thứ tự từ trái sang phải, không được đổi chỗ.

Định hướng. Mai vẽ ít hơn Nam 3 bức nên lấy số tranh của Nam trừ đi 3.

Vậy Mai vẽ được 8 bức tranh.

Định hướng. Vẽ đoạn thẳng biểu diễn số tranh của Nam dài hơn đoạn của Mai đúng 3 phần, nhìn sơ đồ để lấy 11 trừ 3.

Vậy kết quả khớp với Cách 1, sơ đồ chỉ giúp nhìn rõ hơn vì sao lại trừ.

Nhận xét. Vẽ sơ đồ rất hữu ích khi đề đổi cách hỏi (ví dụ hỏi "Nam vẽ nhiều hơn Mai bao nhiêu bức") vì nhìn sơ đồ sẽ không bị nhầm ai nhiều hơn ai.

Định hướng. Tính kết quả (hoặc từng vế) của mỗi câu rồi so với đề bài để kết luận Đ hay S.

Vậy a) S; b) Đ; c) Đ; d) S.

Định hướng. Riêng câu b, không cần tính cả hai vế mà dùng ngay tính chất giao hoán của phép cộng: đổi chỗ hai số hạng thì tổng không đổi.

Vậy câu b vẫn là Đ, khớp với Cách 1 nhưng nhanh hơn vì không cần tính cụ thể.

Nhận xét. Tính chất giao hoán chỉ áp dụng được cho câu b (cùng là phép cộng đổi chỗ); các câu a, c, d vẫn phải tính ra số cụ thể như Cách 1.

Định hướng. Tính kết quả phép tính của từng con vật, sau đó tìm phần thức ăn có đúng số đó.

Vậy mèo ăn cá, khỉ ăn chuối, chó ăn bát thức ăn, voi ăn mía, sâu bướm ăn lá.

Định hướng. Tính nhẩm hết năm phép tính ra giấy nháp trước, rồi mới lần lượt ghép với số trên thức ăn, tránh vừa tính vừa ghép dễ nhầm.

Vậy kết quả khớp hoàn toàn với Cách 1, chỉ khác là tách hẳn hai bước tính và ghép.

Nhận xét. Tách hai bước giúp không bị rối khi bảng thức ăn xếp lệch hàng so với con vật.

Định hướng. Tính kết quả từng phép tính rồi xếp các số theo thứ tự để tìm số bé nhất hoặc lớn nhất.

Vậy a) chọn B ($13-8$); b) chọn C ($8+9$).

Định hướng. Ở câu b, nhận ra $8+9$ có cả hai số hạng đều lớn hơn hẳn cặp số ở hai phép còn lại nên có thể đoán trước rồi tính lại để chắc chắn, khỏi phải tính hết ba phép ngay từ đầu.

Vậy kết quả khớp với Cách 1: câu b chọn C. Câu a vẫn phải tính đủ ba phép trừ vì khó ước lượng bằng mắt.

Nhận xét. Ước lượng chỉ giúp đoán hướng, vẫn phải tính lại cho chắc chắn trước khi khoanh đáp án.

Định hướng. Làm phép tính đầu tiên trước, lấy kết quả đó tính tiếp với số còn lại.

Vậy a) $15-3-6=6$; b) $16-8+5=13$.

Định hướng. Ở câu a, có thể cộng gộp hai số bị trừ liên tiếp (3 và 6) rồi trừ một lần cho 15, thay vì trừ hai lần; câu b vẫn tính lần lượt vì có cả cộng lẫn trừ xen kẽ.

Vậy kết quả khớp với Cách 1: a) 6; b) 13, riêng câu a tính gộp nhanh hơn một bước.

Nhận xét. Chỉ được gộp các số khi CÙNG là số bị trừ liên tiếp (đều mang dấu trừ); câu b có xen phép cộng nên không được gộp theo cách này.

Định hướng. Khi vừa di chuyển đến một ô, tính nhẩm ngay phép tính ghi trên ô đó bằng cách tách chục và đơn vị.

Vậy đây là kết quả đúng của 28 ô trên bàn cờ, ai nêu đúng số này khi đến ô đó thì được đứng lại chơi tiếp.

Định hướng. Trước khi chơi, tính nhẩm trước toàn bộ các ô trên bàn cờ và ghi nhớ, để khi đến lượt chỉ cần đọc luôn đáp số mà không cần tính lại.

Vậy kết quả hoàn toàn khớp với Cách 1, chỉ khác là tính trước thay vì tính ngay tại chỗ.

Nhận xét. Tính trước giúp trả lời nhanh hơn khi đến lượt, tránh bị quay lại ô xuất phát vì tính chậm hoặc tính sai lúc hồi hộp.