Bài 1 · Bài 1★Trang 23— Tính tổng số tiền khi mua nhiều vật cùng một giá bằng máy tính cầm tay
Bài 1 (trang 23). Rô-bốt mua 9 chiếc bút, mỗi chiếc có giá 17 000 đồng. Số tiền mà Rô-bốt cần trả cho người bán hàng là ……………. đồng.
Kiến thức cần nhớ
Muốn tính số tiền phải trả khi mua nhiều vật có cùng một giá, ta lấy giá tiền một vật nhân với số vật đã mua.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho giá một chiếc bút và số chiếc Rô-bốt mua, hỏi tổng tiền phải trả — đây là bài toán nhân đơn giản: lấy giá một chiếc nhân với số chiếc mua. Dạng bài giống hệt Hoạt động Bài 1 của SGK, chỉ đổi tên nhân vật và số liệu. Số tiền một chiếc bút có ba chữ số 0 nên bấm máy tính cầm tay giúp tránh đếm nhầm số 0 khi nhân.
1Cách 1. Bấm máy tính cầm tay
Định hướng. Đề cho giá một chiếc bút và số chiếc mua, hỏi tổng tiền — bấm máy tính cầm tay theo đúng phép nhân là nhanh nhất.
Bài giải Số tiền Rô-bốt cần trả là: 17000×9=153000 (đồng) Đáp số: 153 000 đồng.
Vậy Rô-bốt cần trả 153 000 đồng.
2Cách 2. Tách số chiếc bút cho dễ tính rồi cộng lại
Định hướng. Tách 9 chiếc thành 10 chiếc trừ 1 chiếc, tính tiền 10 chiếc trước cho tròn rồi trừ bớt tiền một chiếc — vận dụng tính chất nhân một số với một hiệu.
Bài giải Số tiền mua 10 chiếc bút là: 17000×10=170000 (đồng) Số tiền Rô-bốt cần trả (bớt đi 1 chiếc) là: 170000−17000=153000 (đồng) Đáp số: 153 000 đồng.
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1.
3Cách 3. Cộng liên tiếp giá tiền từng chiếc bút
Định hướng. Phép nhân với một số nhỏ có thể hiểu là cộng liên tiếp cùng một số hạng — cộng 9 lần giá 17 000 đồng.
Bài giải Số tiền Rô-bốt cần trả là: 17000+17000+17000+17000+17000+17000+17000+17000+17000=153000 (đồng) Đáp số: 153 000 đồng.
Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả 153 000 đồng.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Làm bài nên dùng Cách 1 (bấm máy tính cầm tay) vì nhanh và ít nhầm nhất; Cách 2 tiện khi tính nhẩm không có máy vì 17 000 × 10 rất dễ tính.
Đáp số.153 000 đồng.
Sai lầm thường gặp.Bấm máy nhầm thành 17000+9=17009 (bấm nhầm dấu cộng thay vì dấu nhân), quên rằng bài yêu cầu nhân giá tiền với số lượng chứ không phải cộng số lượng vào giá tiền.
🚀 Mở rộng.Nếu Rô-bốt mua thêm 1 chiếc bút nữa (tổng 10 chiếc), số tiền Rô-bốt cần trả là bao nhiêu?
Bài 2 · Bài 2★Trang 23— Tìm giá trị phần trăm của một số (số tiền được giảm giá)
Bài 2 (trang 23). Cửa hàng tri ân khách hàng bằng cách giảm giá 5% tất cả các mặt hàng. Số tiền mà Mai được giảm khi: a) Mua một cuốn truyện giá 80 000 đồng là …………. đồng. b) Mua một cái hộp bút giá 110 000 đồng là …………. đồng.
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm giá trị phần trăm của một số, ta lấy số đó nhân với tỉ số phần trăm.
🧠 Phân tích tư duy
Đề hỏi số tiền được giảm (5% của giá gốc), không phải số tiền phải trả sau khi giảm — đây là bẫy dễ nhầm giữa "số tiền giảm" và "số tiền còn phải trả". Hai mặt hàng có giá khác nhau nên phải tính riêng cho từng câu a) và b), không dùng chung một đáp số.
1Cách 1. Nhân trực tiếp giá gốc với tỉ số phần trăm
Định hướng. Lấy giá gốc từng mặt hàng nhân trực tiếp với 5% để ra số tiền được giảm.
Bài giải a) Số tiền Mai được giảm khi mua cuốn truyện là: 80000×5%=4000 (đồng) b) Số tiền Mai được giảm khi mua hộp bút là: 110000×5%=5500 (đồng) Đáp số: a) 4 000 đồng. b) 5 500 đồng.
Vậy Mai được giảm 4 000 đồng và 5 500 đồng.
2Cách 2. Đổi tỉ số phần trăm thành phân số rồi nhân
Định hướng. Đổi 5%=1005 rồi nhân với giá gốc — cách làm quen thuộc trước khi có máy tính cầm tay.
Bài giải a) Số tiền Mai được giảm khi mua cuốn truyện là: 80000×1005=4000 (đồng) b) Số tiền Mai được giảm khi mua hộp bút là: 110000×1005=5500 (đồng) Đáp số: a) 4 000 đồng. b) 5 500 đồng.
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1.
3Cách 3. Rút về đơn vị phần trăm: tính 1% rồi nhân 5
Định hướng. Tìm giá trị của 1% giá gốc trước, rồi nhân với 5 để ra ngay số tiền được giảm 5%.
Bài giải a) 1% giá cuốn truyện là: 80000:100=800 (đồng); số tiền được giảm là: 800×5=4000 (đồng) b) 1% giá hộp bút là: 110000:100=1100 (đồng); số tiền được giảm là: 1100×5=5500 (đồng) Đáp số: a) 4 000 đồng. b) 5 500 đồng.
Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Cách 1 nhanh nhất khi có máy tính cầm tay vì bấm thẳng dấu %; Cách 3 hữu ích khi tính nhẩm không có máy.
Đáp số.a) 4 000 đồng. b) 5 500 đồng.
Sai lầm thường gặp.Nhầm tính số tiền phải trả sau khi giảm (76 000 đồng và 104 500 đồng) rồi ghi nhầm đó là "số tiền được giảm" — trong khi đề chỉ hỏi phần chênh lệch được giảm, không phải giá còn lại.
🚀 Mở rộng.Nếu cửa hàng giảm giá 5% cho một món hàng giá 200 000 đồng, số tiền được giảm là bao nhiêu?
Bài 3 · Bài 3★★★Trang 23— Tính tổng hóa đơn, so sánh với mức quy định rồi tìm giá trị phần trăm được hoàn (có điều kiện)
Bài 3 (trang 23). Tại một hội chợ, người ta hoàn tiền 10% cho mọi hóa đơn từ 500 000 đồng trở lên. Tính số tiền được hoàn lại của mỗi hóa đơn sau: a) Hóa đơn gồm ba khoản 350 000 đồng, 200 000 đồng và 20 000 đồng. b) Hóa đơn gồm ba khoản 80 000 đồng, 200 000 đồng và 120 000 đồng.
Kiến thức cần nhớ
Muốn biết một hóa đơn có đạt điều kiện được hoàn tiền hay không, trước hết phải cộng đủ các khoản để ra tổng hóa đơn rồi so sánh với mức quy định.
Muốn tìm giá trị phần trăm của một số, ta lấy số đó nhân với tỉ số phần trăm.
🧠 Phân tích tư duy
Bài có hai bước: trước hết phải cộng đủ ba khoản tiền để ra tổng hóa đơn, rồi so sánh tổng đó với mức 500 000 đồng — chỉ hóa đơn nào đạt hoặc vượt mức mới được hoàn 10%. Câu b) là bẫy: tổng chỉ 400 000 đồng, chưa đạt mức, nên không được hoàn tiền chứ không phải hoàn 0 đồng vì tính sai.
1Cách 1. Cộng tổng hóa đơn rồi so sánh với mức quy định
Định hướng. Cộng đủ ba khoản tiền của mỗi hóa đơn, so sánh với 500 000 đồng, chỉ hóa đơn đạt mức mới tính tiếp 10%.
Bài giải a) Tổng số tiền của hóa đơn là: 350000+200000+20000=570000 (đồng) Vì 570000 đồng lớn hơn 500000 đồng nên hóa đơn a) được hoàn tiền. Số tiền được hoàn lại là: 570000×10%=57000 (đồng) b) Tổng số tiền của hóa đơn là: 80000+200000+120000=400000 (đồng) Vì 400000 đồng bé hơn 500000 đồng nên hóa đơn b) không được hoàn tiền. Đáp số: a) 57 000 đồng. b) Không được hoàn tiền.
Vậy chỉ hóa đơn a) được hoàn 57 000 đồng, hóa đơn b) không được hoàn.
2Cách 2. Ước lượng làm tròn trước để dự đoán, rồi tính chính xác để xác nhận
Định hướng. Làm tròn từng khoản tiền cho dễ cộng nhẩm để dự đoán nhanh hóa đơn có đạt mức 500 000 đồng hay không, sau đó mới tính chính xác bằng máy tính cầm tay để xác nhận và tính số tiền hoàn.
Bài giải a) Làm tròn: 350000+200000+20000≈350000+220000=570000, ước lượng đã vượt 500 000 đồng — dự đoán được hoàn. Tính chính xác bằng máy: 350000+200000+20000=570000 (đồng), đúng như dự đoán, số tiền hoàn là 570000×10%=57000 (đồng). b) Làm tròn: 80000+200000+120000≈400000, ước lượng chưa đạt 500 000 đồng — dự đoán không được hoàn. Tính chính xác bằng máy: 80000+200000+120000=400000 (đồng), đúng như dự đoán, hóa đơn không được hoàn. Đáp số: a) 57 000 đồng. b) Không được hoàn tiền.
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1, việc ước lượng trước giúp phát hiện ngay câu b) không đạt điều kiện.
3Cách 3. Tính riêng 10% của từng khoản trong hóa đơn a) rồi cộng lại
Định hướng. Với hóa đơn a) đã xác định đủ điều kiện, có thể tính 10% của từng khoản tiền rồi cộng ba kết quả lại, thay vì cộng tổng trước rồi mới nhân phần trăm — vì phần trăm của một tổng bằng tổng các phần trăm từng số hạng.
Bài giải a) 10% của khoản 350 000 đồng là: 350000×10%=35000 (đồng) 10% của khoản 200 000 đồng là: 200000×10%=20000 (đồng) 10% của khoản 20 000 đồng là: 20000×10%=2000 (đồng) Số tiền được hoàn lại là: 35000+20000+2000=57000 (đồng) b) Vì tổng hóa đơn 400000 đồng chưa đạt mức 500000 đồng nên không cần tính phần trăm, hóa đơn b) không được hoàn tiền. Đáp số: a) 57 000 đồng. b) Không được hoàn tiền.
Vậy kết quả câu a) trùng khớp với Cách 1, khẳng định tính theo từng khoản rồi cộng lại cũng cho cùng đáp số.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Nên dùng Cách 1: cộng tổng trước rồi so sánh ngay với mức quy định — vừa nhanh vừa tránh bỏ sót điều kiện "từ 500 000 đồng trở lên".
Đáp số.a) 57 000 đồng. b) Không được hoàn tiền (hóa đơn chỉ 400 000 đồng, chưa đủ mức 500 000 đồng).
Sai lầm thường gặp.Quên so sánh với mức 500 000 đồng, cứ lấy tổng hóa đơn b) nhân thẳng với 10% ra 40 000 đồng rồi ghi là số tiền được hoàn — trong khi hóa đơn b) chưa đủ điều kiện nên không được hoàn đồng nào.
🚀 Mở rộng.Nếu hóa đơn b) có thêm một khoản 100 000 đồng nữa (tổng 500 000 đồng), hóa đơn đó có được hoàn tiền không? Được hoàn bao nhiêu?
Bài 4 · Bài 4★★Trang 23— Tìm giá trị phần trăm của một số (tính tiền lãi gửi tiết kiệm)
Bài 4 (trang 23). Rô-bốt gửi vào ngân hàng 175 000 000 đồng với lãi suất 4% một năm. Số tiền lãi mà Rô-bốt nhận được sau một năm là ………………… đồng.
Kiến thức cần nhớ
Muốn tìm giá trị phần trăm của một số, ta lấy số đó nhân với tỉ số phần trăm.
🧠 Phân tích tư duy
Đề cho số tiền gửi và lãi suất theo tỉ số phần trăm, hỏi số tiền lãi — chỉ cần lấy số tiền gửi nhân với tỉ số phần trăm lãi suất. Số tiền gửi khá lớn (175 000 000 đồng) nên máy tính cầm tay giúp tính nhanh và tránh nhầm số 0.
1Cách 1. Nhân trực tiếp số tiền gửi với tỉ số phần trăm
Định hướng. Lấy số tiền gửi nhân trực tiếp với 4% để ra số tiền lãi.
Bài giải Số tiền lãi Rô-bốt nhận được sau một năm là: 175000000×4%=7000000 (đồng) Đáp số: 7 000 000 đồng.
Vậy Rô-bốt nhận được 7 000 000 đồng tiền lãi.
2Cách 2. Đổi tỉ số phần trăm thành số thập phân rồi nhân
Định hướng. Đổi 4%=0,04 rồi nhân với số tiền gửi — cách bấm máy tính cầm tay không có phím %.
Bài giải Đổi tỉ số phần trăm lãi suất sang số thập phân: 4%=0,04 Số tiền lãi Rô-bốt nhận được sau một năm là: 175000000×0,04=7000000 (đồng) Đáp số: 7 000 000 đồng.
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1.
3Cách 3. Rút về đơn vị phần trăm: tính 1% rồi nhân 4
Định hướng. Tìm giá trị 1% số tiền gửi trước (chia cho 100), rồi nhân với 4 để ra số tiền lãi ứng với 4%.
Bài giải Giá trị 1% số tiền gửi là: 175000000:100=1750000 (đồng) Số tiền lãi Rô-bốt nhận được sau một năm là: 1750000×4=7000000 (đồng) Đáp số: 7 000 000 đồng.
Vậy cả ba cách đều cho cùng kết quả 7 000 000 đồng.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Cách 1 nhanh nhất khi máy tính cầm tay có phím %; Cách 2 dùng được cả với máy không có phím % vì chỉ cần đổi số thập phân.
Đáp số.7 000 000 đồng.
Sai lầm thường gặp.Đếm thiếu số chữ số 0 khi bấm số tiền gửi 175 000 000 trên máy tính cầm tay (bấm nhầm thành 17 500 000), khiến kết quả sai hẳn — cần đếm đúng 8 chữ số trước khi bấm dấu nhân.
🚀 Mở rộng.Nếu Rô-bốt gửi thêm một năm nữa với cùng lãi suất 4% một năm (tính trên số tiền gốc ban đầu), tổng số tiền lãi sau hai năm là bao nhiêu?
Bài 5 · Bài 5★★★Trang 23— Tính tiền thừa khi mua nhiều loại hàng khác giá rồi trừ vào số tiền đưa ra
Bài 5 (trang 23). Chú Huy đưa 500 000 đồng để trả tiền hàng gồm 5 gói kẹo (18 000 đồng/gói) và 7 chai sữa (26 000 đồng/chai). Số tiền cần trả lại là …………. đồng.
Kiến thức cần nhớ
Muốn tính tổng tiền hàng gồm nhiều loại khác giá, ta tính tiền từng loại (giá một đơn vị nhân với số lượng) rồi cộng lại.
Muốn tính số tiền được trả lại, ta lấy số tiền đưa ra trừ đi tổng tiền hàng.
🧠 Phân tích tư duy
Bài có ba bước: tính tiền mỗi loại hàng (kẹo và sữa) rồi mới trừ tổng số tiền hàng vào 500 000 đồng — không được trừ trực tiếp số lượng hay giá riêng lẻ vào 500 000 đồng khi chưa nhân đủ số lượng của từng loại. Đề có hai loại hàng khác giá và khác số lượng nên phải tính tiền từng loại trước, đây cũng là điểm khác với Bài 1 chỉ có một loại hàng.
1Cách 1. Tính tiền từng loại hàng, cộng lại rồi trừ một lần
Định hướng. Tính tiền kẹo, tính tiền sữa, cộng hai khoản thành tổng tiền hàng, rồi lấy 500 000 đồng trừ đi tổng đó.
Bài giải Giá tiền của 5 gói kẹo là: 18000×5=90000 (đồng) Giá tiền của 7 chai sữa là: 26000×7=182000 (đồng) Tổng số tiền hàng là: 90000+182000=272000 (đồng) Số tiền người bán hàng cần trả lại cho chú Huy là: 500000−272000=228000 (đồng) Đáp số: 228 000 đồng.
Vậy chú Huy được trả lại 228 000 đồng.
2Cách 2. Trừ liên tiếp từng khoản tiền hàng
Định hướng. Thay vì cộng tiền kẹo và tiền sữa trước, có thể trừ lần lượt từng khoản vào 500 000 đồng — vận dụng tính chất a−b−c=a−(b+c).
Bài giải Giá tiền của 5 gói kẹo là: 18000×5=90000 (đồng) Giá tiền của 7 chai sữa là: 26000×7=182000 (đồng) Số tiền còn lại sau khi trừ tiền kẹo là: 500000−90000=410000 (đồng) Số tiền được trả lại sau khi trừ tiếp tiền sữa là: 410000−182000=228000 (đồng) Đáp số: 228 000 đồng.
Vậy kết quả trùng khớp với Cách 1.
3Cách 3. Ước lượng rồi thử lại bằng phép cộng ngược
Định hướng. Vẫn phải tính tổng tiền hàng (272 000 đồng); sau đó ước lượng số tiền trả lại rồi cộng ngược với tổng tiền hàng để kiểm tra có đúng bằng 500 000 đồng hay không.
Bài giải Tổng số tiền hàng là: 18000×5+26000×7=90000+182000=272000 (đồng) Ước lượng số tiền trả lại khoảng 228 000 đồng, thử lại bằng phép cộng: 272000+228000=500000 (đồng), đúng bằng số tiền chú Huy đưa ra. Vậy số tiền cần trả lại là: 228 000 (đồng) Đáp số: 228 000 đồng.
Vậy ba cách đều xác nhận số tiền trả lại là 228 000 đồng.
⭐ Cách nên dùng khi đi thi.Cách 1 an toàn nhất vì tách rõ hai bước (tính tổng tiền hàng, rồi trừ một lần), ít nhầm hơn Cách 2 khi phải trừ hai lần liên tiếp.
Đáp số.228 000 đồng.
Sai lầm thường gặp.Chỉ tính tiền 5 gói kẹo và 7 chai sữa mà quên cộng hai khoản lại trước khi trừ, lấy nhầm 500000−182000=318000 (đồng) rồi bỏ sót hẳn khoản tiền kẹo.
🚀 Mở rộng.Nếu chú Huy chỉ đưa 400 000 đồng để mua đúng số hàng trên, số tiền còn thiếu là bao nhiêu?
